Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Bilzen

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Bilzen
Stad in België Flag of Belgium (civil).png
Bilzen
Bilzen
Geografie
Gewest Flag of Flanders.png Vlaanderen
Provincie Vlaams-limburg.png Limburg
Arrondissement Tongeren
Coördinaten 50°52′N, 5°31′E
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
75,9 km² (2009)
77,59%
11,53%
10,88%
Coördinaten 50° 52' NB, 5° 31' OL
Bevolking (Bron: Statbel)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
30.882 (01/01/2010)
49,63%
50,37%
407 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
19,51%
64,52%
15,97%
Buitenlanders 5,63% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester Frieda Brepoels (N-VA)
Bestuur N-VA, Pro-Bilzen, Open Vld
Zetels
CD&V-Nieuw
Open Vld
Pro-Bilzen
Vlaams Belang
N-VA
31
10
5
5
1
10
Economie
Gemiddeld inkomen 14.327 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad 6,93% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3740
3742
3746
Deelgemeente
Bilzen
Beverst
Eigenbilzen
Grote-Spouwen
Hees
Kleine-Spouwen
Mopertingen
Munsterbilzen
Rijkhoven
Rosmeer
Waltwilder
Martenslinde
Hoelbeek
Zonenummer 089 - 012
NIS-code 73006
Politiezone Bilzen - Hoeselt - Riemst
Website www.bilzen.be
Portaal  Portaalicoon   België

Bilzen is een stad en gemeente in Belgisch Limburg gelegen ongeveer halverwege tussen Hasselt en Maastricht. De stad is de hoofdplaats van het kieskanton en het gerechtelijk kanton Bilzen en telt ruim 32.000 inwoners in 13 deelgemeenten, waarvan ongeveer een derde in Bilzen zelf woont. De stad ligt op de grens van de Limburgse Kempen en Haspengouw.

Toponymie

Bilzen werd voor het eerst vermeld in 950 als Beila, in 1096 als Belisia. Dit zou verwijzen naar de Keltische godheid Belenos of afstammen van het Keltische Belisa, dat helder water betekent. Ook werd wel de naam Beukenbilzen gebruikt, zoals Bucholtbilsen in 1239, dit ter onderscheid van Eikenbilzen (Eigenbilzen).

Geschiedenis

In de Romeinse periode bestond Bilzen als een kleine nederzetting langs de heerbaan Tongeren - Nijmegen. Archeologische vondsten uit de prehistorie en de Romeinse tijd bevestigen de vroege bewoning van deze streek.

Vermoedelijk begon de vroeg-middeleeuwse ontwikkeling van de plaats met de stichting van de Abdij van Munsterbilzen begin 8e eeuw. Bilzen zou dan zijn ontstaan uit een villa (Bilisia) van de Pepiniden, die een centrum in Munsterbilzen hadden.

Vanaf de vroege middeleeuwen vestigden Frankische kolonisten zich op de steile Borreberg. In de 11de eeuw zou hier een houten vesting gestaan hebben.

De versterkte nederzetting ontwikkelde zich, dankzij de ligging aan de Demer, tot een klein handelscentrum. Dit werd door graaf Lodewijk I van Loon (einde 12e eeuw) ingepalmd in ruil voor privileges en als bruidsschat geschonken aan diens dochter Geertruid, welke huwde met Albert II van Moha. Of ook de stadsrechten bij deze privileges behoorden is niet duidelijk. Wel is het zeker dat Bilzen midden 13e eeuw als stad werd erkend.

Het is niet bekend of de Luikse prins-bisschop Rudolf van Zähringen ook Bilzen in 1180 vernielde.

In 1251 kreeg het de stadstitel van het Graafschap Loon, waar het ook de gele en rode kleuren in het wapenschild aan overhoudt. Langs de Demer werd een Begijnhof gesticht. In 1366 kwam het graafschap onder het bewind van de prins-bisschop van Luik en kreeg Bilzen het statuut van Goede Stad. De naam Bouchoultbilzen (Beukenbilzen, naar de drie beuken die aangeplant waren op het marktplein) onderscheidt de stad van zijn buren Munsterbilzen en Eigenbilzen. Ondertussen was de stad ook volledig omwald. De Zusters Franciscanessen bouwden er in de 15de eeuw een klooster, Onze-Lieve-Vrouw ter Engelen genaamd, hetwelk in 1836 door de Zusters van het Heilig Graf werd betrokken.

Tijdens de Luikse successiestrijd tussen Willem van der Marck en Johan van Horne in 1483 werd de stad nagenoeg helemaal verwoest en ontmanteld door de troepen van Keizer Maximiliaan I. In 1506 werd de stad herbouwd, maar in 1576 werd Bilzen geplunderd door de, uit Maastricht verjaagde, Duitse troepen. Vanaf 1623 heerste een pest-epidemie. In 1636 waren het de Kroatische troepen van Jan van Weert die de stad in de as legden. Toen brak ook weer een pestepidemie uit. Dan waren het, in 1654, weer Lotharingse troepen die de stad plunderden, en in 1673 waren het Franse troepen. In 1678 vertrokken de Fransen weer, waarbij een deel van de stad afbrandde. In 1692 volgde plundering door Franse dragonders. Ook de Oostenrijkse Successieoorlog leidde tot plunderingen door troepen van beide partijen, zoals in 1747. Dit alles had te maken met de nabijheid van de vesting Maastricht. De talloze inkwartieringen van vreemde troepen hielden economische heropleving tegen. Na de Franse annexatie van het prinsbisdom Luik in 1795 werd Bilzen kantonhoofdplaats.

In 1839 werd de eerste grote verbindingsweg aangelegd, en wel van Bilzen naar Tongeren, in 1851 gevolgd door de steenweg op Hasselt. In 1856 kwam de spoorlijn van Hasselt naar Maastricht tot stand, en in 1863 ook de lijn van Hasselt naar Luik. Toen kreeg Bilzen een station. In 1876 werd ook een steenweg op Munsterbilzen voltooid, terwijl in 1932 een spoorlijn werd doorgetrokken naar de steenkoolmijn van Winterslag.

In 1880 kwam een hospitaal tot stand, dat door de Zusters van Barmhartigheid uit Ronse werd geleid. Dit werd het Sint-Martinusziekenhuis. Sinds 1991 is dit het Medisch Centrum Bilzen.

in 1870 werd Rijkhoven afgescheiden van Bilzen. Tijdens de Fusie van Belgische gemeenten in 1977 fuseerde Bilzen met Beverst, Munsterbilzen, Eigenbilzen, Spouwen (een fusie van Grote-Spouwen, Kleine-Spouwen en Rijkhoven), Hees, Hoelbeek, Rosmeer, Waltwilder, Martenslinde en Mopertingen.

Geografie

Geografische ligging

Bilzen ligt net op de grens van de Kempen met Haspengouw. Het stadscentrum, Beverst en delen van Rijkhoven zijn gelegen in de Demervallei. Ten zuidoosten van de Demer heeft het landschap een typisch Haspengouws glooiend uitzicht. Bilzen grenst in het westen aan Hoeselt, in het noordwesten aan Diepenbeek, in het noorden aan Genk en Zutendaal, in het oosten aan Lanaken, in het zuiden aan Riemst en in het zuidwesten aan Tongeren.

Kernen

Naast Bilzen zelf liggen in de gemeente nog de deelgemeenten Beverst, Eigenbilzen, Grote-Spouwen, Hoelbeek, Hees, Kleine-Spouwen, Martenslinde, Mopertingen, Munsterbilzen, Rosmeer, Rijkhoven en Waltwilder.

Op het grondgebied van Beverst ligt nog het gehucht Schoonbeek, gescheiden van het centrum van Beverst door de Demer.

# Naam Oppervlakte
(km²)
Bevolking
(01/01/2003)
I Bilzen 14,85 9.087
II


Beverst
- Centrum
- Schoonbeek
12,20


5.025
2.340
2.685
III Eigenbilzen 8,27 2.227
IV Grote-Spouwen 4,85 1.230
V Hees 3,72 749
VI Hoelbeek 3,93 511
VII Kleine-Spouwen 3,21 990
VIII Martenslinde 2,12 769
IX Mopertingen 1,75 1.338
X Munsterbilzen 6,04 4.304
XI Rijkhoven 4,57 1.259
XII Rosmeer 5,01 757
XIII Waltwilder 5,50 1.230

Bron:Studiecel Demografie Provincie Limburg

Nabijgelegen kernen

Munsterbilzen, Beverst, Hoeselt, Rijkhoven, Martenslinde, Waltwilder

Politiek

Structuur

De gemeente Bilzen ligt in het kieskanton Bilzen en het provinciedistrict Tongeren, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).

Bilzen Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente
Administratief Niveau Europa colspan="2" | Vlag van België België Flag of Flanders.png Vlaanderen Vlaams-limburg.png Limburg Tongeren Bilzen
Bestuur Europese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur
Raad Europees Parlement Kamer van
Volksvertegenwoordigers
Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad
Kiesomschrijving Nederlands Kiescollege Kieskring Limburg Hasselt-Tongeren-Maaseik Tongeren Bilzen Bilzen
Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-

Geschiedenis

(Voormalige) Burgemeesters

Tijdspanne Burgemeester
1628 - 1629 Laurentius Honinx
...
1657 - 1658 Henricus Honinx
...
1947 - 1979 Leon Haffmans
1979 - 1982 Frans Wijnen (CVP)
1983 - 1989 Johan Sauwens (VU)
1989 - 1994 Pierre Stroeken (PVV)
1994 - 2001 Johan Sauwens (VU)
2001 - 2012 Johan Sauwens (CD&V)
2013 - heden Frieda Brepoels (N-VA)

Legislatuur 2001 - 2006

Na de breuk binnen de Volksunie, ging een deel van de partij verder onder de naam 'NIEUW', de groep rond Johan Sauwens. De overige ex-Volksunie'ers hergroepeerden zich onder de naam DEMO. Na de verkiezingen werd er een bestuursmeerderheid gesloten tussen NIEUW en de SP. In oktober 2001 verlieten Vijf NIEUW-mandatarissen de partij en trokken naar VLD, waaronder schepen Bruno Steegen.[1] Na het Sint-Maartensfondsschandaal rond burgemeester Johan Sauwens, wou SP echter niet langer met Sauwens als burgemeester besturen.[2] De coalitie werd opengebroken en de socialisten werden vervangen door de Christendemocraten van de CD&V.[3] Na de overstap van Sauwens naar de CD&V, voltrok er zich bij de etnisch-nationalisten een nieuwe breuk en ging een deel over naar de N-VA.[4]

Legislatuur 2007 - 2012

Bij de verkiezingen van 2006 besloten sp.a, Groen! en DEMO13 de krachten te bundelen met de kartellijst PRO-Bilzen.[5] Ook CD&V en NiEUW (de partij van Johan Sauwens) trokken als kartel naar de kiezer.[6] Burgemeester was Johan Sauwens. Hij leidde een coalitie van CD&V-NIEUW en PRO-Bilzen.[7]

Legislatuur 2013 - 2018

Lijsttrekkers waren Guy Swennen (PRO-Bilzen)[5], Frieda Brepoels (N-VA), Johan Sauwens (CD&V-NIEUW), Bruno Steegen (Open Vld) en Annick Ponthier (Vlaams Belang)[8]. Opvallend daarbij is dat drie lijsttrekkers (met name Brepoels, Steegen en Sauwens) Volksunie-roots hebben.[9] Burgemeester is Frieda Brepoels (N-VA). Zij leidt een coalitie bestaande uit N-VA, Pro Bilzen en Open Vld. Samen vormen ze de meerderheid met 20 op 31 zetels.[10]

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

Partij of kartel 10-10-1976[11] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[12] 14-10-2012[13]
Stemmen / Zetels % 27 % 29 % 29 % 29 % 29 % 31 % 31
CVP1 / CD&V-Nieuw2 48,131 15 39,571 12 27,871 8 21,791 7 17,881 5 32,42 11 30,02 10
PVV1 / VLD2 / Vldplus3 / Open Vld2 13,951 3 18,011 5 16,981 5 13,792 4 18,072 6 24,23 8 17,24 5
SP1 / PRO-Bilzen2 20,361 5 13,141 3 15,551 4 15,171 4 15,891 5 22,92 7 17,92 5
Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2 - - - 4,071 0 8,021 2 14,82 4 6,82 1
N-VA - - - - - 5,7 1 28,1 10
NIEUW1 / VU2 17,561 4 29,281 9 36,312 12 41,22 14 29,541 10 - -
DEMO - - - - 7,32 1 - -
AGALEV - - - - 3,28 0 - -
BOK - - - 3,1 0 - - -
W.O.W. - - - 0,6 0 - - -
PVDA - - - 0,28 0 - - -
D88 - - 3,3 0 - - - -
Totaal stemmen 16224 17916 18965 20225 21316 22246 22835
Opkomst % 97,04 96,14 95,45 96,28 94,85
Blanco en ongeldig % 2,49 4,25 3,99 3,46 3,87 3,81 4,40

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Bezienswaardigheden

Hoofdartikel.png Zie verder de lijst van onroerend erfgoed in Bilzen

Natuur en landschap

Bilzen is gelegen in vochtig-Haspengouw in de vallei van de bovenloop van de Demer op een hoogte van ongeveer 50 meter, naar het westen aflopend tot 40 meter. De oostelijke oever is vrij steil (Borreberg, Katteberg) en loopt op tot 88 meter hoogte. De belangrijkste natuur- en recreatiegebieden zijn Park Haffmans en daarop aansluitend de Katteberg. In de stad zijn nog de parken Goed Petry en Goed Claes te vinden.

Cultuur

Evenementen en uitgaansleven

Bilzen stond vroeger bekend voor zijn muziekfestival Jazz Bilzen, het belangrijkste rockfestival van België in de jaren 60 en 70 voor de opkomst van Torhout-Werchter (het huidige Rock Werchter).

Bilzen heeft een levendig uitgaansleven. Rondom de markt bevinden zich tal van cafés, maar de jeugd is vooral te vinden in de nabijgelegen Brugstraat. De vele cafés daar sluiten pas in de vroege uurtjes hun deuren. Sinds 2004 is er een sluitingsuur van kracht: om 6u 's morgens moeten de klanten buiten en de deuren op slot.

Jaarlijks terugkerende evenementen zijn oa:

  • Carnavalsstoet, de zondag na Aswoensdag
  • Emotions Festival, Multidisciplinair jongeren festival in CC De Kimpel
  • Bilzen by Night, Hemelvaartsdag : liveoptredens in alle Bilzerse horecazaken
  • Bilzen Run, in juni: loopwedstrijd
  • Marktrock Bilzen (voorheen Terras Bilzen), in augustus: gratis liveoptredens en festiviteiten in het stadscentrum.

Het hele jaar door vinden er ook diverse activiteiten en evenementen plaats in CC De Kimpel en in de landcommanderij Alden Biesen.

Media

Media in de gemeente Bilzen zijn onder andere Weekblad de Demer en het magazine 13, vernoemd naar het aantal deelgemeenten van Bilzen.

Bilzen heeft ook een eigen radio: BOO

Mobiliteit

Bilzen is goed bereikbaar door haar ligging langs de autosnelweg E313, het Albertkanaal, en de spoorlijn tussen Hasselt en Luik.

Economie

Bilzen maakt deel uit van het Economisch Netwerk Albertkanaal.

Bekende Bilzenaren

Geboren in Bilzen

Wonende in Bilzen

Partnersteden

  • Bilzen is sedert 1977 verbroederd met de Duitse gemeente Bilsen in Sleeswijk-Holstein.

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties

1px.pngWikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Bilzen op Wikimedia Commons.

Sjabloon:Navigatie gemeente Bilzen

Edge-firefox.png 50°52′15″N, 5°30′57″E