Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
rel=nofollow

Oude Nederlandse maandnamen

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het is vandaag vrijdag, de vierentwintigste dag van de bloeimaand 2024.

De oude Nederlandse maandnamen worden vandaag de dag (in nieuwe spelling) nog wel eens gebruikt en staan ter informatie nog vermeld op sommige kalenders, zoals De Druivelaar. Deze namen worden wel eens gebruikt als synoniem of dichterlijk alternatief voor de gebruikelijke uit het Latijn stammende maandnamen, of door taalpuristen. Daar de maandnamen vaak verband houden met facetten van het landleven (zaaien, oogsten, hooien, slachten,...), zijn deze nu voor vele mensen minder relevant.

In de periode van het koninkrijk Holland onder Lodewijk Napoleon (1808-1810) was het gebruik van deze oude Nederlandse namen in officiële stukken voorgeschreven.[1]

In Vlaanderen was de priester-dichter Guido Gezelle een bekend gebruiker van oude maandnamen. Deze werden nog tot 1975 gebruikt in het tijdschrift Biekorf.

In het lijstje hieronder staan in de tweede kolom afkortingen zoals die in oude documenten voorkomen, waar men bij genealogisch onderzoek mee wordt geconfronteerd. Ook de maandnamen in de derde en vijfde kolom worden bij gelegenheid nog gebruikt, bijvoorbeeld de katholieke godsdienstleraar die eraan herinnert dat de meimaand de mariamaand is, of de winkel voor tuinbenodigdheden die laat weten dat de grasmaand of de rozenmaand eraan komt. De namen in de zesde kolom zijn afgeleid van de maandnamen uit de Franse Republikeinse Kalender. In Frans-Vlaanderen worden nog versies gebruikt van Oude Nederlandse maandnamen, vanuit de spelling van het Standaardnederlands bezien in een ’oude spelling’ (kolom vier). Tot 1954 werden maandnamen steeds met hoofdletters geschreven. De officiële woordenlijst van dat jaar bepaalde dat namen van maanden en de dagen van de week met een kleine letter zouden worden geschreven, omdat het geen unieke namen zijn. Dit is in de huidige spelling zo gebleven.[2][3] In het Afrikaans, een zustertaal van het Nederlands, is de hoofdletter gebleven.

Gebruikelijke naam
(uit het Latijn)
Oude afkorting Oud-Nederlandse naam
(in moderne spelling)
Frans-Vlaams[4] Soms gebruikt alternatief Maandnaam afgeleid van de
Franse Republikeinse Kalender
januari louwmaand Januaeri
Nieuwjaermaend
wintermaand,[5] ijsmaand, wolfsmaand, hardmaand
februari sprokkelmaand Februaeri
Kortemaend
schrikkelmaand, kortemaand, slijkmaand, regenmaand regenmaand (pluviôse)
maart lentemaand Maerte
Maertemaand
buienmaand, guldenmaand, dorremaand windmaand (ventôse)
april grasmaand April
Paeschmaend
paasmaand, eiermaand, (h)arlekijnmaand kiemmaand (germinal)
mei bloeimaand Mei, Meie
Meimaend,
Bloeiemaand
wonnemaand, mariamaand, bidmaand bloeimaand (floréal)
juni zomermaand Juuny
Garsmaend
rozenmaand, braammaand weidemaand (prairial)
juli hooimaand Juuly
Hooimaand
Juilletmaend
vennemaand oogstmaand[5] (messidor)
augustus oogstmaand[6][5] Oegst
Ougstmaend
Oegstmaend
arenmaand, koornmaand[7] hittemaand (thermidor)
september  7ber, VIIber [8] herfstmaand September
Haevermaend
havermaand, evenemaand,[9] gerstmaand, vruchtmaand, fruitmaand, d’ander oogstmaand[10]
oktober[11]  8ber, VIIIber [8] wijnmaand Oktoober
Wynmaend
zaaimaand,[12] rozenkransmaand wijnmaand (vendémiaire)
november  9ber, IXber [8] slachtmaand November
Novembermaend
smeermaand, bloedmaand, loefmaand, mistmaand nevelmaand, mistmaand (brumaire)
december 10ber, Xber [8] wintermaand[5] December
Wintermaend
midwintermaand, sneeuwmaand, kerstmaand, joelmaand, kerstmismaand, donkeremaand, wolfsmaand

De Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) probeerde een versie van puristische Nederlandse maandnamen voor algemeen gebruik in te voeren: zie NSB-maandnamen.

Bronnen, noten en verwijzingen

  1. º Wijnaendts van Resandt, W., Dagen, maanden, jaren: tijdrekenkunde in kort bestek, ’s-Gravenhage: Centraal Bureau voor Genealogie, (CB-reeks; nr. 7), 1984, p. 15.
  2. º https://onzetaal.nl/taalloket/oktober-october
  3. º https://www.vlaanderen.be/taaladvies/taaladviezen/maanden-van-het-jaar-hoofdletter
  4. º https://web.archive.org/web/20161005024649/http://www.dendraed.com/wp-content/uploads/2012/01/fiche-de-langue-indispensable-en-flandre-taalfiche-onmisbaar-in-Vlaanderen.pdf
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 De namen wintermaand en oogstmaand komen in twee kolommen voor, wat voor verwarring kan zorgen.
  6. º De puristische naam voor augustus is oogstmaand, maar het woord oogst is een verbastering van het door puristen vemeden augustus.
  7. º In de werken van Guido Gezelle.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Deze afkortingen zijn afgeleid van de Latijnse rangtelwoorden september: zevende; october: achtste; november: negende; december: tiende. De oude Romeinse kalender had maar tien maanden en begon met de maand maart. Later werden de maanden januari en februari toegevoegd en nog later werd januari eerste maand van het jaar.
  9. º Avena = haver
  10. º als ’tweede oogstmaand’, na augustus
  11. º Sinds de woordenlijst van 1995 enkel geschreven met een k.
  12. º Bij de NSB

Q5487659 op Wikidata  Intertaalkoppelingen via Wikidata (via reasonator)

rel=nofollow
rel=nofollow
rel=nofollow