Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Gregoriaanse kalender

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De gregoriaanse kalender is de kalender die, over de hele wereld tegenwoordig het meest wordt gebruikt.

Geschiedenis

De kalender is een aanpassing van de daarvoor gebruikte juliaanse kalender en werd voor het eerst voorgesteld door de Napolitaanse arts Aloisius Lilius. Het Concilie van Trente (1545-1563) accepteerde het gebruik ervan. Pas in 1582 kon paus Gregorius XIII deze kalenderhervorming met de bul Inter gravissimas doorvoeren. Bij de invoering bleef de cyclus van de weekdagen zonder onderbreking doorlopen: op donderdag 4 oktober volgde vrijdag 15 oktober 1582. Door het weglaten van die 10 dagen werd het begin van de lente teruggebracht naar 21 maart.

Het gemiddelde jaar in de juliaanse kalender telde exact 365,25 dagen, maar omdat het gemiddelde tropische jaar ongeveer 365,2422 dagen duurt, loopt de juliaanse datum elke duizend jaar ongeveer 7,8 dagen achter op de zon. Om deze afwijking te corrigeren, werd het systeem van schrikkeljaren aangepast. Voortaan was elk jaartal dat deelbaar was door 4 maar ook door 100 geen schrikkeljaar, behalve als het ook deelbaar is door 400. Dat betekent dat bijvoorbeeld 1600, 2000 en 2400 schrikkeljaren zijn, maar 1700, 1800, 1900, 2100, 2200 en 2300 niet. Het gemiddelde gregoriaanse jaar duurt derhalve 365,2425 dagen. Per 1000 jaren worden er daardoor gemiddeld 7,5 dagen gecorrigeerd ten opzichte van de juliaanse kalender.

Invoering van de gregoriaanse kalender

In de katholieke landen Spanje en Portugal werd de gregoriaanse kalender direct ingevoerd. Andere katholieke landen volgden binnen enkele jaren. In veel protestantse gebieden werd de nieuwe kalender pas rond 1700 aanvaard.

In de Nederlanden werd op 10 december 1582 bekend gemaakt dat op 15 december van dat jaar moest worden overgegaan naar 25 december. De Staten-Generaal, Zeeland en Brabant volgden deze instructie. In Holland ging men over van 1 januari op 12 januari 1583. In de Zuidelijke Nederlanden ging men over van 20 op 31 december (Antwerpen) of van 21 december op 1 januari 1583 (Vlaanderen) over. Het bisdom Luik ging van 10 februari over op 21 februari 1583.[1] Roermond was al op 15 oktober 1582 overgegaan.[2] Uit een onderzoek naar de voogdgedingen in Swalmen bleek dat Swalmen op 10 juli 1588 nog steeds volgens de Juliaanse kalender rekende.[3] In Utrecht, Friesland en Drenthe schakelde men pas om in de jaren 1700 en 1701. Gevolg was bijvoorbeeld dat de tornado die de Utrechtse Domkerk op 1 augustus 1674 in twee stukken splitste, in geschriften die de oude kalenderstijl hanteerden, gedateerd is op 22 juli.

Een deel van Duitsland en Denemarken schakelde om in 1700.

In Engeland werd de gregoriaanse kalender de dag na 2 september 1752 ingevoerd. Die dag werd toen 14 september. Er werd daarna gesproken van Old Style en New Style. Er waren in het land vele opstootjes, want het volk eiste de hun ontnomen 11 dagen terug, mogelijk wegens allerlei gevolgen zoals terugbetalingsregelingen, salarisuitkeringen, huur, e.d. (Een anekdote wil dat sommigen bang waren dat ze nu 11 dagen eerder zouden sterven.) Schotland daarentegen voerde omwille van de handel de kalender al in 1600 in.

Zweden schakelde om in 1753, de (protestantse) delen van Duitsland die de kalender in 1700 nog niet aannamen, volgden in 1776.

Japan stapte in 1893 over op de gregoriaanse kalender en Rusland pas met de revolutie in 1918. Het verschil tussen beide kalenders was intussen tot 13 dagen opgelopen, zodat op 31 januari 1918 onmiddellijk 14 februari volgde. Doordat de Russische revolutie drie maanden voor deze hervorming plaatsgevonden had, op 25 oktober 1917, kreeg deze hervorming een vreemd gevolg: de eerste herdenking van de Oktoberrevolutie, uiteraard 365 dagen later, viel niet in oktober maar op 7 november.

Griekenland volgde in 1924. Het laatste land dat de gregoriaanse kalender officieel invoerde was Turkije in 1927.

Zie voor een uitgebreid overzicht de Lijst van invoeringsdata van de gregoriaanse kalender per land.

Kerkelijk gebruik

Effect van de aardrotatie

De Belgische sterrenkundige Jean Meeus berekende dat er door de onregelmatige vertraging van de aardrotatie tegen het jaar 10 000 zes schrikkeldagen zouden moeten vervallen. Doordat hij in plaats van het gemiddelde tropische jaar, het lente-tropisch jaar gebruikt, dat loopt van de lente-equinox tot de eerstvolgende lente-equinox, om het begin van de lente (op het noordelijk halfrond) op 19, 20 of 21 maart te kunnen houden, moeten volgens zijn berekeningen na het jaar 7999 vier schrikkeldagen vervallen. Er wordt daarom geopperd – niet door Jean Meeus zelf – dat de jaren 4000, 6000, 7200, 8400, 9200 en 10000, die volgens de regels van de gregoriaanse kalender schrikkeljaren zouden zijn, gewone jaren zouden kunnen worden.

Zie ook

Weblinks

Verwijzingen

  1. º Twente Genealogisch, 1998/1, Werken met Zeeuwse bronnen, Amsterdam 1998, http://www.ppsimons.nl/stamboom/historie1500.htm
  2. º volgens Dhr. van Bree, Gemeentearchief Roermond; verwijzing op http://www.ppsimons.nl/stamboom/historie1500.htm
  3. º http://www.ppsimons.nl/stamboom/historie1500.htm