Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Iraanse kalender

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

dinsdag 25 juni 2019 volgens de gregoriaanse kalender komt overeen met 4 Tir 1398 volgens de Iraanse kalender.

De Iraanse kalender, ook bekend als Perzische kalender of de Jalāli kalender (genoemd naar Jalal ad-Dawlah Malik Sjah, 1055–1092) is een zonnekalender in gebruik in Iran, Koerdistan en Afghanistan. De kalender is een verdere ontwikkeling van de Nouruz-Nameh-kalenders (Nouruz-Nameh = „Boek over het nieuwe jaar”) van Omar Khayyām. De eerste dag van de in deze kalender gebruikte jaartelling (1 Farwardin 1) komt overeen met 21 maart 1079.

Elk jaar begint op de astronomische lente-equinox zoals precies wordt vastgesteld door astronomische observaties uit Teheran (of de 52.5° oostelijke meridiaan) en Kabul. In de gregoriaanse kalender schommelt dit tussen 19 en 21 maart. De Iraanse kalender is hierdoor nauwkeuriger dan de gregoriaanse kalender, maar de regeling voor de schrikkeljaren is iets moeilijker.

In een cyclus van 33 jaar zijn gewoonlijk acht schrikkeljaren. Gewoonlijk vallen deze om de vier jaar, maar in regelmatige afstanden van 33 jaar komt het schrikkeljaar pas na vijf jaar.

Maanden

De moderne Perzische kalender werd ingevoerd in 1925, waarbij de namen van de maanden zijn gebaseerd op een traditionele kalender uit de 11e eeuw. De kalender bestaat uit 12 maanden, waarvan de eerste zes 31 dagen tellen, de volgende vijf 30 dagen. De laatste maand telt gewoonlijk 29 dagen en in een schrikkeljaar 30 dagen.

Maandnamen

De maandnamen komen overeen met de tekens van de dierenriem, bijvoorbeeld:

Periode[1] Iraanse maandnaam (Perzisch) Middelperzisch (pahlavi)[2] Avestisch Betekenis Overeenkomstig sterreteken Afghaans-Perzisch (= Sterreteken) Pasjto (= Sterreteken) Dagen Bemerkingen
21 maart tot 20 april Farwardin
فروردين
[færværdin]
Farwardīn Fravashinam aandrijvende kracht ram Ḥamal
حمل
Wrai
وری
31 lentebegin
21 april tot 21 mei Ordibehesjt
ارديبهشت
[ordiːbeheʃt]
Ardwahisjt Asha Vahista waarheid en reinheid Stier Saur
ثور
Ġwayai
غوايي
31
22 mei tot 21 juni Chordād
خرداد
[xordɒːd]
Hordād Haurvata welbevinden tweelingen Jauzā
جوزا
Ġbargolai
غبرګولی
31
22 juni tot 22 juli Tir
تير
[tiːr]
Tīr Tishtria regenengel kreeft Saraṭān
سرطان
Čangaś
چينګاښ
31 zomerbegin
23 juli tot 22 augustus Mordād
مرداد
[mordɒːd] auch Amordad
Amurdād Ameretat onsterfelijkheid leeuw Asad
اسد
Zmarai
زمری
31
23 augustus tot 22 september Sjahriwar
شهريور
[ʃæhriːvær]
Sjahrewar Khesjtravarija hoogheid maagd Sunbula
سنبله
Waźai
وږی
31
23 september tot 22 oktober Mehr
مهر
[mehr]
Mihr Mithra zon, vriendschap, liefde weegschaal Mīzān
میزان
Təla
تله
30 herfstbegin
23 oktober tot 21 november Ābān
آبان
[ɒːbɒn]
Ābān Apam beschermer van het water schorpioen ʿAqrab
عقرب
Laṛəm
لړم
30
22 november tot 21 december Āzar
آذر
[ɒːzær]
Ādur Atar vuur beschermer Qaus
قوس
(= „boog”)
Lindəi
ليندۍ
30
22 december tot 20 januari Déi
دی
[dej]
Day Dino schepper steenbok Jadi
جدی
Marġumai
مرغومی
30 winterbegin
21 januari tot 19 februari Bahman
بهمن
[bæhmæn]
Wahman Wahuman goede gedachten waterman Dalv(a)
(دلو(ه
(= „emmer”)
Salwāġa
سلواغه
30
20 februari tot 20 maart Esfand
اسفند
[esfænd]
Spandarmad Spendaramd bescheidenheid vissen Ḥūt
حوت
Kab
کب
29 of 30 afhankelijk van schrikkeljaar

Schrikkeljaren

Het systeem om schrikkeljaren te bepalen is zeer accuraat. De jaren worden gegroepeerd in een aantal cycli:

  • een grote cyclus van 128 jaar, samengesteld uit kleine cycli van respectievelijk 29, 33, 33 en 33 jaar;
  • een grote cyclus van 132 jaar, samengesteld uit cycli van respectievelijk 29, 33, 33 en 37 jaar;
  • een zeer grote cyclus, samengesteld uit 21 opeenvolgende cycli van 128 jaar, gevolgd door een cyclus van 132 jaar. Totaal bevat deze cyclus 2820 jaren.

Elke kleine cyclus begint met 4 gewone jaren. Daarna volgt een schrikkeljaar en daarna volgt een schrikkeljaar om de vier jaren tot en met het laatste jaar van de kleine cyclus. Voor elk van de 21 cycli van 128 jaar zijn er zo 31 schrikkeljaren. Voor de laatste grote cyclus van 132 jaar tellen we op deze manier 32 schrikkeljaren. Dit geeft in totaal (21 × 31) + 32 = 683 schrikkeljaren en 2137 normale jaren in de zeer grote cyclus. Dit geeft voor de zeer grote cyclus een gemiddelde jaarlengte van 365,24219852. Dit sluit zo goed aan bij het actuele tropische jaar van 365,24219878 dagen, dat er pas per 3,8 miljoen jaar een dag verschil zal optreden tussen de kalender en het zonnejaar.

Het patroon van normale en schrikkeljaren dat begon in 1925, zal zich pas opnieuw herhalen in het jaar 4745. De Perzische kalender is een zonnekalender en is niet gesynchroniseerd met de maanfasen.