Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Oostenrijk: verschil tussen versies
(Nieuwe pagina aangemaakt met ''''Oostenrijk''' (''Duits: Österreich'') is een republiek in Centraal Europa. De hoofdstad is Wenen (''Duits:Wien''). Categorie: Land') |
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oostenrijk&oldid=51459498) |
||
(Een tussenliggende versie door dezelfde gebruiker niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
'''Oostenrijk''' (''Duits: Österreich'') is een | {{Infobox land plus | ||
| naaminlandstaal = Republik Österreich | |||
| vlag = [[Bestand:Flag of Austria.svg|125px|Vlag van Oostenrijk]] | |||
| vlagartikel = Vlag van Oostenrijk | |||
| wapen = [[Bestand:Austria Bundesadler.svg|100px|Wapen van Oostenrijk]] | |||
| wapenartikel = Wapen van Oostenrijk | |||
| locatiekaart = EU-Austria.svg | |||
| talen = [[Duits]] <small>(regionaal ook [[Sloveens]], [[Kroatisch]] en [[Hongaars]])</small><ref name=ciafbpeople /> | |||
| hoofdstad = [[Wenen]] | |||
| staatshoofd = [[Alexander Van der Bellen]] | |||
| regeringsleider = [[Sebastian Kurz]] | |||
| religie = ''2001'':<ref name=ciafbpeople /><br />73,6% [[Rooms-katholieke Kerk|katholiek]] (afgenomen naar 66% in 2009)<br />4,7% [[Protestantisme|protestants]]<br />4,2% [[islam|moslim]]<br />3,5% anders<br />2% niet nader beschreven<br />12% geen | |||
| regeringsvorm = [[Federale republiek]] | |||
| staatsvorm = [[Federalisme|Federatie]] | |||
| pctwater = | |||
| munteenheid = [[euro]] | |||
| valutacode = EUR | |||
| tijdzone = [[UTC+1|+1]] (zomer [[UTC+2|+2]]) | |||
| volkslied = [[Land der Berge, Land am Strome]] | |||
| feestdag = [[26 oktober]] | |||
| tld = at | |||
| landcode = AUT | |||
| tel = 43 | |||
| Ontstaan = '''1955''' ([[Oostenrijkse Staatsverdrag|Staatsverdrag]]) | |||
| Voor1 = Geallieerde bezettingszones in Oostenrijk | |||
| Vlag_Voor1 = Flag of Austria.svg | |||
| CIAkaart = Kaart Oostenrijk.png | |||
}} | |||
'''Oostenrijk''' ([[Duits]]: ''Österreich''), officieel de '''Republiek Oostenrijk''' ([[Duits]]: ''Republik Österreich''), is een [[binnenstaat]] in [[Centraal-Europa]]. Het land grenst in het westen aan [[Zwitserland]] en [[Liechtenstein]], in het noorden aan [[Duitsland]] en [[Tsjechië]], in het oosten aan [[Slowakije]] en [[Hongarije]] en in het zuiden aan [[Italië]] en [[Slovenië]]. | |||
De hoofdstad is [[Wenen]] | Oostenrijk ligt in de [[Alpen]] en heeft een oppervlakte van {{statsland-oppervlaktekort}}, waarvan slechts 32% onder de 500 meter ligt. De hoofdstad is [[Wenen]], die ook met afstand de grootste stad van het land is. Van de {{statsland-census}} inwoners spreekt het merendeel [[Duits]], dat ook de officiële taal is. | ||
De [[geschiedenis van Oostenrijk]] gaat terug tot de [[Romeinse Rijk|Romeinse tijd]], maar het huidige Oostenrijk is een overblijfsel van het [[Keizerrijk Oostenrijk]], dat in de 19e eeuw tot de Europese grote mogendheden behoorde. Het land was van 1867 tot 1918 onderdeel van de [[dubbelmonarchie]] [[Oostenrijk-Hongarije]] en na de kortstondige [[Republiek Duits-Oostenrijk]] ontstond in 1919 de [[Eerste Oostenrijkse Republiek]]. Na de [[Anschluss]] (de annexatie door het Derde Rijk) in 1938 en de [[geallieerde bezettingszones in Oostenrijk|bezetting door de geallieerden]] in de periode na de [[Tweede Wereldoorlog]], werd in 1955 Oostenrijk middels het [[Oostenrijks Staatsverdrag]] weer zelfstandig en werd de Tweede Oostenrijkse Republiek gevestigd. | |||
[[Categorie: Land]] | Staatkundig gezien is Oostenrijk een [[federale republiek|federale]] [[parlementaire republiek]] met [[Deelstaten van Oostenrijk|negen deelstaten]]. Het staatshoofd is de [[Bondspresident (Oostenrijk)|Bondspresident]], de [[Bondskanselier (Oostenrijk)|Bondskanselier]] is het regeringshoofd. Oostenrijk is lid van de [[Europese Unie]], de [[Verenigde Naties]] en een groot aantal andere internationale organisaties. | ||
== Geschiedenis == | |||
{{Zie hoofdartikel|Geschiedenis van Oostenrijk}} | |||
Nadat het land door [[Romeins leger|Romeinen]], [[Hunnen]], [[Longobarden]], [[Ostrogoten]], [[Bajuwaren|Beieren]] en [[Franken (volk)|Franken]] veroverd en overheerst werd, werden de verschillende hertogdommen in Oostenrijk van de 10e tot de 13e eeuw geregeerd door de [[Babenbergers]]. De Babenbergers werden opgevolgd door de [[Habsburg]]ers, die deze landen tot de 20e eeuw bleven regeren. De Habsburgers breidden hun macht vooral via erfopvolging uit over vele andere landen. Zodoende werden zij heersers over een grote staatkundige eenheid, die de [[Habsburgse monarchie]] wordt genoemd. | |||
In 1804 werd het [[Keizerrijk Oostenrijk]] uitgeroepen, toen duidelijk werd dat het [[Heilige Roomse Rijk]], waar Oostenrijk deel van had uitgemaakt, ten dode was opgeschreven. In 1848 kwamen de Hongaren in opstand tegen de Oostenrijkse regering. Deze [[Hongaarse Revolutie van 1848|opstand]] werd neergeslagen, maar na de Oostenrijkse nederlaag tegen [[Pruisen]] in de [[Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog]] werd er alsnog een compromis bereikt met de Hongaren. Door deze ''[[Ausgleich]]'' werd in 1867 het keizerrijk vervangen door de [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie]]. Na de nederlaag in de [[Eerste Wereldoorlog]] werd deze opgesplitst in verschillende onafhankelijke landen en bleef Oostenrijk uiteindelijk in zijn huidige vorm over, waarbij Vorarlberg, Burgenland en Karinthië via volksraadplegingen besloten bij Oostenrijk te willen blijven. | |||
In 1918 werd Oostenrijk een [[republiek]]. Deze republiek, ''[[Republiek Duits-Oostenrijk|Deutschösterreich]]'', hield stand tot 1919. Als gevolg van het [[Verdrag van Saint-Germain (1919)|Verdrag van Saint-Germain]] werd zij weer ontbonden en ontstond de Republiek Oostenrijk. Deze Eerste Republiek zou tot 1938 stand houden, hoewel kanselier [[Engelbert Dollfuss]] na 1933 als een dictator regeerde. [[12 maart]] [[1938]] werd Oostenrijk vreedzaam bezet en daarna ingelijfd bij het [[Nazi-Duitsland|Derde Rijk]] (de ''[[Anschluss]]''). | |||
Na de nederlaag van de nazi's werd Oostenrijk door de geallieerden bezet tot 1955. Het land werd toen een volledig zelfstandig land onder voorwaarde dat het altijd [[neutraal land|neutraal]] zou blijven. Na de [[val van het communisme in Oost-Europa]] werd Oostenrijk meer betrokken bij de Europese politiek. In 1995 werd het land lid van de [[Europese Unie]] en in 2002 voerde het de [[euro]] in. | |||
== Geografie == | |||
{{Zie hoofdartikel|Geografie van Oostenrijk}} | |||
[[Bestand:Hallstatt 001.jpg|{{largethumb}}|Uitzicht op het dorp [[Hallstatt]] in Centraal-Oostenrijk]] | |||
Oostenrijk is een [[binnenstaat]], het heeft geen [[kustlijn]]. Wel heeft het land 2562 kilometer aan landsgrenzen, aan de volgende acht landen: [[Duitsland]] (784 km), [[Italië]] (430 km), [[Hongarije]] (366 km), [[Tsjechië]] (362 km), [[Slovenië]] (330 km), [[Zwitserland]] (164 km), [[Slowakije]] (91 km) en [[Liechtenstein]] (35 km). | |||
De [[Alpen]] strekken zich over een groot deel van Oostenrijk uit: driekwart van het land behoort tot dit berggebied. De hoogste berg in Oostenrijk is de [[Großglockner]] met 3797 meter. Andere hoge bergen zijn de [[Wildspitze]] (3768 m), de [[Weißkugel]] (3739 m), de [[Großvenediger]] (3674 m), de [[Hintere Schwärze]] (3628 m) en de [[Similaun]] (3606 m). In het oosten langs de [[Donau]] kenmerkt het landschap zich door glooiende heuvels en vlaktes. Het laagste punt van Oostenrijk is ''Hedwighof'' in [[Burgenland]] met 114 meter boven [[zeeniveau]]. Het natuurschoon van [[Tirol (deelstaat)|Tirol]], [[Salzkammergut]], [[Innsbruck]], de Oostenrijkse Alpen, en de stad [[Salzburg (stad)|Salzburg]] en de aantrekkelijkheid van [[Wenen]] en andere culturele centra hebben Oostenrijk tot een belangrijk Europees toeristencentrum gemaakt. | |||
De belangrijkste twee rivieren zijn de [[Donau]] en zijn zijrivier de [[Inn (rivier)|Inn]]. Evenals de Inn stromen ook de [[Isar (rivier)|Isar]], [[Enns (rivier)|Enns]] en [[Traun (rivier)|Traun]] rechtstreeks in de Donau. De [[Lech (rivier)|Lech]] is een bekende zijrivier van de Donau. Het grootste meer is het [[Neusiedler Meer]], dat zich bevindt op de grens met Hongarije en op een hoogte van 115 m. | |||
=== Klimaat === | |||
Het heuvelland, de laagvlakten en de dalen hebben een [[landklimaat]]. Boven de 1500 meter heerst een [[hooggebergteklimaat]]. Het westelijk deel van het land is aanzienlijk natter dan het oosten. Gebieden aan de zuidkant van de [[Alpen]] hebben [[mediterraan klimaat|mediterrane]] trekjes. De [[föhn (wind)|föhnwind]] is van invloed op de temperatuur en weerverloop. | |||
=== Grootste steden === | |||
{{Zie ook|Zie ook de [[lijst van steden en plaatsen in Oostenrijk]].}} | |||
De enige steden in Oostenrijk met meer dan 250.000 inwoners zijn [[Wenen]] en [[Graz]], Wenen is veruit de grootste stad van het land. | |||
{| class="wikitable" | |||
! | |||
! Naam | |||
! Deelstaat | |||
! Bevolking | |||
| rowspan=11 | | |||
! | |||
! Naam | |||
! Deelstaat | |||
! Bevolking | |||
|- | |||
| align="right" | 1 || [[Wenen]] || [[Wenen]] || align="right" |1.651.437 || align="right" | 11 || [[Steyr (stad)|Steyr]] || [[Opper-Oostenrijk]] || align="right" |39.340 | |||
|- | |||
| align="right" | 2 || [[Graz]] || [[Stiermarken (deelstaat)|Stiermarken]] || align="right" | 250.099 || align="right" | 12 || [[Wiener Neustadt]] || [[Neder-Oostenrijk]] || align="right" |39.208 | |||
|- | |||
| align="right" | 3 || [[Linz]] || [[Opper-Oostenrijk]] || align="right" | 189.343 || align="right" | 13 || [[Feldkirch (stad)|Feldkirch]] || [[Vorarlberg]] || align="right" |31.458 | |||
|- | |||
| align="right" | 4 || [[Salzburg (stad)|Salzburg]] || [[Salzburg (deelstaat)|Salzburg]] || align="right" | 150.269 || align="right" | 14 || [[Bregenz (stad)|Bregenz]] || [[Vorarlberg]] || align="right" |28.933 | |||
|- | |||
| align="right" | 5 || [[Innsbruck]] || [[Tirol (deelstaat)|Tirol]] || align="right" | 117.180 || align="right" | 15 || [[Leoben (stad)|Leoben]] || [[Stiermarken (deelstaat)|Stiermarken]] || align="right" |25.804 | |||
|- | |||
| align="right" | 6 || [[Klagenfurt]] || [[Karinthië (deelstaat)|Karinthië]] || align="right" | 91.044 || align="right" | 16 || [[Wolfsberg (Karinthië)|Wolfsberg]] || [[Karinthië (deelstaat)|Karinthië]] || align="right" |25.301 | |||
|- | |||
| align="right" | 7 || [[Wels (stad)|Wels]] || [[Opper-Oostenrijk]] || align="right" | 58.862 || align="right" | 17 || [[Klosterneuburg]] || [[Neder-Oostenrijk]] || align="right" |24.797 | |||
|- | |||
| align="right" | 8 || [[Villach]] || [[Karinthië (deelstaat)|Karinthië]] || align="right" | 57.925 || align="right" | 18 || [[Baden bei Wien]] || [[Neder-Oostenrijk]] || align="right" |24.502 | |||
|- | |||
| align="right" | 9 || [[Sankt Pölten]] || [[Neder-Oostenrijk]] || align="right" | 49.869 || align="right" | 19 || [[Krems an der Donau|Krems]] || [[Neder-Oostenrijk]] || align="right" |23.713 | |||
|- | |||
| align="right" | 10 || [[Dornbirn (stad)|Dornbirn]] || [[Vorarlberg]] || align="right" | 44.809 || align="right" | 20 || [[Traun (stad)|Traun]] || [[Opper-Oostenrijk]] || align="right" |23.470 | |||
|} | |||
== Bevolking == | |||
[[Bestand:Duits.jpg|{{largethumb}}|De verspreiding van het [[Duits]] in West- en Midden-Europa]] | |||
=== Taal === | |||
88,6% van de Oostenrijkers gebruikt het [[Duits]] als eerste taal en het Duits is tevens in het hele land een [[officiële taal]]. Daarnaast spreekt 2,3% [[Turks]], 2,2% [[Servisch]] en 1,6% [[Kroatisch]]. Het Kroatisch is samen met het [[Hongaars]] en Duits, een officiële taal in [[Burgenland]]. In [[Karinthië (deelstaat)|Karinthië]] is daarnaast ook het [[Sloveens]] een extra officiële taal.<ref name=ciafbpeople /> | |||
=== Religie === | |||
Volgens de [[volkstelling]] van 2001 was in dat jaar 73,6% van de Oostenrijkers geregistreerd als [[Rooms-katholieke Kerk|katholiek]].<ref name=ciafbpeople /> Daarnaast was 4,7% [[Protestantisme|protestant]] (voornamelijk [[lutheranisme|luthers]]), 4,2% [[moslim]], hing 3,5% andere religies aan en had 12% geen religie.<ref name=ciafbpeople /> | |||
De [[Katholieke Kerk in Oostenrijk]] telt twee [[kerkprovincie]]s: de [[Kerkprovincie Salzburg]] ([[Aartsbisdom Salzburg]] en de bisdommen Feldkirch, Graz-Seckau, Gurk-Klagenfurt, Innsbruck) en de [[Kerkprovincie Wenen]] ([[Aartsbisdom Wenen]] en de bisdommen Eisenstadt, Linz, Sankt Pölten), één [[territoriale abdij]] onder rechtstreeks gezag van de [[Heilige Stoel]] (de [[Territoriale abdij Wettingen-Mehrerau|Abdij Wettingen-Mehrerau]]) en het Militair Ordinariaat. | |||
In 1933 werd de verhouding tussen de Katholieke Kerk en de staat geregeld in een [[concordaat]]. Dit concordaat werd buiten werking gesteld na de aansluiting bij Duitsland maar in 1957 in principe opnieuw erkend en daarna op verscheidene punten herzien en aangevuld. | |||
{| class="wikitable" style="text-align:center;" width=250 align="right" | |||
! colspan=10 align="center" | Historisch verloop grootste religieuze groeperingen in Oostenrijk <ref>Statistik Austria: [http://www.statistik.at/web_de/static/bevoelkerung_nach_dem_religionsbekenntnis_und_bundeslaendern_1951_bis_2001_022885.pdf ] ()</ref> <br /> | |||
|- | |||
! jaar | |||
! bevolking | |||
! katholieken | |||
! % | |||
! luthers (evangelische kirche) | |||
! % | |||
! Islam | |||
! % | |||
! ongelovig | |||
! % | |||
|- | |||
| 1951 || 6.933.905 || 6.170.084 || 89,0 %||429.493||6,2%||- || - ||264.014||3,8% | |||
|- | |||
| 1961 || 7.073.807 || 6.295.075 || 89,0 %||438.663||6,2%|| - || - ||266.009||3,8% | |||
|- | |||
| 1971 || 7.491.526 || 6.548.316 || 87,4 %||447.070||6,0%||22.267||0,3%||321.218||4,3% | |||
|- | |||
| 1981 || 7.555.338 || 6.372.645 || 84,3 %||423.162||5,6%||76.939||1,0%||452.039||6,0% | |||
|- | |||
| 1991 || 7.795.786 || 6.081.454 || 78,0 %||338.709||5,0%||158.766||2,0%||672.251||8,6% | |||
|- | |||
| 2001 || 8.032.926 || 5.915.421 || 73,6 %||376.150||4,7%||338.988||4,2%||963.263||12,0% | |||
|- | |||
| 2008|| 8.350.000 || 5.579.493 <ref name="katholisch.at">[https://web.archive.org/web/20070927115501/http://www.katholisch.at/site/article_blank.siteswift?do=all&c=gotosection&d=site%2Fkirche%2Fkircheinoesterreich%2Fstatistik Statistik der katholischen Kirche in Österreich 2003 - 2008 ]</ref>|| 66,8 %||328.346<ref>[https://web.archive.org/web/20100710054731/http://www.evang.at/zahlen-und-fakten.html {ge} zahlen und fakten der Evangelische Kirche in Österreich]</ref> ||3,9% || - || | |||
|- | |||
|2009 || 8,376,761<ref>[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Austrian Population 4. Quarter 2009], 14 januari 2010 voorlopige gegevens</ref> || 5,530,000<ref>[http://www.katholisch.at/content/site/home/article/48339.html] (Duits) - 5.53 Millions Menschen sind katholisch retrieved 14 januari 2010 voorlopige gegevens</ref> || 66.0 % || 325.314<ref>[https://web.archive.org/web/20100710054731/http://www.evang.at/zahlen-und-fakten.html Zahlen und Fakten der Evangelische Kirche in Österreich 2001 2009 ] Gevonden 14 februari 2010</ref> || 3,9 %|| -|| | |||
|} | |||
In het bisdom Wenen is het aantal katholieken in 2008 gedaald naar 51 % van de bevolking (1,315.545 op een totale bevolking van 2,563.580). | |||
De zondagse kerkgang is in 2008 gedaald naar 698.527 deelnemers (8 % van de totale bevolking).<ref name="katholisch.at"/> | |||
Ook het [[lutheranisme]] - de tweede veel kleinere kerk van Oostenrijk- loopt terug, tussen 2001 en 2008 nam het aantal lutheranen af met 50.000 - van 5 naar 4 % van de oostenrijkse bevolking. | |||
Het [[lutheranisme]] boekte in de 16e eeuw in het tegenwoordige Oostenrijk grote successen, maar werd door de [[Katholieke Reformatie]] grotendeels teruggedrongen. In 1861 kregen de protestanten door het zogenaamde ''Protestantenpatent'' gelijke rechten als de katholieken. In 1925 sloten de luthersen en [[gereformeerd]]en zich aaneen tot de ''Evangelische Kirche Augsburgischen und Helvetischen Bekentnisses Oesterreich'' met aan het hoofd ervan een [[bisschop]]. De ''Protestantenwet'' van 1961 verleende aan de Evangelische Kirche volledige autonomie en de garantie van financiële steun van staatswege. | |||
=== Immigratie === | |||
Sinds 1945 bood Oostenrijk onderdak aan bijna twee miljoen [[vluchteling]]en van elders uit [[Europa (werelddeel)|Europa]], hoewel veel van deze vluchtelingen op doortocht naar andere streken zijn gegaan. | |||
=== Demografie === | |||
Onderstaande cijfers zijn schattingen voor 2008, met uitzondering van waar aangegeven.<ref name=ciafbpeople>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/au.html CIA World Factbook: Austria, people]</ref> | |||
{| class="vatop" | |||
| width=50% | | |||
{| class="wikitable" | |||
| colspan=2 | Leeftijdsstructuur: | |||
|- | |||
|– 0-14 jaar: || 14,8% (man 621.326; vrouw 592.131) | |||
|- | |||
|– 15-64 jaar: || 67,5% (man 2.783.531; vrouw 2.753.389) | |||
|- | |||
|– 65 jaar en ouder: || 17,7% (man 599.415; vrouw 855.741) | |||
|- | |||
|Gemiddelde leeftijd: || 41,7 jaar | |||
|- | |||
|– mannen: || 40,7 jaar | |||
|- | |||
|– vrouwen: || 42,8 jaar | |||
|- | |||
| Bevolkingstoename: || 0,064% | |||
|- | |||
|[[Geboortecijfer]]: || 8,66 geboortes per 1000 inwoners | |||
|- | |||
|[[Sterftecijfer]]: || 9,91 sterfgevallen per 1000 inwoners | |||
|- | |||
|Netto migratiesaldo: || 1,88 migranten per 1000 inwoners | |||
|- | |||
|Verhouding van geslacht: || 0,95 man per vrouw mannelijk/vrouwelijk (2003) | |||
|- | |||
|– bij geboorte: || 1,05 man per vrouw | |||
|- | |||
|– onder 15 jaar: || 1,05 man per vrouw | |||
|- | |||
|– 15-64 jaren: || 1,01 man per vrouw | |||
|- | |||
|– 65 jaar en ouder: || 0,7 man per vrouw | |||
|} | |||
| width=50% | | |||
{| class="wikitable" | |||
| colspan=2|[[Bestand:Austria population.svg|thumb|center|270px|Bevolkingsontwikkeling (duizenden)]] | |||
|- | |||
|[[Sterftecijfer|Zuigelingssterftecijfer]]: || 4,48 sterfgevallen per 1000 levende geboorten | |||
|- | |||
|– vrouwen: || 3,44 sterfgevallen per 1000 levende geboorten | |||
|- | |||
|– mannen: || 5,48 sterfgevallen per 1000 levende geboorten | |||
|- | |||
| [[Levensverwachting]] (bij geboorte): || 79,36 jaar | |||
|- | |||
|– mannen: || 76,46 jaar | |||
|- | |||
|– vrouwen: || 82,41 jaar | |||
|- | |||
|Aantal geboortes per vrouw: || 1,38 geboren kinderen per vrouw | |||
|- | |||
|[[Hiv|HIV]]/[[Aids|aids]]: || 0,3% (2003) | |||
|- | |||
|HIV/aids - sterfgevallen: || minder dan 100 (2003) | |||
|} | |||
|} | |||
== Overheid en politiek == | |||
{{Zie hoofdartikel|Overheid van Oostenrijk}} | |||
=== Staatsinrichting === | |||
[[Bestand:WienParlament.jpg|{{largethumb}}|Het [[Parlementsgebouw (Wenen)|Parlementsgebouw]] in [[Wenen]]]] | |||
Oostenrijk wordt geregeerd onder de herziene [[Oostenrijkse Grondwet|grondwet]] van 1929. Het land is een [[republiek]] met een gemengde presidentieel-parlementaire regeringsvorm. De [[Bondspresident van Oostenrijk|bondspresident]], die door stemming voor een termijn van zes jaar wordt gekozen, benoemt de [[Bondskanselier (Oostenrijk)|bondskanselier]]. Het [[regering|kabinet]], dat door de bondskanselier wordt geleid, is verantwoording schuldig aan de ''[[Nationale Raad (Oostenrijk)|Nationalrat]]'' van het [[parlement]], die algemeen volgens evenredige vertegenwoordiging wordt gekozen. De ''[[Bondsraad (Oostenrijk)|Bundesrat]]'' wordt gekozen door de provinciale assemblage. | |||
De huidige president is sinds 26 januari 2017 [[Alexander Van der Bellen]], lid van [[Die Grünen - Die Grüne Alternative|Die Grünen]]. Na het aftreden van bondskanselier [[Werner Faymann]] ([[SPÖ]]) in mei 2016 werd vicekanselier [[Reinhold Mitterlehner]] ([[ÖVP]]) door president [[Heinz Fischer]] tot interim-bondskanselier benoemd. [[Christian Kern]] is door de [[SPÖ]] als opvolger van Faymann gekozen en werd op 17 mei 2016 de nieuwe bondskanselier van Oostenrijk.<ref>[http://nos.nl/artikel/2104597-christian-kern-nieuwe-bondskanselier-oostenrijk.html Christian Kern nieuwe bondskanselier Oostenrijk], NOS, donderdag 12 mei 2016</ref><ref>[http://www.wienerzeitung.at/nachrichten/oesterreich/politik/818680_Die-Angst-bekaempfen.html Wiener Zeitung], 13 mei 2016</ref> | |||
De drie belangrijkste partijen zijn de sociaaldemocratische partij [[Sociaaldemocratische Partij van Oostenrijk|SPÖ]], de conservatieve partij [[Oostenrijkse Volkspartij|ÖVP]] en de [[Vrijheidspartij van Oostenrijk|FPÖ]], tot april 2005 de partij van de vaak neopopulist en uiterst rechts genoemde [[Jörg Haider]]. In april 2005 verlieten Jörg Haider en vele prominente partijleden de partij en richtten de gematigdere [[Bündnis Zukunft Österreich|BZÖ]] op. Andere partijen zijn [[Die Grünen - Die Grüne Alternative|Die Grünen]] (de Groenen), de [[Communistische Partij van Oostenrijk|KPÖ]] (communisten), de [[LiF]] (liberalen) en de [[SLP (Oostenrijk)|SLP]] (uiterst links). | |||
=== Bestuurlijke indeling === | |||
{{Zie hoofdartikel|Bestuurlijke indeling van Oostenrijk}} | |||
Oostenrijk is een [[bondsstaat]] en is bestuurlijk onderverdeeld in [[Deelstaten van Oostenrijk|negen deelstaten]] of ''Bundesländer''. Onderstaande tabel toont de Oostenrijkse deelstaten met hun hoofdsteden: | |||
{| | |||
| [[Bestand:Austria, administrative divisions - de-.svg|border|300px]] | |||
| | |||
# [[Wenen]] (''Wien'') - [[Wenen]] | |||
# [[Burgenland]] - [[Eisenstadt]] | |||
# [[Karinthië (deelstaat)|Karinthië]] (''Kärnten'') - [[Klagenfurt]] | |||
# [[Salzburg (deelstaat)|Salzburg]] - [[Salzburg (stad)|Salzburg]] | |||
# [[Neder-Oostenrijk]] (''Niederösterreich'') - [[Sankt Pölten]] | |||
# [[Stiermarken (deelstaat)|Stiermarken]] (''Steiermark'') - [[Graz]] | |||
# [[Tirol (deelstaat)|Tirol]] - [[Innsbruck]] | |||
# [[Vorarlberg]] - [[Bregenz (stad)|Bregenz]] | |||
# [[Opper-Oostenrijk]] (''Oberösterreich'') - [[Linz]] | |||
|} | |||
== Economie == | |||
[[Bestand:13-08-30-wien-by-RalfR-123.jpg|{{largethumb}}|De skyline van [[Wenen]]]] | |||
De bosbouw, de veehouderij, en de zuivelproductie zijn overwegend geconcentreerd in de alpiene provincies; [[Vorarlberg]] heeft een oude textielindustrie. Ongeveer 5% van de bevolking is actief in (meestal kleinschalige) landbouw. Het land is bijna zelfvoorzienend in termen van voedselproductie. In [[Opper-Oostenrijk|Opper-]] en [[Neder-Oostenrijk]] en in [[Burgenland]] overheerst de landbouw: de belangrijkste gewassen zijn [[aardappel]]s, [[suikerbiet]]en, [[fruit]], [[gerst]], [[Rogge (graan)|rogge]] en [[haver]]. | |||
De productie is divers en vertegenwoordigt ongeveer 35% van het [[bruto nationaal product]]. Meer dan de helft van de industrieën is geconcentreerd in het bassin van [[Wenen]]; [[Linz]], [[Steyr (stad)|Steyr]], [[Graz]], [[Leoben (stad)|Leoben]], [[Innsbruck]] en [[Salzburg (stad)|Salzburg]] zijn de andere belangrijkste industriële centra. Veel van de industrieën van het land werden genationaliseerd na de [[Tweede Wereldoorlog]], samen met de grootste handelsbanken. De belangrijkste vervaardigde producten zijn machines, voertuigen, ijzer en staal, levensmiddelen, elektrische producten, textiel, chemische producten en kantoorproducten. Vele [[mineraal|mineralen]] noodzakelijk voor de industrie ([[grafiet]], [[iJzer (element)|ijzer]], [[magnesium]], [[koper (element)|koper]], [[zink (element)|zink]] en [[bruinkool]]) worden gevonden in Oostenrijk. Het land heeft ook reserves van [[aardolie]], [[aardgas]], [[keukenzout|zout]] en [[uranium]] en is rijk aan hydro-elektrische energie. De laatste jaren is de dienstensector, waaronder een groot bankwezen, belangrijk voor de economie van Oostenrijk geworden. In deze sector zijn nu meer dan de helft van het aantal arbeidskrachten van de natie actief. De belangrijkste handelspartners zijn [[Duitsland]], [[Italië]], [[Oost-Europa]], [[Japan]] en de [[Verenigde Staten (hoofdbetekenis)|Verenigde Staten]]. | |||
Een belangrijke bron van inkomsten is het wintertoerisme in de vele [[Lijst van skigebieden in Europa|skigebieden]]. In de zomer wordt er in het Alpengebied veel gewandeld en wordt aldaar veelvuldig de klimsport beoefend. | |||
=== Energievoorziening === | |||
[[Bestand:Oelfeld Matzen2.jpg|{{largethumb}}|[[Jaknikker]]s in een olieveld bij [[Matzen-Raggendorf|Matzen]]]] | |||
Het land produceerde 12 miljoen [[ton olie-equivalent]] (Mtoe) in 2014. (1Mtoe = 11,63 TWh, miljard kilowattuur.) De energiebronnen waren voor 78% duurzaam. Dat was niet genoeg voor de energievoorziening, het [[Internationaal_Energieagentschap#Terminologie_in_energiestatistiek|TPES]] (''total primary energy supply''): 32 Mtoe. Het land importeerde 22 Mtoe fossiele brandstof meer dan het exporteerde. | |||
Van de energie ging ongeveer 3 Mtoe verloren bij conversie in de energie industrie. 2 Mtoe werd gebruikt voor niet-energetische producten zoals smeermiddelen, asfalt en petrochemicaliën. Voor energie eindgebruikers resteerde 27 Mtoe waarvan 5,2 Mtoe = 60 TWh elektriciteit die voor 83% duurzaam opgewekt werd, vooral met waterkracht.<ref>{{en}}[http://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=AUSTRIA&product=balances&year=2014 IEA - Report Austria: balances for 2014]</ref> In de periode 2012-2014 groeide de opwekking van zonne- en windstroom 66%.<ref>{{en}}[http://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=AUSTRIA&product=ElectricityandHeat&year=2012 IEA - Report Austria: electricity and heat for 2012]</ref><ref>{{en}}[http://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=AUSTRIA&product=ElectricityandHeat&year=2014 IEA - Report Austria: electricity and heat for 2014]</ref> | |||
De uitstoot van kooldioxide was 61 megaton, dat is 7 ton per persoon,<ref>{{en}}[http://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?year=2014&country=AUSTRIA&product=Indicators IEA - Report Austria: indicators for 2014]</ref> meer dan het wereldgemiddelde (4,5 ton per persoon).<ref>{{en}}[http://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?year=2014&country=WORLD&product=Indicators IEA - Report World: indicators for 2014]</ref> | |||
=== Transport === | |||
{{Zie hoofdartikel|Vervoer in Oostenrijk}} | |||
Voor het berijden van [[lijst van Oostenrijkse autosnelwegen|Oostenrijkse snelwegen]] en enkele andere wegen is aankoop van een [[tolvignet]] verplicht. Het land kent vele bergpassen, waarvan een groot deel in de winter als gevolg van sneeuwval wordt afgesloten voor het verkeer. Er is circa 133.361 kilometer wegennet. Het spoorwegennet heeft een lengte van circa 6024 kilometer en wordt bediend door de [[Österreichische Bundesbahnen]] (ÖBB), dat ook enkele internationale (nacht)treindiensten naar het buitenland beheert. Verder zijn er internationale [[vliegveld|luchthavens]] in Wenen, Linz, Salzburg, Graz, Klagenfurt en Innsbruck. | |||
In de bergen zijn diverse [[Kabelbaan|kabelbanen]] om naar boven te gaan en die voornamelijk gebruikt worden in de winter om [[Lijst van skigebieden in Europa|skigebieden]] te bereiken en in de zomer om te wandelen. | |||
== Cultuur == | |||
{{Zie ook|Zie ook de [[Werelderfgoedlijst#Oostenrijk|Oostenrijkse monumenten op de werelderfgoedlijst]] en de [[lijst van musea in Oostenrijk]].}} | |||
[[Bestand:Klimt - Der Kuss.jpeg|{{largethumb}}|''[[De kus (Klimt)|De kus]]'' van [[Gustav Klimt]]]] | |||
=== Kunst === | |||
Tijdens het [[Fin de siècle]] beleefde de Oostenrijkse kunst een bloeiperiode, waarin kunstenaars als [[Gustav Klimt]], [[Egon Schiele]], en [[Oskar Kokoschka]] actief waren. In dezelfde periode ontwikkelde zich ook de [[Wiener Secession]], een variant op de internationale [[Jugendstil]]. | |||
Buiten de hoofdstroom van de Oostenrijkse kunst ontwikkelde zich tijdens de vorige eeuw ook een stroming van kunstenaars, schrijvers, en toneelregisseurs, die zeer kritisch stonden ten opzichte van het eigen land. Deze kunstenaars kritiseerden de politieke situatie, het Katholicisme, de omgang met het (oorlogs)verleden, en de Oostenrijkse cultuur in het algemeen, die in hun ogen werd gekenmerkt door hypocrisie, onderdrukking en bekrompenheid. Tot deze stroming behoren onder andere de schrijvers [[Elfriede Jelinek]] en [[Thomas Bernhard]], toneelauteur [[Werner Schwab]], filmmaker [[Ulrich Seidl]] en de kunstenaars van het [[Weense Aktionisme]]. Deze kunstenaars kregen wel het verwijt hun vaderland te verraden en nestbevuilers te zijn. | |||
=== Muziek === | |||
Oostenrijks verleden als Europese grootmacht en zijn culturele omgeving hebben een grote bijdrage geleverd aan de verschillende vormen van kunst die worden gegenereerd, met voorop de muziek. Oostenrijk is de geboorteplaats van vele bekende [[componist]]en zoals [[Joseph Haydn]], [[Michael Haydn]], [[Franz Schubert]], [[Anton Bruckner]], [[Johann Strauss sr.]] en [[Johann Strauss jr.]] en leden van de [[Tweede Weense School]], zoals [[Arnold Schönberg]], [[Anton Webern]] en [[Alban Berg]]. [[Wolfgang Amadeus Mozart]] werd geboren in het [[keurvorstendom Salzburg|Salzburg]], destijds een onafhankelijk [[keurvorstendom]] van het [[Heilige Roomse Rijk]], maar wel één dat cultureel nauw verbonden was met Oostenrijk, en bracht een zeer groot deel van van zijn carrière door in [[Wenen]]. | |||
[[Bestand:Wien Musikverein innen 2010 1.jpg|{{largethumb}}|links|Een optreden in de [[Wiener Musikverein]]]] | |||
Wenen is al lange tijd vooral een belangrijk centrum van muzikale vernieuwing. 18e- en 19e-eeuwse componisten werden naar de stad getrokken als gevolg van het beschermheerschap van de Habsburgers en maakten van Wenen de Europese hoofdstad van de [[Classicisme (muziek)|klassieke muziek]]. Tijdens de barok werd de Oostenrijkse muziek beïnvloed door Slavische en Hongaarse volksmuziek. | |||
De stad Wenen begon haar opkomst als een cultureel centrum in de vroege 16e eeuw dat werd opgebouwd rond instrumenten, waaronder de [[luit]]. De Duitse componist [[Ludwig van Beethoven]] bracht het grootste deel van zijn leven door in Wenen. Het huidige [[Land der Berge, Land am Strome|Oostenrijkse volkslied]] wordt toegeschreven aan Mozart en is na de Tweede Wereldoorlog gekozen als vervanger van het traditionele Oostenrijkse volkslied van Joseph Haydn. | |||
Oostenrijk heeft ook een opmerkelijke jazz-muzikant, [[Joe Zawinul]]. De pop- en rockmuzikant [[Falco (zanger)|Falco]] werd internationaal geprezen tijdens de jaren 1980, vooral voor zijn nummer "[[Rock Me Amadeus]]". De drummer [[Thomas Lan]]g werd in Wenen geboren in 1967 en is nu wereldwijd bekend om zijn technische bekwaamheid en speelde met artiesten als [[Geri Halliwell]] en [[Robbie Williams]]. In Wenen woont de bekende Nederlandse bluesgitarist en zanger [[Hans Theessink]]. | |||
Er worden in Oostenrijk ieder jaar diverse festivals en concertseries georganiseerd. Regelmatig wordt hier ook door internationale groepen aan deelgenomen. Dit samen met de toeristische aantrekkelijkheid van Oostenrijk maakt dat dit land een geliefde bestemming is voor bijvoorbeeld koren uit allerlei landen. Het [[Wiener Philharmoniker]] is een wereldberoemd [[symfonieorkest]] uit Oostenrijk. Verder vindt het [[Donauinselfest]], het grootste gratis openluchtfestival ter wereld met meer dan drie miljoen bezoekers op drie dagen tijd, plaats op een langgerekt kunstmatig eiland tussen de [[Donau]] en de [[Nieuwe Donau]]. | |||
=== Film, theater en media === | |||
[[Bestand:Bundesarchiv Bild 102-08538, Fritz Lang bei Dreharbeiten (cropped).jpg|{{largethumb}}|[[Fritz Lang]], regisseur van ''[[Metropolis (film)|Metropolis]]'']] | |||
De Oostenrijkse bijdragen aan de wereld van film en theater zijn van oudsher sterk. [[Sascha Kolowrat]] was een Oostenrijkse pionier van het filmmaken. [[Billy Wilder]], [[Fritz Lang]], [[Josef von Sternberg]] en [[Fred Zinnemann]] kwamen oorspronkelijk uit Oostenrijk voor zich te vestigen als internationaal relevante filmmakers. [[Willi Forst]], [[Ernst Marischka]] en [[Franz Antel]] verrijkten de populaire film in het Duits sprekende landen. [[Michael Haneke]] werd internationaal bekend door zijn storende filmische studies, voor het ontvangen van een [[Golden Globe]] en voor zijn veelgeprezen film [[The White Ribbon]] in 2010. | |||
De eerste Oostenrijkse regisseur die een [[Academy Award]] ontving was [[Stefan Ruzowitzky]]. Veel Oostenrijkse acteurs waren in staat om een carrière na te streven waarvan de impact ook werd gevoeld buiten de landsgrenzen. Onder hen waren [[Peter Lorre]], [[Helmut Berger]], [[Curd Jürgens]], [[Senta Berger]], [[Oskar Werner]] en [[Klaus Maria Brandauer]]. [[Hedy Lamarr]] en [[Arnold Schwarzenegger]] werden Amerikaanse en internationale filmsterren. [[Christoph Waltz]] verwierf internationale faam met zijn prestaties in [[Inglourious Basterds]], het verdienen van de Beste Acteur Award in Cannes in 2009, en de Academy Award voor Beste Mannelijke Bijrol in 2010. [[Max Reinhardt]] was een meester van de spectaculaire en scherpzinnige theaterproducties. [[Otto Schenk]] blonk niet alleen uit als podiumacteur, maar ook als operaregisseur. | |||
In Oostenrijk zenden de omroepen [[ORF]] en [[Austria Television]] radio- en televisieprogramma's uit gericht op de Oostenrijkse bevolking. Oostenrijkse radiozenders zijn onder andere [[Kronehit]], [[Hitradio Ö3]], [[Life Radio]], [[Radio Oberösterreich]], [[FM4]] en [[Antenne (radiozender)|Antenne]]. | |||
=== Eten en drinken === | |||
{{Zie hoofdartikel|Oostenrijkse keuken}} | |||
[[Bestand:Strudel.jpg|{{largethumb}}|[[Apfelstrudel]]]] | |||
De Oostenrijkse keuken is afgeleid van die van het [[Oostenrijk-Hongarije|Oostenrijks-Hongaarse Rijk]], en vooral in de traditie van de hofkeuken ("Hofküche"). Zij is beroemd om haar evenwichtige variaties van rund-en varkensvlees en talloze variaties van groenten. De "Mehlspeisen" bakkerij maakt lekkernijen als [[Sachertorte]], Krapfen (een soort [[donut]]s meestal gevuld met abrikozenjam of vla), [[Apfelstrudel]], Topfenstrudel en Millirahmstrudel. Naast de inheemse regionale tradities is de keuken beïnvloed door de Hongaarse, Boheemse, Tsjechische, Joodse, Italiaanse, de Balkan en de Franse keuken van waaruit zowel de gerechten en methoden van voedselbereiding vaak zijn overgenomen. De Oostenrijkse keuken is dan ook een van de meest multiculturele en transculturele in Europa. | |||
Typische Oostenrijkse gerechten zijn [[schnitzel|Wiener schnitzel]], [[Schweinsbraten]], [[Kaiserschmarren]], [[Knödel]], [[Sachertorte]] en [[Tafelspitz]]. Daarnaast is Oostenrijk ook beroemd om zijn [[Mozartkugel]]n en koffietraditie. | |||
De [[Wijnbouw in Oostenrijk|Oostenrijkse wijncultuur]] heeft een lange geschiedenis. De belangrijkste wijnproducerende regio's zijn gelegen in [[Neder-Oostenrijk]], [[Burgenland]], [[Stiermarken (deelstaat)|Stiermarken]] en [[Wenen]]. De [[Grüner Veltliner]] druif biedt veel [[witte wijn]]en en [[Zweigelt]] is de meest aangeplante [[rode wijn]]druif. Het Burgenland kent als specialiteit [[Ausbruch]] en [[Uhudler]]. In Opper-Oostenrijk, Neder-Oostenrijk, Stiermarken en Karinthië wordt op grote schaal "Most" geproduceerd, een soort [[cider]] of [[perenwijn]]. [[Bier in Oostenrijk|Oostenrijks bier]] wordt verkocht in 0,2 liter (Pfiff), 0,3 liter (Seidel) en 0,5 liter (Krügerl) maat. De meest populaire biersoorten zijn pils ([[Märzen]]) van nature troebel [[Zwickelbier]] en [[witbier]]. Tijdens de feestdagen zoals Kerstmis en Pasen is ook Bock bier beschikbaar. In het land wordt [[schnaps]] gedronken van vaak tot 60% alcohol. Deze wordt gemaakt van vruchten, zoals abrikozen en lijsterbessen. De opbrengst van kleine privé schnapsdistilleerderijen, waar daar ongeveer 20.000 van zijn, staat bekend als Selberbrennter of Hausbrand. Een zeer hoog percentage schnaps heet "Umblachter" en heeft tot 85% alcohol. Ook de [[stro]]hrum komt uit Oostenrijk. | |||
=== Sport === | |||
{{Zie ook|Zie ook: [[Oostenrijk op de Olympische Spelen]].}} | |||
[[Bestand:2017 Audi FIS Ski Weltcup Garmisch-Partenkirchen Damen - Stephanie Venier - by 2eight - 8SC9234.jpg|{{largethumb}}|Alpineskiester [[Stephanie Venier]]]] | |||
Door het bergachtige terrein is [[skiën|alpineskiën]] een prominente sport in Oostenrijk. Vergelijkbare sporten zoals [[snowboarden]] of [[schansspringen]] zijn ook zeer populair en Oostenrijkse atleten, zoals [[Annemarie Moser-Pröll]], [[Hermann Maier]], [[Toni Sailer]], [[Benjamin Raich]] en [[Marlies Schild]] worden algemeen beschouwd als de grootste alpineskiërs aller tijden. [[Bobsleeën]], [[rodelen]] en [[skeleton]], zijn eveneens populaire evenementen. Er is een vaste afdalinsbaan in [[Igls]] die werd gebruikt voor bobslee- en rodelwedstrijden tijdens de [[Olympische Winterspelen 1964]] en [[Olympische Winterspelen 1976|1976]] te [[Innsbruck]]. De eerste [[Olympische Jeugdwinterspelen 2012|Olympische Jeugdwinterspelen]] werden in 2012 gehouden te Innsbruck. | |||
Een populaire teamsport in Oostenrijk is voetbal onder auspiciën van de [[Oostenrijkse voetbalbond]]. Oostenrijk was een van de meest succesvolle voetbalspelende landen op het Europese continent. Het was achtereenvolgens 4e op het [[wereldkampioenschap voetbal 1934]], 3e op het [[wereldkampioenschap voetbal 1954]] en 7e op het [[wereldkampioenschap voetbal 1978]]. Meer recent is het Oostenrijkse voetbal echter internationaal veel minder succesvol. In 2008 was Oostenrijk, samen met Zwitserland, gastland van het [[Europees kampioenschap voetbal 2008|Europese Kampioenschap Voetbal]]. De nationale Oostenrijkse voetbalcompetitie is de [[Bundesliga (Oostenrijk)|Oostenrijkse Bundesliga]] met o.a. teams als [[SK Rapid Wien]], [[FK Austria Wien]], [[Red Bull Salzburg]] en [[Sturm Graz]]. | |||
Naast voetbal heeft Oostenrijk heeft ook professionele nationale competities voor de meeste grote teamsporten waaronder de [[Oostenrijkse Hockey League]] voor [[ijshockey]] en de [[Österreichische Basketbal Bundesliga]] voor [[basketbal]]. Daarnaast is ook paardrijden populair met de beroemde Spaanse rijschool van Wenen als hoogtepunt. | |||
== Onderwijs == | |||
Er zijn [[universiteit]]en in [[Wenen]], [[Salzburg (stad)|Salzburg]], [[Innsbruck]], [[Graz]], [[Klagenfurt]], [[Linz]], [[Leoben (stad)|Leoben]] en [[Krems an der Donau]]. | |||
== Zie ook == | |||
* [[Communicatie in Oostenrijk]] | |||
* [[Defensie van Oostenrijk]] | |||
* [[Lijst van bekende Oostenrijkers]] | |||
* [[Oostenrijk van A tot Z]] | |||
== Externe link == | |||
{{Zusterproject klein | |||
| commons = Category:Austria | |||
| wiktionary = Oostenrijk | |||
| wikiversity = | |||
| wikibooks = | |||
| wikisource = | |||
| wikiquote = | |||
| wikinewscat = Oostenrijk | |||
| wikidata = | |||
| wikivoyage = Oostenrijk | |||
| wikiatlas = Austria | |||
}} | |||
*{{de}}{{en}} [http://www.bundeskanzleramt.at/ Officiële website van de federale Oostenrijkse regering] | |||
{{Appendix}} | |||
{{Navigatie statistische informatie Oostenrijk}} | |||
{{Navigatie bestuurlijke indeling Oostenrijk}} | |||
{{Navigatie Europese Unie}} | |||
{{Navigatie landen Europa}} | |||
{{Coor title dms|47|36|0|N|13|47|0|E|type:country_region:AT}} | |||
[[Categorie:Oostenrijk| Oostenrijk]] | |||
[[Categorie:Land]] |
Huidige versie van 8 jun 2018 om 12:37
Republik Österreich | ||||||
| ||||||
Oostenrijk | ||||||
Basisgegevens | ||||||
Officiële landstaal | Duits (regionaal ook Sloveens, Kroatisch en Hongaars)[1] | |||||
Hoofdstad | Wenen | |||||
Regeringsvorm | Federale republiek | |||||
Staatshoofd | Alexander Van der Bellen | |||||
Regeringsleider | Sebastian Kurz | |||||
Religie | 2001:[1] 73,6% katholiek (afgenomen naar 66% in 2009) 4,7% protestants 4,2% moslim 3,5% anders 2% niet nader beschreven 12% geen | |||||
Oppervlakte | 83.858 km² [2] | |||||
Inwoners | 8.032.926 (2001)[3] 8.210.281 (2009)[4] () | |||||
Overige | ||||||
Volkslied | Land der Berge, Land am Strome | |||||
Munteenheid | euro (EUR )
| |||||
UTC | +1 (zomer +2) | |||||
Nationale feestdag | 26 oktober | |||||
Web | Code | Tel. | .at | AUT | 43 | |||||
Voorgaande staten | ||||||
| ||||||
Topografie | ||||||
Oostenrijk |
Oostenrijk (Duits: Österreich), officieel de Republiek Oostenrijk (Duits: Republik Österreich), is een binnenstaat in Centraal-Europa. Het land grenst in het westen aan Zwitserland en Liechtenstein, in het noorden aan Duitsland en Tsjechië, in het oosten aan Slowakije en Hongarije en in het zuiden aan Italië en Slovenië.
Oostenrijk ligt in de Alpen en heeft een oppervlakte van , waarvan slechts 32% onder de 500 meter ligt. De hoofdstad is Wenen, die ook met afstand de grootste stad van het land is. Van de inwoners spreekt het merendeel Duits, dat ook de officiële taal is.
De geschiedenis van Oostenrijk gaat terug tot de Romeinse tijd, maar het huidige Oostenrijk is een overblijfsel van het Keizerrijk Oostenrijk, dat in de 19e eeuw tot de Europese grote mogendheden behoorde. Het land was van 1867 tot 1918 onderdeel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije en na de kortstondige Republiek Duits-Oostenrijk ontstond in 1919 de Eerste Oostenrijkse Republiek. Na de Anschluss (de annexatie door het Derde Rijk) in 1938 en de bezetting door de geallieerden in de periode na de Tweede Wereldoorlog, werd in 1955 Oostenrijk middels het Oostenrijks Staatsverdrag weer zelfstandig en werd de Tweede Oostenrijkse Republiek gevestigd.
Staatkundig gezien is Oostenrijk een federale parlementaire republiek met negen deelstaten. Het staatshoofd is de Bondspresident, de Bondskanselier is het regeringshoofd. Oostenrijk is lid van de Europese Unie, de Verenigde Naties en een groot aantal andere internationale organisaties.
Geschiedenis
![]() |
Nadat het land door Romeinen, Hunnen, Longobarden, Ostrogoten, Beieren en Franken veroverd en overheerst werd, werden de verschillende hertogdommen in Oostenrijk van de 10e tot de 13e eeuw geregeerd door de Babenbergers. De Babenbergers werden opgevolgd door de Habsburgers, die deze landen tot de 20e eeuw bleven regeren. De Habsburgers breidden hun macht vooral via erfopvolging uit over vele andere landen. Zodoende werden zij heersers over een grote staatkundige eenheid, die de Habsburgse monarchie wordt genoemd.
In 1804 werd het Keizerrijk Oostenrijk uitgeroepen, toen duidelijk werd dat het Heilige Roomse Rijk, waar Oostenrijk deel van had uitgemaakt, ten dode was opgeschreven. In 1848 kwamen de Hongaren in opstand tegen de Oostenrijkse regering. Deze opstand werd neergeslagen, maar na de Oostenrijkse nederlaag tegen Pruisen in de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog werd er alsnog een compromis bereikt met de Hongaren. Door deze Ausgleich werd in 1867 het keizerrijk vervangen door de Oostenrijk-Hongaarse dubbelmonarchie. Na de nederlaag in de Eerste Wereldoorlog werd deze opgesplitst in verschillende onafhankelijke landen en bleef Oostenrijk uiteindelijk in zijn huidige vorm over, waarbij Vorarlberg, Burgenland en Karinthië via volksraadplegingen besloten bij Oostenrijk te willen blijven.
In 1918 werd Oostenrijk een republiek. Deze republiek, Deutschösterreich, hield stand tot 1919. Als gevolg van het Verdrag van Saint-Germain werd zij weer ontbonden en ontstond de Republiek Oostenrijk. Deze Eerste Republiek zou tot 1938 stand houden, hoewel kanselier Engelbert Dollfuss na 1933 als een dictator regeerde. 12 maart 1938 werd Oostenrijk vreedzaam bezet en daarna ingelijfd bij het Derde Rijk (de Anschluss).
Na de nederlaag van de nazi's werd Oostenrijk door de geallieerden bezet tot 1955. Het land werd toen een volledig zelfstandig land onder voorwaarde dat het altijd neutraal zou blijven. Na de val van het communisme in Oost-Europa werd Oostenrijk meer betrokken bij de Europese politiek. In 1995 werd het land lid van de Europese Unie en in 2002 voerde het de euro in.
Geografie
![]() |
Oostenrijk is een binnenstaat, het heeft geen kustlijn. Wel heeft het land 2562 kilometer aan landsgrenzen, aan de volgende acht landen: Duitsland (784 km), Italië (430 km), Hongarije (366 km), Tsjechië (362 km), Slovenië (330 km), Zwitserland (164 km), Slowakije (91 km) en Liechtenstein (35 km).
De Alpen strekken zich over een groot deel van Oostenrijk uit: driekwart van het land behoort tot dit berggebied. De hoogste berg in Oostenrijk is de Großglockner met 3797 meter. Andere hoge bergen zijn de Wildspitze (3768 m), de Weißkugel (3739 m), de Großvenediger (3674 m), de Hintere Schwärze (3628 m) en de Similaun (3606 m). In het oosten langs de Donau kenmerkt het landschap zich door glooiende heuvels en vlaktes. Het laagste punt van Oostenrijk is Hedwighof in Burgenland met 114 meter boven zeeniveau. Het natuurschoon van Tirol, Salzkammergut, Innsbruck, de Oostenrijkse Alpen, en de stad Salzburg en de aantrekkelijkheid van Wenen en andere culturele centra hebben Oostenrijk tot een belangrijk Europees toeristencentrum gemaakt.
De belangrijkste twee rivieren zijn de Donau en zijn zijrivier de Inn. Evenals de Inn stromen ook de Isar, Enns en Traun rechtstreeks in de Donau. De Lech is een bekende zijrivier van de Donau. Het grootste meer is het Neusiedler Meer, dat zich bevindt op de grens met Hongarije en op een hoogte van 115 m.
Klimaat
Het heuvelland, de laagvlakten en de dalen hebben een landklimaat. Boven de 1500 meter heerst een hooggebergteklimaat. Het westelijk deel van het land is aanzienlijk natter dan het oosten. Gebieden aan de zuidkant van de Alpen hebben mediterrane trekjes. De föhnwind is van invloed op de temperatuur en weerverloop.
Grootste steden
![]() |
De enige steden in Oostenrijk met meer dan 250.000 inwoners zijn Wenen en Graz, Wenen is veruit de grootste stad van het land.
Naam | Deelstaat | Bevolking | Naam | Deelstaat | Bevolking | |||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Wenen | Wenen | 1.651.437 | 11 | Steyr | Opper-Oostenrijk | 39.340 | |
2 | Graz | Stiermarken | 250.099 | 12 | Wiener Neustadt | Neder-Oostenrijk | 39.208 | |
3 | Linz | Opper-Oostenrijk | 189.343 | 13 | Feldkirch | Vorarlberg | 31.458 | |
4 | Salzburg | Salzburg | 150.269 | 14 | Bregenz | Vorarlberg | 28.933 | |
5 | Innsbruck | Tirol | 117.180 | 15 | Leoben | Stiermarken | 25.804 | |
6 | Klagenfurt | Karinthië | 91.044 | 16 | Wolfsberg | Karinthië | 25.301 | |
7 | Wels | Opper-Oostenrijk | 58.862 | 17 | Klosterneuburg | Neder-Oostenrijk | 24.797 | |
8 | Villach | Karinthië | 57.925 | 18 | Baden bei Wien | Neder-Oostenrijk | 24.502 | |
9 | Sankt Pölten | Neder-Oostenrijk | 49.869 | 19 | Krems | Neder-Oostenrijk | 23.713 | |
10 | Dornbirn | Vorarlberg | 44.809 | 20 | Traun | Opper-Oostenrijk | 23.470 |
Bevolking
Taal
88,6% van de Oostenrijkers gebruikt het Duits als eerste taal en het Duits is tevens in het hele land een officiële taal. Daarnaast spreekt 2,3% Turks, 2,2% Servisch en 1,6% Kroatisch. Het Kroatisch is samen met het Hongaars en Duits, een officiële taal in Burgenland. In Karinthië is daarnaast ook het Sloveens een extra officiële taal.[1]
Religie
Volgens de volkstelling van 2001 was in dat jaar 73,6% van de Oostenrijkers geregistreerd als katholiek.[1] Daarnaast was 4,7% protestant (voornamelijk luthers), 4,2% moslim, hing 3,5% andere religies aan en had 12% geen religie.[1]
De Katholieke Kerk in Oostenrijk telt twee kerkprovincies: de Kerkprovincie Salzburg (Aartsbisdom Salzburg en de bisdommen Feldkirch, Graz-Seckau, Gurk-Klagenfurt, Innsbruck) en de Kerkprovincie Wenen (Aartsbisdom Wenen en de bisdommen Eisenstadt, Linz, Sankt Pölten), één territoriale abdij onder rechtstreeks gezag van de Heilige Stoel (de Abdij Wettingen-Mehrerau) en het Militair Ordinariaat.
In 1933 werd de verhouding tussen de Katholieke Kerk en de staat geregeld in een concordaat. Dit concordaat werd buiten werking gesteld na de aansluiting bij Duitsland maar in 1957 in principe opnieuw erkend en daarna op verscheidene punten herzien en aangevuld.
Historisch verloop grootste religieuze groeperingen in Oostenrijk [5] | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
jaar | bevolking | katholieken | % | luthers (evangelische kirche) | % | Islam | % | ongelovig | % |
1951 | 6.933.905 | 6.170.084 | 89,0 % | 429.493 | 6,2% | - | - | 264.014 | 3,8% |
1961 | 7.073.807 | 6.295.075 | 89,0 % | 438.663 | 6,2% | - | - | 266.009 | 3,8% |
1971 | 7.491.526 | 6.548.316 | 87,4 % | 447.070 | 6,0% | 22.267 | 0,3% | 321.218 | 4,3% |
1981 | 7.555.338 | 6.372.645 | 84,3 % | 423.162 | 5,6% | 76.939 | 1,0% | 452.039 | 6,0% |
1991 | 7.795.786 | 6.081.454 | 78,0 % | 338.709 | 5,0% | 158.766 | 2,0% | 672.251 | 8,6% |
2001 | 8.032.926 | 5.915.421 | 73,6 % | 376.150 | 4,7% | 338.988 | 4,2% | 963.263 | 12,0% |
2008 | 8.350.000 | 5.579.493 [6] | 66,8 % | 328.346[7] | 3,9% | - | |||
2009 | 8,376,761[8] | 5,530,000[9] | 66.0 % | 325.314[10] | 3,9 % | - |
In het bisdom Wenen is het aantal katholieken in 2008 gedaald naar 51 % van de bevolking (1,315.545 op een totale bevolking van 2,563.580).
De zondagse kerkgang is in 2008 gedaald naar 698.527 deelnemers (8 % van de totale bevolking).[6]
Ook het lutheranisme - de tweede veel kleinere kerk van Oostenrijk- loopt terug, tussen 2001 en 2008 nam het aantal lutheranen af met 50.000 - van 5 naar 4 % van de oostenrijkse bevolking.
Het lutheranisme boekte in de 16e eeuw in het tegenwoordige Oostenrijk grote successen, maar werd door de Katholieke Reformatie grotendeels teruggedrongen. In 1861 kregen de protestanten door het zogenaamde Protestantenpatent gelijke rechten als de katholieken. In 1925 sloten de luthersen en gereformeerden zich aaneen tot de Evangelische Kirche Augsburgischen und Helvetischen Bekentnisses Oesterreich met aan het hoofd ervan een bisschop. De Protestantenwet van 1961 verleende aan de Evangelische Kirche volledige autonomie en de garantie van financiële steun van staatswege.
Immigratie
Sinds 1945 bood Oostenrijk onderdak aan bijna twee miljoen vluchtelingen van elders uit Europa, hoewel veel van deze vluchtelingen op doortocht naar andere streken zijn gegaan.
Demografie
Onderstaande cijfers zijn schattingen voor 2008, met uitzondering van waar aangegeven.[1]
|
|
Overheid en politiek
![]() |
Staatsinrichting
Oostenrijk wordt geregeerd onder de herziene grondwet van 1929. Het land is een republiek met een gemengde presidentieel-parlementaire regeringsvorm. De bondspresident, die door stemming voor een termijn van zes jaar wordt gekozen, benoemt de bondskanselier. Het kabinet, dat door de bondskanselier wordt geleid, is verantwoording schuldig aan de Nationalrat van het parlement, die algemeen volgens evenredige vertegenwoordiging wordt gekozen. De Bundesrat wordt gekozen door de provinciale assemblage.
De huidige president is sinds 26 januari 2017 Alexander Van der Bellen, lid van Die Grünen. Na het aftreden van bondskanselier Werner Faymann (SPÖ) in mei 2016 werd vicekanselier Reinhold Mitterlehner (ÖVP) door president Heinz Fischer tot interim-bondskanselier benoemd. Christian Kern is door de SPÖ als opvolger van Faymann gekozen en werd op 17 mei 2016 de nieuwe bondskanselier van Oostenrijk.[11][12]
De drie belangrijkste partijen zijn de sociaaldemocratische partij SPÖ, de conservatieve partij ÖVP en de FPÖ, tot april 2005 de partij van de vaak neopopulist en uiterst rechts genoemde Jörg Haider. In april 2005 verlieten Jörg Haider en vele prominente partijleden de partij en richtten de gematigdere BZÖ op. Andere partijen zijn Die Grünen (de Groenen), de KPÖ (communisten), de LiF (liberalen) en de SLP (uiterst links).
Bestuurlijke indeling
![]() |
Oostenrijk is een bondsstaat en is bestuurlijk onderverdeeld in negen deelstaten of Bundesländer. Onderstaande tabel toont de Oostenrijkse deelstaten met hun hoofdsteden:
Bestand:Austria, administrative divisions - de-.svg |
|
Economie
De bosbouw, de veehouderij, en de zuivelproductie zijn overwegend geconcentreerd in de alpiene provincies; Vorarlberg heeft een oude textielindustrie. Ongeveer 5% van de bevolking is actief in (meestal kleinschalige) landbouw. Het land is bijna zelfvoorzienend in termen van voedselproductie. In Opper- en Neder-Oostenrijk en in Burgenland overheerst de landbouw: de belangrijkste gewassen zijn aardappels, suikerbieten, fruit, gerst, rogge en haver.
De productie is divers en vertegenwoordigt ongeveer 35% van het bruto nationaal product. Meer dan de helft van de industrieën is geconcentreerd in het bassin van Wenen; Linz, Steyr, Graz, Leoben, Innsbruck en Salzburg zijn de andere belangrijkste industriële centra. Veel van de industrieën van het land werden genationaliseerd na de Tweede Wereldoorlog, samen met de grootste handelsbanken. De belangrijkste vervaardigde producten zijn machines, voertuigen, ijzer en staal, levensmiddelen, elektrische producten, textiel, chemische producten en kantoorproducten. Vele mineralen noodzakelijk voor de industrie (grafiet, ijzer, magnesium, koper, zink en bruinkool) worden gevonden in Oostenrijk. Het land heeft ook reserves van aardolie, aardgas, zout en uranium en is rijk aan hydro-elektrische energie. De laatste jaren is de dienstensector, waaronder een groot bankwezen, belangrijk voor de economie van Oostenrijk geworden. In deze sector zijn nu meer dan de helft van het aantal arbeidskrachten van de natie actief. De belangrijkste handelspartners zijn Duitsland, Italië, Oost-Europa, Japan en de Verenigde Staten.
Een belangrijke bron van inkomsten is het wintertoerisme in de vele skigebieden. In de zomer wordt er in het Alpengebied veel gewandeld en wordt aldaar veelvuldig de klimsport beoefend.
Energievoorziening
Het land produceerde 12 miljoen ton olie-equivalent (Mtoe) in 2014. (1Mtoe = 11,63 TWh, miljard kilowattuur.) De energiebronnen waren voor 78% duurzaam. Dat was niet genoeg voor de energievoorziening, het TPES (total primary energy supply): 32 Mtoe. Het land importeerde 22 Mtoe fossiele brandstof meer dan het exporteerde.
Van de energie ging ongeveer 3 Mtoe verloren bij conversie in de energie industrie. 2 Mtoe werd gebruikt voor niet-energetische producten zoals smeermiddelen, asfalt en petrochemicaliën. Voor energie eindgebruikers resteerde 27 Mtoe waarvan 5,2 Mtoe = 60 TWh elektriciteit die voor 83% duurzaam opgewekt werd, vooral met waterkracht.[13] In de periode 2012-2014 groeide de opwekking van zonne- en windstroom 66%.[14][15]
De uitstoot van kooldioxide was 61 megaton, dat is 7 ton per persoon,[16] meer dan het wereldgemiddelde (4,5 ton per persoon).[17]
Transport
![]() |
Voor het berijden van Oostenrijkse snelwegen en enkele andere wegen is aankoop van een tolvignet verplicht. Het land kent vele bergpassen, waarvan een groot deel in de winter als gevolg van sneeuwval wordt afgesloten voor het verkeer. Er is circa 133.361 kilometer wegennet. Het spoorwegennet heeft een lengte van circa 6024 kilometer en wordt bediend door de Österreichische Bundesbahnen (ÖBB), dat ook enkele internationale (nacht)treindiensten naar het buitenland beheert. Verder zijn er internationale luchthavens in Wenen, Linz, Salzburg, Graz, Klagenfurt en Innsbruck.
In de bergen zijn diverse kabelbanen om naar boven te gaan en die voornamelijk gebruikt worden in de winter om skigebieden te bereiken en in de zomer om te wandelen.
Cultuur
![]() |
Kunst
Tijdens het Fin de siècle beleefde de Oostenrijkse kunst een bloeiperiode, waarin kunstenaars als Gustav Klimt, Egon Schiele, en Oskar Kokoschka actief waren. In dezelfde periode ontwikkelde zich ook de Wiener Secession, een variant op de internationale Jugendstil.
Buiten de hoofdstroom van de Oostenrijkse kunst ontwikkelde zich tijdens de vorige eeuw ook een stroming van kunstenaars, schrijvers, en toneelregisseurs, die zeer kritisch stonden ten opzichte van het eigen land. Deze kunstenaars kritiseerden de politieke situatie, het Katholicisme, de omgang met het (oorlogs)verleden, en de Oostenrijkse cultuur in het algemeen, die in hun ogen werd gekenmerkt door hypocrisie, onderdrukking en bekrompenheid. Tot deze stroming behoren onder andere de schrijvers Elfriede Jelinek en Thomas Bernhard, toneelauteur Werner Schwab, filmmaker Ulrich Seidl en de kunstenaars van het Weense Aktionisme. Deze kunstenaars kregen wel het verwijt hun vaderland te verraden en nestbevuilers te zijn.
Muziek
Oostenrijks verleden als Europese grootmacht en zijn culturele omgeving hebben een grote bijdrage geleverd aan de verschillende vormen van kunst die worden gegenereerd, met voorop de muziek. Oostenrijk is de geboorteplaats van vele bekende componisten zoals Joseph Haydn, Michael Haydn, Franz Schubert, Anton Bruckner, Johann Strauss sr. en Johann Strauss jr. en leden van de Tweede Weense School, zoals Arnold Schönberg, Anton Webern en Alban Berg. Wolfgang Amadeus Mozart werd geboren in het Salzburg, destijds een onafhankelijk keurvorstendom van het Heilige Roomse Rijk, maar wel één dat cultureel nauw verbonden was met Oostenrijk, en bracht een zeer groot deel van van zijn carrière door in Wenen.
Wenen is al lange tijd vooral een belangrijk centrum van muzikale vernieuwing. 18e- en 19e-eeuwse componisten werden naar de stad getrokken als gevolg van het beschermheerschap van de Habsburgers en maakten van Wenen de Europese hoofdstad van de klassieke muziek. Tijdens de barok werd de Oostenrijkse muziek beïnvloed door Slavische en Hongaarse volksmuziek.
De stad Wenen begon haar opkomst als een cultureel centrum in de vroege 16e eeuw dat werd opgebouwd rond instrumenten, waaronder de luit. De Duitse componist Ludwig van Beethoven bracht het grootste deel van zijn leven door in Wenen. Het huidige Oostenrijkse volkslied wordt toegeschreven aan Mozart en is na de Tweede Wereldoorlog gekozen als vervanger van het traditionele Oostenrijkse volkslied van Joseph Haydn.
Oostenrijk heeft ook een opmerkelijke jazz-muzikant, Joe Zawinul. De pop- en rockmuzikant Falco werd internationaal geprezen tijdens de jaren 1980, vooral voor zijn nummer "Rock Me Amadeus". De drummer Thomas Lang werd in Wenen geboren in 1967 en is nu wereldwijd bekend om zijn technische bekwaamheid en speelde met artiesten als Geri Halliwell en Robbie Williams. In Wenen woont de bekende Nederlandse bluesgitarist en zanger Hans Theessink.
Er worden in Oostenrijk ieder jaar diverse festivals en concertseries georganiseerd. Regelmatig wordt hier ook door internationale groepen aan deelgenomen. Dit samen met de toeristische aantrekkelijkheid van Oostenrijk maakt dat dit land een geliefde bestemming is voor bijvoorbeeld koren uit allerlei landen. Het Wiener Philharmoniker is een wereldberoemd symfonieorkest uit Oostenrijk. Verder vindt het Donauinselfest, het grootste gratis openluchtfestival ter wereld met meer dan drie miljoen bezoekers op drie dagen tijd, plaats op een langgerekt kunstmatig eiland tussen de Donau en de Nieuwe Donau.
Film, theater en media
De Oostenrijkse bijdragen aan de wereld van film en theater zijn van oudsher sterk. Sascha Kolowrat was een Oostenrijkse pionier van het filmmaken. Billy Wilder, Fritz Lang, Josef von Sternberg en Fred Zinnemann kwamen oorspronkelijk uit Oostenrijk voor zich te vestigen als internationaal relevante filmmakers. Willi Forst, Ernst Marischka en Franz Antel verrijkten de populaire film in het Duits sprekende landen. Michael Haneke werd internationaal bekend door zijn storende filmische studies, voor het ontvangen van een Golden Globe en voor zijn veelgeprezen film The White Ribbon in 2010.
De eerste Oostenrijkse regisseur die een Academy Award ontving was Stefan Ruzowitzky. Veel Oostenrijkse acteurs waren in staat om een carrière na te streven waarvan de impact ook werd gevoeld buiten de landsgrenzen. Onder hen waren Peter Lorre, Helmut Berger, Curd Jürgens, Senta Berger, Oskar Werner en Klaus Maria Brandauer. Hedy Lamarr en Arnold Schwarzenegger werden Amerikaanse en internationale filmsterren. Christoph Waltz verwierf internationale faam met zijn prestaties in Inglourious Basterds, het verdienen van de Beste Acteur Award in Cannes in 2009, en de Academy Award voor Beste Mannelijke Bijrol in 2010. Max Reinhardt was een meester van de spectaculaire en scherpzinnige theaterproducties. Otto Schenk blonk niet alleen uit als podiumacteur, maar ook als operaregisseur.
In Oostenrijk zenden de omroepen ORF en Austria Television radio- en televisieprogramma's uit gericht op de Oostenrijkse bevolking. Oostenrijkse radiozenders zijn onder andere Kronehit, Hitradio Ö3, Life Radio, Radio Oberösterreich, FM4 en Antenne.
Eten en drinken
![]() |
De Oostenrijkse keuken is afgeleid van die van het Oostenrijks-Hongaarse Rijk, en vooral in de traditie van de hofkeuken ("Hofküche"). Zij is beroemd om haar evenwichtige variaties van rund-en varkensvlees en talloze variaties van groenten. De "Mehlspeisen" bakkerij maakt lekkernijen als Sachertorte, Krapfen (een soort donuts meestal gevuld met abrikozenjam of vla), Apfelstrudel, Topfenstrudel en Millirahmstrudel. Naast de inheemse regionale tradities is de keuken beïnvloed door de Hongaarse, Boheemse, Tsjechische, Joodse, Italiaanse, de Balkan en de Franse keuken van waaruit zowel de gerechten en methoden van voedselbereiding vaak zijn overgenomen. De Oostenrijkse keuken is dan ook een van de meest multiculturele en transculturele in Europa.
Typische Oostenrijkse gerechten zijn Wiener schnitzel, Schweinsbraten, Kaiserschmarren, Knödel, Sachertorte en Tafelspitz. Daarnaast is Oostenrijk ook beroemd om zijn Mozartkugeln en koffietraditie.
De Oostenrijkse wijncultuur heeft een lange geschiedenis. De belangrijkste wijnproducerende regio's zijn gelegen in Neder-Oostenrijk, Burgenland, Stiermarken en Wenen. De Grüner Veltliner druif biedt veel witte wijnen en Zweigelt is de meest aangeplante rode wijndruif. Het Burgenland kent als specialiteit Ausbruch en Uhudler. In Opper-Oostenrijk, Neder-Oostenrijk, Stiermarken en Karinthië wordt op grote schaal "Most" geproduceerd, een soort cider of perenwijn. Oostenrijks bier wordt verkocht in 0,2 liter (Pfiff), 0,3 liter (Seidel) en 0,5 liter (Krügerl) maat. De meest populaire biersoorten zijn pils (Märzen) van nature troebel Zwickelbier en witbier. Tijdens de feestdagen zoals Kerstmis en Pasen is ook Bock bier beschikbaar. In het land wordt schnaps gedronken van vaak tot 60% alcohol. Deze wordt gemaakt van vruchten, zoals abrikozen en lijsterbessen. De opbrengst van kleine privé schnapsdistilleerderijen, waar daar ongeveer 20.000 van zijn, staat bekend als Selberbrennter of Hausbrand. Een zeer hoog percentage schnaps heet "Umblachter" en heeft tot 85% alcohol. Ook de strohrum komt uit Oostenrijk.
Sport
![]() |
Door het bergachtige terrein is alpineskiën een prominente sport in Oostenrijk. Vergelijkbare sporten zoals snowboarden of schansspringen zijn ook zeer populair en Oostenrijkse atleten, zoals Annemarie Moser-Pröll, Hermann Maier, Toni Sailer, Benjamin Raich en Marlies Schild worden algemeen beschouwd als de grootste alpineskiërs aller tijden. Bobsleeën, rodelen en skeleton, zijn eveneens populaire evenementen. Er is een vaste afdalinsbaan in Igls die werd gebruikt voor bobslee- en rodelwedstrijden tijdens de Olympische Winterspelen 1964 en 1976 te Innsbruck. De eerste Olympische Jeugdwinterspelen werden in 2012 gehouden te Innsbruck.
Een populaire teamsport in Oostenrijk is voetbal onder auspiciën van de Oostenrijkse voetbalbond. Oostenrijk was een van de meest succesvolle voetbalspelende landen op het Europese continent. Het was achtereenvolgens 4e op het wereldkampioenschap voetbal 1934, 3e op het wereldkampioenschap voetbal 1954 en 7e op het wereldkampioenschap voetbal 1978. Meer recent is het Oostenrijkse voetbal echter internationaal veel minder succesvol. In 2008 was Oostenrijk, samen met Zwitserland, gastland van het Europese Kampioenschap Voetbal. De nationale Oostenrijkse voetbalcompetitie is de Oostenrijkse Bundesliga met o.a. teams als SK Rapid Wien, FK Austria Wien, Red Bull Salzburg en Sturm Graz.
Naast voetbal heeft Oostenrijk heeft ook professionele nationale competities voor de meeste grote teamsporten waaronder de Oostenrijkse Hockey League voor ijshockey en de Österreichische Basketbal Bundesliga voor basketbal. Daarnaast is ook paardrijden populair met de beroemde Spaanse rijschool van Wenen als hoogtepunt.
Onderwijs
Er zijn universiteiten in Wenen, Salzburg, Innsbruck, Graz, Klagenfurt, Linz, Leoben en Krems an der Donau.
Zie ook
- Communicatie in Oostenrijk
- Defensie van Oostenrijk
- Lijst van bekende Oostenrijkers
- Oostenrijk van A tot Z
Externe link
Statistische informatie over Oostenrijk | ![]() |
---|
Geografie · Bevolking · Overheid · Economie · Vervoer · Defensie |
![]() | Bestuurlijke indeling van Oostenrijk |
---|
Lidstaten van de Europese Unie |
---|
België · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Griekenland · Hongarije · Ierland · Italië · Letland · Litouwen · Luxemburg · Malta · Nederland · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Verenigd Koninkrijk · Zweden |
Landen in Europa |
---|
Albanië · Andorra · Armenië · Azerbeidzjan · België · Bosnië en Herzegovina · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Georgië · Griekenland · Hongarije · IJsland · Ierland · Italië · Kazachstan · Kosovo · Kroatië · Letland · Liechtenstein · Litouwen · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederland · Noorwegen · Oekraïne · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Rusland · San Marino · Servië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Turkije · Vaticaanstad · Verenigd Koninkrijk · Wit-Rusland · Zweden · Zwitserland |