Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Joodse kalender: verschil tussen versies
k ((maand) weg) |
(toevoegingen enz.) |
||
Regel 9: | Regel 9: | ||
== Maankalender == | == Maankalender == | ||
In het jodendom hanteert men de [[maankalender]]. Een 'synodische' [[maanmaand|maand]] of [[synodische maand|lunatie]] duurt ca. 29,5 dagen waarbij de ene maand 29 en de andere maand weer 30 dagen duurt. Omdat er 12 [[joodse maanden]] zijn komt men hierdoor uit op 354 dagen | In het jodendom hanteert men de [[maankalender]]. Een 'synodische' [[maanmaand|maand]] of [[synodische maand|lunatie]] duurt ca. 29,5 dagen waarbij de ene maand 29 en de andere maand weer 30 dagen duurt. Omdat er 12 [[joodse maanden]] zijn komt men hierdoor uit op 354 dagen. Een maanjaar is dus ongeveer 11 korter dan een jaar van een [[zonnekalender]] met 365 of 366 dagen. | ||
Dit lost men op door een schrikkelmaand in te voegen. De naam van de schrikkelmaand is ''tweede adar'' of kortweg ''[[adar 2]]''. | Dit lost men op door een schrikkelmaand in te voegen. De naam van de schrikkelmaand is ''ve-adar'' of ''adar sjeni'' (in het Nederlands ook wel ''tweede adar'' of kortweg ''[[adar 2]]''). | ||
In vroegere tijden liet men de maand beginnen "op basis van puur empirische observatie": de nieuwe-maansikkel moest zichtbaar worden te Jeruzalem. Evenzo voegde men op basis van observatie een schrikkelmaand toe wanneer dit nodig was. "Als . . . tegen het eind van het jaar werd opgemerkt dat het [[Pesach]] vóór de [[lente-equinox]] [omstreeks 21 maart] zou vallen, werd er verordend dat er vóór [[niesan]] een maand ingelast moest worden."<ref>Emil Schürer, ''The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ, Volume 1'', 1973, blz. 590.</ref> | In vroegere tijden liet men de maand beginnen "op basis van puur empirische observatie": de nieuwe-maansikkel moest zichtbaar worden te Jeruzalem. Evenzo voegde men op basis van observatie een schrikkelmaand toe wanneer dit nodig was. "Als . . . tegen het eind van het jaar werd opgemerkt dat het [[Pesach]] vóór de [[lente-equinox]] [omstreeks 21 maart] zou vallen, werd er verordend dat er vóór [[niesan]] een maand ingelast moest worden."<ref>Emil Schürer, ''The History of the Jewish People in the Age of Jesus Christ, Volume 1'', 1973, blz. 590.</ref> | ||
Omstreeks het jaar 359 ([[christelijke jaartelling|gregoriaanse jaartelling]]) werd de kalender gestandaardiseerd door [[Hillel II]] met behulp van de [[cyclus van Meton]]: in een telkens terugkerende periode van 19 jaar wordt zeven keer een [[schrikkelmaand]] toegevoegd en wel in het 3e, 6e, 8e, 11e, 14e, 17e en 19e jaar. Deze schrikkelmaand heeft in de regel 30 dagen (op één na die 29 dagen telt) waardoor men na 19 jaar in de pas loopt met de zonnekalender. | Omstreeks het jaar 359 ([[christelijke jaartelling|gregoriaanse jaartelling]]) werd de kalender gestandaardiseerd door [[Hillel II]] met behulp van de [[cyclus van Meton]]: in een telkens terugkerende periode van 19 jaar wordt zeven keer een [[schrikkelmaand]] toegevoegd en wel in het 3e, 6e, 8e, 11e, 14e, 17e en 19e jaar. Deze schrikkelmaand heeft in de regel 30 dagen (op één na die 29 dagen telt) waardoor men na 19 jaar in de pas loopt met de zonnekalender. | ||
De kalenderhervorming van Hillel II werd niet gevolgd door de Karaïtische Joden. | |||
=== Volgorde === | === Volgorde === | ||
Regel 25: | Regel 27: | ||
==== De ‘burgerlijke kalender’ in de Misjna ==== | ==== De ‘burgerlijke kalender’ in de Misjna ==== | ||
In de [[Misjna]] (mondelinge leer) | In de [[Misjna]] (mondelinge leer) worden vier verschillende beginpunten van het nieuwe jaar beschreven. Het bekendste ervan is [[Rosj Hasjana]] (''het hoofd van het jaar'') en begint op 1 [[tisjrie]]. De overige in de Misjna beschreven beginpunten van het nieuwe jaar zijn [[Toe Biesjwat]] (het nieuwe jaar van de bomen), het in onbruik geraakte nieuwe jaar van de koningen en pelgrims, en het nieuwe jaar voor het brengen van de tienden van het vee. | ||
Vandaag de dag volgt men de Misjna en begint het jaar met de maand tisjrie (de zevende maand volgens de Thora). | Vandaag de dag volgt men de Misjna en begint het jaar met de maand tisjrie (de zevende maand volgens de Thora). | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
! volgens de Thora | ! volgens<br>de Thora | ||
! volgens de Misjna | ! volgens<br>de Misjna | ||
! Joodse maandnaam | ! Joodse maandnaam | ||
! (alternatieve spelling) | |||
! Gregoriaanse maandnaam | ! Gregoriaanse maandnaam | ||
|- | |- | ||
Regel 38: | Regel 41: | ||
| 7 | | 7 | ||
| [[niesan]] | | [[niesan]] | ||
| Nisan | |||
| [[maart]]/april | | [[maart]]/april | ||
|- | |- | ||
Regel 43: | Regel 47: | ||
| 8 | | 8 | ||
| [[ijar]] | | [[ijar]] | ||
| Ijjar | |||
| [[april]]/mei | | [[april]]/mei | ||
|- | |- | ||
Regel 48: | Regel 53: | ||
| 9 | | 9 | ||
| [[siewan]] | | [[siewan]] | ||
| Sivan | |||
| [[mei]]/juni | | [[mei]]/juni | ||
|- | |- | ||
Regel 53: | Regel 59: | ||
| 10 | | 10 | ||
| [[tammoez]] | | [[tammoez]] | ||
| Tammuz | |||
| [[juni]]/juli | | [[juni]]/juli | ||
|- | |- | ||
Regel 58: | Regel 65: | ||
| 11 | | 11 | ||
| [[aaw]] | | [[aaw]] | ||
| Ab | |||
| [[juli]]/augustus | | [[juli]]/augustus | ||
|- | |- | ||
Regel 63: | Regel 71: | ||
| 12 | | 12 | ||
| [[elloel]] | | [[elloel]] | ||
| Elul | |||
| [[augustus]]/september | | [[augustus]]/september | ||
|- | |- | ||
Regel 68: | Regel 77: | ||
| 1 | | 1 | ||
| [[tisjrie]] | | [[tisjrie]] | ||
| Tisjri | |||
| [[september]]/oktober | | [[september]]/oktober | ||
|- | |- | ||
Regel 73: | Regel 83: | ||
| 2 | | 2 | ||
| [[chesjwan]] | | [[chesjwan]] | ||
| Chesvan | |||
| [[oktober]]/november | | [[oktober]]/november | ||
|- | |- | ||
Regel 78: | Regel 89: | ||
| 3 | | 3 | ||
| [[kisleew]] | | [[kisleew]] | ||
| Kislev | |||
| [[november]]/december | | [[november]]/december | ||
|- | |- | ||
Regel 83: | Regel 95: | ||
| 4 | | 4 | ||
| [[teweet]] | | [[teweet]] | ||
| Tebet | |||
| [[december]]/januari | | [[december]]/januari | ||
|- | |- | ||
Regel 88: | Regel 101: | ||
| 5 | | 5 | ||
| [[sjewat]] | | [[sjewat]] | ||
| Sjebat | |||
| [[januari]]/februari | | [[januari]]/februari | ||
|- | |- | ||
Regel 93: | Regel 107: | ||
| 6 | | 6 | ||
| [[adar]] | | [[adar]] | ||
| Adar | |||
| [[februari]]/maart | | [[februari]]/maart | ||
|- | |- | ||
Regel 98: | Regel 113: | ||
| (13) | | (13) | ||
| [[adar 2]] | | [[adar 2]] | ||
| Ve-Adar | |||
| (in [[schrikkeljaar|schrikkeljaren]]) in maart/april | | (in [[schrikkeljaar|schrikkeljaren]]) in maart/april | ||
|} | |} |
Versie van 22 sep 2011 14:11
![](/w/images/thumb/b/b2/Beit_Alpha.jpg/300px-Beit_Alpha.jpg)
De joodse jaartelling, joodse kalender of Hebreeuwse kalender (Hebreeuws: הלוח העברי / ha'loeach ha'iwri) rekent vanaf het jaar waarvan het jodendom aanneemt dat de schepping van de wereld heeft plaatsgevonden (de Anno Mundi).
Op grond van de Tenach wordt de schepping geacht te hebben plaatsgevonden in het jaar 3761 voor de gangbare jaartelling.
Het joodse jaar 5771 komt zodoende overeen met het algemene of Gregoriaanse jaar (sept./okt., tisjrie) 2010 - 2011.
Het nieuwe jaar begint op Rosj Hasjana, een gewichtige tweedaagse periode van gebed en inkeer, die in september of oktober van de gregoriaanse kalender valt.
Maankalender
In het jodendom hanteert men de maankalender. Een 'synodische' maand of lunatie duurt ca. 29,5 dagen waarbij de ene maand 29 en de andere maand weer 30 dagen duurt. Omdat er 12 joodse maanden zijn komt men hierdoor uit op 354 dagen. Een maanjaar is dus ongeveer 11 korter dan een jaar van een zonnekalender met 365 of 366 dagen.
Dit lost men op door een schrikkelmaand in te voegen. De naam van de schrikkelmaand is ve-adar of adar sjeni (in het Nederlands ook wel tweede adar of kortweg adar 2).
In vroegere tijden liet men de maand beginnen "op basis van puur empirische observatie": de nieuwe-maansikkel moest zichtbaar worden te Jeruzalem. Evenzo voegde men op basis van observatie een schrikkelmaand toe wanneer dit nodig was. "Als . . . tegen het eind van het jaar werd opgemerkt dat het Pesach vóór de lente-equinox [omstreeks 21 maart] zou vallen, werd er verordend dat er vóór niesan een maand ingelast moest worden."[1]
Omstreeks het jaar 359 (gregoriaanse jaartelling) werd de kalender gestandaardiseerd door Hillel II met behulp van de cyclus van Meton: in een telkens terugkerende periode van 19 jaar wordt zeven keer een schrikkelmaand toegevoegd en wel in het 3e, 6e, 8e, 11e, 14e, 17e en 19e jaar. Deze schrikkelmaand heeft in de regel 30 dagen (op één na die 29 dagen telt) waardoor men na 19 jaar in de pas loopt met de zonnekalender.
De kalenderhervorming van Hillel II werd niet gevolgd door de Karaïtische Joden.
Volgorde
De volgorde van de joodse maanden kan op twee manieren plaatsvinden. Ter onderscheiding worden deze soms aangeduid als de 'godsdienstige' en de 'burgerlijke' kalender.
De ‘godsdienstige kalender’ volgens de Thora
Deze is gebaseerd op wat daarover in de Thora door God aan Mosje (Mozes) en Aharon (Aäron) indertijd is opgedragen.
In Sjemot (Exodus) 12:1-2 staat: "Hasjem (God) zei tegen Mosje en Aharon, nog in Egypte: ‘Voortaan moet deze maand bij jullie de eerste maand van het jaar zijn.’" Dit had betrekking op de uittocht uit Egypte door de Israëlieten die in de lente plaatsvond.
De ‘burgerlijke kalender’ in de Misjna
In de Misjna (mondelinge leer) worden vier verschillende beginpunten van het nieuwe jaar beschreven. Het bekendste ervan is Rosj Hasjana (het hoofd van het jaar) en begint op 1 tisjrie. De overige in de Misjna beschreven beginpunten van het nieuwe jaar zijn Toe Biesjwat (het nieuwe jaar van de bomen), het in onbruik geraakte nieuwe jaar van de koningen en pelgrims, en het nieuwe jaar voor het brengen van de tienden van het vee.
Vandaag de dag volgt men de Misjna en begint het jaar met de maand tisjrie (de zevende maand volgens de Thora).
volgens de Thora |
volgens de Misjna |
Joodse maandnaam | (alternatieve spelling) | Gregoriaanse maandnaam |
---|---|---|---|---|
1 | 7 | niesan | Nisan | maart/april |
2 | 8 | ijar | Ijjar | april/mei |
3 | 9 | siewan | Sivan | mei/juni |
4 | 10 | tammoez | Tammuz | juni/juli |
5 | 11 | aaw | Ab | juli/augustus |
6 | 12 | elloel | Elul | augustus/september |
7 | 1 | tisjrie | Tisjri | september/oktober |
8 | 2 | chesjwan | Chesvan | oktober/november |
9 | 3 | kisleew | Kislev | november/december |
10 | 4 | teweet | Tebet | december/januari |
11 | 5 | sjewat | Sjebat | januari/februari |
12 | 6 | adar | Adar | februari/maart |
13 | (13) | adar 2 | Ve-Adar | (in schrikkeljaren) in maart/april |
Zie ook
Externe link
- Joodse kalender
- Joodse kalender (actueel), mogelijkheid voor keuze van andere maanden en jaren
Bronnen, noten en/of referenties
|
Kalendersystemen |
---|
In gebruik: Armeens • Assyrisch • Bahá'í • Berbers • Chinees • Ethiopisch • Georgisch • Gregoriaans • Hindoe • IJslands • Indiaas • Iraans • Islamitisch • Joods • Juliaans • Koptisch • Liturgisch • Maçonniek • Samaritaans • Thai • Tibetaans Oude kalenders: Attisch • Azteeks • Egyptisch • Georgisch • IJslands • Maya • Macedonisch • Quakers • (Frans) Republikeins • Romeins • Runen • Tabotkalender (rasta) Voorgestelde kalenders of kalenderhervormingen: Darische kalender • Maréchal-kalender • New Earth Calendar • Positivistenkalender • Sovjetisch Kalenderberekening: epacta • cyclus van Meton • gulden getal • indictie • martelaarsboekletter • zondagsletter • zonnecirkel Jaartelling: Ab Urbe Condita • Anno Diocletiani • Anno Mundi (Byzantijns) • Boeddhistisch • Christelijke jaartelling • Olympiade • Seleucidische jaartelling Verwante thema’s: Dionysische Paasperiode • juliaanse dag • oude Nederlandse maandnamen • schrikkeljaar |
Jodendom | ![]() |
---|
Algemeen: Joden • Geschriften: Thora • Tenach • Misjna • Talmoed • Tosefta • Literatuur • Halacha • Ketoeba • Religieuze plichten en gebruiken: Kasjroet • Briet • Gebed • Mitswa • Sjabbat • Tsedaka • Tijd en kalender: Feestdagen • Maanden • Jaartelling • Geschiedenis • Gebouwen: Tempel • Synagoge • Personen: Rabbijn • Chazan • Andere: Mystiek • Kabbala • Mythologie • A tot Z |