Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Gerben Sonderman

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Gerben Sonderman (Drachten, 29 december 1908Hagerstown, Maryland, Verenigde Staten, 20 oktober 1955) was een Nederlands vlieger. Hij was testpiloot bij Fokker en was goed bevriend met Prins Bernhard (1911-2004).

Sonderman werd geboren als zoon van de directeur van de plaatselijke gasfabriek. Hij werd opgeleid tot militair vlieger op de militaire luchtvaartschool te Soesterberg. Vanaf 1938 werkte hij bij Fokker als testpiloot. In 1940 werd hij gemobiliseerd en op vliegveld Waalhaven te Rotterdam geplaatst. Tijdens de Duitse inval in mei van dat jaar haalde hij als vlieger bij het Wapen der Militaire Luchtvaart met een Fokker G1 jachtkruiser drie Duitse vliegtuigen neer. Hij werd enige tijd door de Duitsers geïnterneerd en voegde zich hierna bij het verzet. In 1942 dook hij korte tijd onder bij de in Nederland woonachtige Duitse bankier en kunsthandelaar Alois Miedl, met wie hij al voor de oorlog bevriend was geraakt. Sonderman werd vervolgens rechterhand van jhr. Pieter Jacob Six (1894-1986), de chef staf van de Ordedienst (OD).

Een radioverbinding met Londen

In juli 1943 kwam Sonderman in contact met de agent Garrelt van Borssum Buisman (1915-1991). Van Borssum Buisman was de organisator en de leider van de Zendgroep Barbara. Van Borssum Buisman was door het Bureau Inlichtingen (BI) in Londen boven bezet Nederland geparachuteerd. Hij had van de Nederlandse regering in Londen opdracht gekregen om de contacten met de OD, die in de loop der tijd waren verwaterd, aan te halen en te verbeteren. Via de radiotelegrafisten van de Zendgroep Barbara kreeg Sonderman en de OD een directe radioverbinding met het BI en de Nederlandse regering in Londen.

Toen de Zendgroep Barbara en de OD, in februari 1944, door een golf van arrestaties werden getroffen ontfermde Sonderman zich over de overgebleven radiotelegrafisten. Hij regelde voor de radiotelegrafist Jan Hendrik Diesfeldt (1918-1944) een onderduik- en seinadres in Amsterdam. In juli 1944 werd Frans Theodoor Dijckmeester (1917-2003) door het BI boven bezet Nederland geparachuteerd. Dijckmeester had de regeringsopdracht om het werk van Van Borssum Buisman voort te zetten. Vanaf dat moment gingen Sonderman en Dijckmeester nauw met elkaar samenwerken. Tussen Sonderman en Dijckmeester ontstond vanaf september 1944 een samenwerking die vergelijkbaar was met de nauwe band die tussen Sonderman en de agent Garrelt van Borssum Buisman was geweest. Hun goede samenwerking duurde tot aan de bevrijding van Nederland.

De radiopost in de “Wolkenkrabber”

Sonderman hielp Dijckmeester aan een onderduik- en seinadres in Amsterdam. Op 10 september 1944 bracht Dijckmeester vanuit een leegstaand appartement, in de zogenaamde “Wolkenkrabber” in Amsterdam, met zijn Radio telefonie (RT) set een radiocontact tot stand met de operator van het BI. De operator zat in een verkenningsvliegtuig van de Royal Airforce dat boven Amsterdam cirkelde. Vanuit het appartement in de torenflat aan het Daniël Willinkplein (het tegenwoordige Victorieplein) was het vliegtuig soms hoog in de lucht te zien.

Toen Dijckmeester hulp van een radiotelegrafist van de OD kreeg werd in het appartement een seinpost ingericht. Vanaf dat moment werden er veertien dagen lang vanuit de torenflat een grote hoeveelheid achterstallige berichten verzonden. De kwaliteit van het zendcontact was uitstekend. Tijdens elke uitzending betrok Gerben Sonderman met zijn uitkijkploeg de wacht op straat. Op 25 september 1944 werd de radiozender bijna uitgepeild. De Duitsers deden een huiszoeking in een aangrenzend appartement. Dijckmeester verplaatste zijn radiopost naar het centrum van Amsterdam. Met de Sicherheitsdienst (SD) op de hielen verplaatste hij samen met Sonderman zijn radiopost naar Amsterdam-Zuid, Aalsmeer, Purmerend en Monnickendam.

Bevrijdingsdag 1945

Sonderman en Dijckmeester vierde bevrijdingsdag op 5 mei 1945 op een speciale manier. Sonderman had de hele oorlog door een tweepersoons sportvliegtuigje in onderdelen op diverse plaatsen in Amsterdam-Noord bij de Fokkerfabrieken verborgen gehouden. Het vliegtuig was "De Havilland Leopard Moth D.H.85". In april 1945 knutselde hij de machine in elkaar. Hij “organiseerde” bij de Duitsers brandstof. Hij gebruikte een verlaten autoweg naar Alkmaar als startbaan. Kort daarna cirkelde het sportvliegtuig boven een uitgelaten menigte in Amsterdam. Sonderman en Dijckmeester wuifde vanuit het vliegtuig naar de uitbundige mensen. Na enige tijd haperde er een motor. Sonderman moest zijn vlucht afbreken. Hij landde met zijn machine op een daarvoor geschikte plaats in de Haarlemmermeer. De noodlanding verliep zonder brokken, het vliegtuigje werd daarna voor de eerste naoorlogse luchtverbinding tussen Amsterdam en Eindhoven gebruikt.

Na de Tweede Wereldoorlog

Na de Tweede Wereldoorlog ging Sonderman weer voor Fokker werken als testpiloot. Zo voerde hij op 18 december 1947 de eerste vlucht met een Fokker S.11 lesvliegtuig uit. Daarnaast was hij adjudant in buitengewone dienst van Koningin Juliana (1909-2004), en persoonlijk piloot en vriend van Prins Bernhard. Het tweetal reisde onder meer in 1951 naar Argentinië, waar de prins Juan Perón (1895-1974) bezocht.

Hij verongelukte in de Verenigde Staten tijdens een demonstratievlucht met een Fokker S.14 straaltrainer. Het regeringsvliegtuig Fokker F-27 PH-PBF, dat op 19 mei 1960 de DC-47A PH-PBA verving, werd "Gerben Sonderman" gedoopt.

Onderscheidingen

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  • Th. J. de Jongh: Gerben Sonderman 1908-1955; Testpiloot van Fokker, verzetsman, vlieger van de Prins ISBN 9067074721.
  • Lou de Jong: Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog.
  • Frank Visser: De Bezetter Bespied. De Nederlandse Geheime Inlichtingendienst in de Tweede Wereldoorlog. Uitg. Thieme, Zutphen, 1983.
  • C.M. Schulten: En verpletterd wordt het juk. Verzet in Nederland 1940-1945. Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie / Sdu, Den Haag, 1995.

Albert Andrée Wiltens · Hendrikus Dirk Jan Beernink · Cornelis de Boer · Abraham du Bois · Jim de Booy · Iman Jacob van den Bosch · Lodewijk Bosch van Rosenthal · Martinus Bouman · Omar Bradley · Sieuwert Bruins Slot · Jean Michel Caubo · Rudolph Pabus Cleveringa · John Cockcroft · Henry Dale · Bebe Daniels · Henk Dienske · Marlene Dietrich · Jimmy Doolittle · Klaas van Dorsten · Willem Drees · Harald Dudok van Heel · John Foster Dulles · Geoffrey Dummer · Jan Willem Duyff · Joop van Elsen · Joke Folmer · Jacob van der Gaag · John Kenneth Galbraith · Casper ter Galestin · Gradus Gerritsen · Adrianus van Gestel · Tonny Gielens · Frans Goedhart · Walraven van Hall · Jules Haeck · Eugene van der Heijden · John Eric von Hemert · Christian Herter · Archibald Hill · Hendrik Hoekstra · Georges Holvoet · Jan van Hoof · Johannes ter Horst · Wiel Houwen · Willem Hupkes · Mimi van den Hurk · Peter van den Hurk · Jacobus Jans · Reinier Jessurun · Roel de Jong · Andrée de Jongh · Gerrit Kars · Petrus Albertus Kasteel · Joseph Kentgens · Harm Ketelaar · Maurits Kiek · Hebe Charlotte Kohlbrugge · Jan de Landgraaf · Eugène II de Ligne · Carole Lombard · Bernardus Manders · Marilyn Monroe · Jan van de Mortel · Tiny Mulder · Lambertus Neher · Jacobus Oranje · Adriaan Paulen · Wilder Penfield · Jan Mathijs Peters · Johannes Post · Henk van Randwijk · Hannie Schaft · Wim Schuijt · Gerrit Slagman · Gerben Sonderman · Wim Speelman · Simon Spoor · John Steinbeck · Marianne Tellegen · Trix Terwindt · Jan Thijssen · Gerrit van der Veen · Roelof Vermeulen · Jan Verschure · Jos van Wijlen · Jo Wüthrich

·