Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Apocrief

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Apocrief is een term uit het Grieks (ἀπόκρυφος, apokruphos, meervoud ἀπόκρυφα, apokrupha, die „verborgen” betekent. Oorspronkelijk had het betrekking op die geschriften, die niet in het openbaar werden voorgelezen. Later kreeg het woord de bijkomende betekenis van „onecht, niet-canoniek”. Op het concilie van Trente (1546) verklaarde de Rooms-Katholieke Kerk dat een aantal van deze geschriften tot de Bijbelcanon behoren; deze kregen de benaming „deuterocanoniek”. In protestants taalgebruik bedoelt men met „de apocriefen” gewoonlijk dezelfde groep geschriften, en noemt men de overige apocriefen vaak „pseudepigrafen”.

Woordgebruik

Wanneer het gaat over de deuterocanonieke boeken of apocriefen van het Oude Testament, varieert het woordgebruik wel eens tussen de diverse geloofsgemeenschappen. Dit kan vaak als volgt worden onderscheiden:

katholiek woordgebruik protestants woordgebruik oosters-orthodox woordgebruik oriëntaals-orthodox Ethiopisch
1. deuterocanoniek apocrief anagignoskomena apocrief aanvaardt vrijwel al deze geschriften als canoniek
2. apocrief pseudepigraaf apocrief

Soms worden de geschriften uit groep 1 en 2 beide „apocrief” genoemd, en soms kan „pseudepigraaf” ook verwijzen naar een deuterocanoniek of apocrief geschrift (uit groep 1), bijvoorbeeld: de Wijsheid van Salomo. Apocriefe geschriften van het Nieuwe Testament worden vrij algemeen ’apocrief’ genoemd.

Betekenis

Volgens sommigen[Toelichting gevraagd] werd de term gebruikt voor bepaalde geschriften die als dermate heilig werden geacht dat zij voorbehouden waren voor een kring van ingewijden, en onttrokken werden aan het oog van het gewone volk. In een andere betekenis beschreef de term de heilige boeken van bepaalde religieuze groeperingen[Toelichting gevraagd] (zoals deze van de papyri van de Dode Zee), die om deze reden verborgen dienden te blijven. Deze boeken (in het Hebreeuws de Seforim Chitzaniim, ספרים חצוניים) werden hoe dan ook niet opgenomen in de Palestijnse Canon (de gebruikelijke Joodse canon van de Hebreeuws-Aramese bijbelboeken).

Een aantal van deze boeken worden in katholieke kringen deuterocanoniek genoemd, dat wil zeggen ’in tweede instantie aan de canon toegevoegd’. Protestanten beschouwen al deze boeken apocrief.

In niet-religieus taalgebruik wordt de term apocrief ook gebruikt voor iets dat waarschijnlijk niet-authentiek is.

In de Oosters-Orthodoxe Kerk, bestaande uit verschillende landskerken, verwijst men naar de „deuterocanonieke” boeken met de Griekse term „Anagignoskomena”. De lijst van boeken die in de oosters-orthodoxe kerken als anagignoskomena worden beschouwd, komt grotendeels (maar niet helemaal) overeen met de deuterocanonieke boeken uit de Katholieke Kerk.

Apocriefe boeken van de Bijbel

Zowel bij het Oude Testament als het Nieuwe Testament bestaan er verschillende apocriefe boeken. Een deel daarvan wordt binnen het christendom wel gebruikt, maar als minder gezaghebbend beschouwd dan de boeken die tot de „canon” behoren. Een ander deel wordt daarentegen binnen het christendom als dwaalleer beschouwd of minstens met enige scepsis bekeken.

Apocriefen bij het Oude Testament

De rooms-katholieke en oosters-orthodoxe canon bevat boeken die dikwijls mee opgenomen zijn in de codices van de oude Griekse vertalingen van de Bijbel. (Zie Septuaginta.)

Deuterocanonieke boeken

De deuterocanonieke boeken zijn geen apocriefen volgens de grootste christelijke kerken,[feit?] alleen protestantse kerkgenootschappen en de Oriëntaals-orthodoxen spreken hier over apocriefen. De deuterocanonieke boeken zijn de geschriften die niet behoren tot de Hebreeuwse canon (deuterocanoniek betekent ’in tweede instantie aan de canon toegevoegd’), maar die in het Hellenistische jodendom gebruikt werden. Zij maken daar deel uit van het Oude Testament. Sommige van die teksten gaan terug op een Hebreeuws of Aramees origineel. Andere zijn oorspronkelijk in het Grieks geschreven. De kerkvaders en kerkelijke schrijvers uit de eerste eeuwen geciteerd. Deze teksten werden opgenomen in Griekse vertalingen van het Oude Testament en in de Vulgaat. Hun plaats in de canon van de Bijbel werd bevestigd door de Concilies van Florence (1441) en Trente (1546). Het woord deutero-canoniek is afkomstig van de kerkvader en Bijbelgeleerde Hiëronymus, die hiermee aanduidde dat deze geschriften pas in tweede instantie tot de canon worden rekenen (Gr. deuteros = tweede).

Deze Bijbelboeken worden door de protestantse kerken niet als theologisch en geestelijk gezaghebbend erkend en maken volgens hen geen deel uit van de Bijbel. Omdat Maarten Luther de boeken van de Hebreeuwse Tenach als grondtekst voor zijn Bijbelvertaling gebruikte, nam hij ook de het jodendom gebruikelijke canon over. De eerste versie van de (protestantse) Statenvertaling bevatte deze zogenaamde deuterocanonieke boeken overigens wel, maar als bijlage en ze werden voorafgegaan door een ’waarschuwing voor de lezer’ dat de boeken weliswaar nuttig waren om te lezen, maar niet tot de canon behoorden. In latere protestantse Bijbeluitgaven werden de boeken echter weggelaten, oftewel: ze werden toegevoegd aan de protestantse lijst van apocriefe boeken. In moderne Nederlandse Bijbeluitgaven zijn de deuterocanonieke boeken veelal weer aanwezig, zoals in sommige uitgaven van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV).

De Katholieke Kerk verwierp Luthers argumenten omdat de Joodse canon pas in de Synode van Jamnia (90-100 n. Chr.) werd vastgelegd, met andere woorden, een eeuw na de geboorte van Christus. De christelijke openbaring was toen reeds met de dood van de apostelen tot een einde gekomen en de christenen hadden hun eigen canon tegen die tijd reeds min of meer vastgelegd. Bovendien wordt de Synode van Jamnia door de Katholieke Kerk niet als onfeilbaar gezien, maar zelfs als anti-christelijk beschouwd. De Katholieke Kerk meent daarom dat er voor christenen geen reden is waarom zij een beslissing van deze Synode zouden moeten volgen.[1]

De deuterocanonieke boeken zijn:

Enkele geschriften uit die vaak voorkwamen in de Griekse tekstcollecties van het Oude Testament, worden zowel in de Katholieke Kerk als in de protestantse kerken als apocriefen beschouwd. Deze geschriften werden soms door kerkvaders en kerkelijke schrijvers uit de eerste eeuwen geciteerd en worden daarom door sommige oosters-orthodoxe kerken erkend:

Oudtestamentische pseudepigrafen

De term pseudepigrafisch komt uit het Grieks en wil zoveel zeggen als: ’geschreven onder een valse naam’ of, minder pejoratief, ’geschreven onder een alias’ waarmee bedoeld wordt dat het werk onder het alias van een gezaghebbende figuur uit het verleden is geschreven. Het doel van de auteur is kennelijk om het werk meer aanzien te geven. De term pseudepigrafisch zegt weinig of niets over de inhoud van het genre. De term wordt nu veelal gebruikt om te verwijzen naar ’apocriefe’ boeken van het Oude Testament, die niet opgenomen zijn in de lijst van ’deuterocanonieke’ boeken volgens de Rooms-Katholieke Kerk. De letterlijke betekenis ’geschreven onder een alias’ is niet op elk van deze documenten van toepassing.[2]

Een aantal van deze werken zijn in het apocalyptische genre:

Sommige nemen de vorm aan van een testament:

Sommige zijn uitbreidingen van het Oude testament of andere legenden. Deze vertonen gelijkenis met joodse bijbelverklarende verhalen of Midrasjim.

Wijsheids- en filosofische literatuur

Gebeden, psalmen en andere:

Apocriefen van het Nieuwe Testament

Hoofdartikel.png Zie Apocriefen van het Nieuwe Testament voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Ook met betrekking tot het Nieuwe Testament bestaan apocriefe boeken, die door de Rooms-Katholieke Kerk en protestantse kerken om uiteenlopende redenen zijn afgekeurd. Niet elk boek, dat niet-canoniek is, is daarmee apocrief. Apocriefen willen bewust deel uitmaken van het Nieuwe Testament, worden doorgaans aan een apostel toegeschreven en de totstandkoming vond plaats tijdens de oudheid.

Tijdens de Canonvorming van het Nieuwe Testament kwam het tot een scheiding tussen canonieke en apocriefe boeken. Zo waren sommige apocriefen in gebruik bij en bewerkt door volgelingen van gnostische leraren, van andere apocriefen werd de authenticiteit betwist en van weer andere geschriften werd beweerd dat zij ketterijen bevatten. Een groot aantal christelijke en filosofische geschriften werd gevonden in 1945 bij Nag Hammadi, de zogenaamde Nag Hammadi-geschriften, waaronder ook gnostiserende apocriefen:

In 2004 werd een integrale Nederlandse vertaling van alle Nag Hammadigeschriften uitgegeven (vertalers: Jacob Slavenburg en Willem Glaudemans, uitgeverij Ankh-Hermes).

Apocriefen en islam

Ook binnen de islam wordt met respect over de Bijbel gesproken en het wordt gerekend tot de islamitische Heilige Boeken. Moslimgeleerden stellen echter dat in de huidige Heilige Boeken, zoals gebruikt bij de christenen en joden, de betekenis of woorden zijn gewijzigd, dat sommige passages ontbreken en andere passages er later aan zijn toegevoegd, zoals wellicht de apocriefe boeken. De verschillende opvattingen welke delen wel en niet tot de Bijbel gerekend moeten worden en de discussie daaromtrent versterkt voor moslims het idee dat de Bijbel niet zuiver is overgeleverd. Volgens de islam leidt de Koran niet aan deze ’tahrif’ en is het onfeilbare en authentieke (laatste) woord van God.

Niet-religieus gebruik

In het alledaagse spraakgebruik kan met apocrief worden bedoeld dat de authenticiteit van een verhaal twijfelachtig is of zelfs ontbreekt. Het begrip wordt dan gebruikt om een verhaal aan te duiden dat desondanks vaak wordt verteld en algemeen wordt geloofd. Anderzijds kan het verwijzen naar iets wat niet of moeilijk past bij de rest, bijvoorbeeld een aflevering van een televisieserie waarover men het niet eens is omdat deze niet bij de andere afleveringen past, of een piraatuitgave van een stripverhaal.

In de literatuur verwijst apocrief naar werken die worden toegeschreven aan iemand anders dan de werkelijke auteur, veelal aan een beroemd persoon, zoals in de cyclus van Ossian die in werkelijkheid werd bedacht door James Macpherson.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Online lezen
Bronnen en verdere encyclopedieën

Encyclopædia Britannica online  (en) Apocrypha, in: Encyclopædia Britannica, 2019. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

Encyclopædia Britannica online  (en) New Testament Apocrypha, in: Encyclopædia Britannica, 2019. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

The Catholic Encyclopedia (1917)  (en) Canon of the Old Testament, in: Catholic Encyclopedia, New York, Robert Appleton Company, 1907-1912. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

The Catholic Encyclopedia (1917)  (en) Apocrypha, in: Catholic Encyclopedia, New York, Robert Appleton Company, 1907-1912. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

Jewish Encyclopedia 1906  (en) Apocrypha, in: Jewish Encyclopedia, New York: Funk & Wagnalls, 1901-1906. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

International Standard Bible Encyclopedia  (en) apocrypha, in: ISBE, J. Orr, ed., Chicago, Howard-Severance Company, 1915. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

International Standard Bible Encyclopedia  (en) Apocryphal Gospels, in: ISBE, J. Orr, ed., Chicago, Howard-Severance Company, 1915. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

International Standard Bible Encyclopedia  (en) Apocryphal Acts, General, in: ISBE, J. Orr, ed., Chicago, Howard-Severance Company, 1915. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

International Standard Bible Encyclopedia  (en) Apocryphal Acts, the separate Acts, in: ISBE, J. Orr, ed., Chicago, Howard-Severance Company, 1915. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

International Standard Bible Encyclopedia  (en) Apocryphal Epistles, in: ISBE, J. Orr, ed., Chicago, Howard-Severance Company, 1915. (vertaal via: Vertaal via Google translate)

  1. º (nl) Deutero-canonieke boeken in de Bijbel. Defensio Fidei.
  2. º Asbury Bible Commentary, Part I: General Articles, Apocrypha and Pseudepigrapha
rel=nofollow