Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Melchior Hofmann: verschil tussen versies
Geen bewerkingssamenvatting |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
Regel 1: | Regel 1: | ||
'''Melchior Hofmann''' ([[Schwäbisch Hall]], Duitsland, ca. 1500 – [[Straatsburg]], [[Elzas]], eind 1543) was een vroege reformatorische lekenprediker, later doperse leider; hij was de auteur van apocalyptische traktaten en Bijbelcommentaren. | '''Melchior Hofmann''' (ook wel geschreven als '''Hoffman''' of '''Hoffmann'''; [[Schwäbisch Hall]], Duitsland, ca. 1500 – [[Straatsburg]], [[Elzas]], eind 1543) was een vroege reformatorische lekenprediker, later doperse leider; hij was de auteur van apocalyptische traktaten en Bijbelcommentaren. | ||
==Leven== | ==Leven== | ||
Melchior Hoffman uit Schwäbisch Hall, bontwerker van beroep, las de [[Bijbel]], de [[mystiek]]e werken van [[Johannes Tauler|Tauler]] en de geschriften van [[Maarten Luther|Luther]]. | Melchior Hoffman uit Schwäbisch Hall, bontwerker van beroep, las de [[Bijbel]], de [[mystiek]]e werken van [[Johannes Tauler|Tauler]] en de geschriften van [[Maarten Luther|Luther]]. | ||
Rond 1521-1522 kwam hij aan in [[Lijfland]], (het huidige Estland en Letland), waar hij zich gedurende zijn verblijf van vier tot vijf jaar de Nederduitse taal eigen maakte. Rond 1523 ging hij over tot het protestantisme na een ontmoeting met lutherse predikers. waar hij probeerde een antiklerikale reformatie te promoten in de geest van [[Andreas Bodenstein| Andreas Bodenstein (beter bekend als Karlstadt)]]. | |||
De | Hij verdedigde de geschriften van Luther in [[Wolmar]], maar zijn voorspelling van het einde van de wereld in 1533 leidde tot conflicten met de [[Duitse Orde]]. Hij werd opgesloten en uitgewezen uit Wolmar. In [[Dorpat]] (het hedendaagse [[Tarfu]], Estland) predikte hij tegen het gebruik van beelden bij de aanbidding, wat op 10 januari 1525 leidde tot een [[beeldenstorm]] waarbij de menigte zijn arrestatie verhinderde. Men wenste dat hij een aanbevelingsbrief als predikant zou kunnen voorleggen. De schriftelijke goedkeuring van de lutherse [[Sylvester Tegetmeier|Tegetmeier]] was niet voldoende. Hij reisde daarom naar [[Wittenberg]], om een aanbeveling van Luther zelf te halen. Vanaf 1527 namen zijn preken in [[Wittenberg]] over hoofdstuk 12 van het boek [[Daniël (boek)|Daniël]] een apocalyptische wending. Hij slaagde erin Luthers vertrouwen te winnen en verkreeg van hem een schriftelijke aanbeveling. Hiermee keerde hij terug naar Dorpat, maar omdat hij vasthield aan apocalyptische thema’s, verwierpen de lutheranen hem. Door een pamflet van Tegetmeier zag hij zich genoodzaakt, de stad te verlaten.<!----Hij raakte hierdoor ook in conflict met de lutherse geestelijken en magistraten van Dorpat, [[Riga]] en [[Reval]] (het huidige [[Tallinn]]). Dit leidde tot zijn verbanning.---> Vervolgens trok hij naar [[Stockholm]], waar hij trouwde en drie boeken schreef om zijn visie uiteen te zetten dat het einde zou komen in 1533. De Zweedse koning [[Gustav I Wasa]] gaf in 1526 een verordening uit die het preken voor het gewone volk verbood. Mogelijk was dit een reden waarom Hofmann in de winter van 1526/1527 naar [[Lübeck]] trok. Ook daar kwam het tot onrusten. Bijgevolg trok Hofmann met vrouw en kind naar Holstein, dat toen een deel was van Denemarken. | ||
De Deense koning [[Frederik I van Denemarken|Frederik I]] verwachtte een kerkpolitiek voordeel van Hoffmans agitatie en benoemde hem tot diaken aan de Nikolaikerk in de (toen Deense) stad [[Kiel (Duitsland)|Kiel]] (1527). Hoffman stichtte de eerste drukkerij in Kiel, waar hij zijn [[apocalypticisme]] verdedigde in het dispuut met de lutheraan [[Nikolaus von Amsdorff]] en in de strijd tegen de lutherse leer van de werkelijke tegenwoordigheid in het [[Avondmaal]]. | |||
Op Luthers aanbeveling vond op 8 april 1529 in een klooster te Sleeswijk (Schleswig) de door de koning bijeengeroepen Flensburgse Disputatie plaats, met kroonprins hertog Christian als voorzitter. [[Johannes Bugenhagen]] en [[Hermann Tast]] waren vertegenwoordigers van de lutherse zienswijze over de werkelijke aanwezigheid van Christus in het Avondmaal. Hofmann daarentegen ontkende dat Christus letterlijk en lichamelijk in het brood en de wijn van het Avondmaal aanwezig zou zijn. Hij stelde dat Christus in de symbolen van brood en wijn enkel in geestelijke zin aanwezig is. Deze visie werd veroordeeld door Johannes Bugenhagen, waarop de Deense koning, Christian I van Denemarken, Hofmann en zijn volgelingen het land uit wees. | |||
In april 1530 spoorde hij de stadsraad aan om de wederdopers dezelfde rechten te geven als de door hen erkende kerk, en hen een kerkgebouw ter beschikking te stellen. Maar de stadsraad vaardigde in plaats daarvan een arrestatiebevel tegen Hofmann uit. Op 23 april 1530 vluchtte hij daarop richting Oost-Friesland. Op zijn reis door de Nederlanden reisde, maakte hij heel wat bekeerlingen. Zij kwamen bekend te staan als melchiorieten. Onder hen verspreidde zich de zienswijze dat Hofmann als de nieuwe [[Elia]] was. | Hoffman trok naar de [[sacramentariërs]] in Oost-Friesland. Vervolgens begaf hij zich in juni 1529 naar Straatsburg en publiceerde er een verslag over de Disputatie van Flensburg. De hervormers in Straatsburg verwierpen zijn apocalyptische en allegorische opvattingen. Hofmann keerde zich daarom af van de 'traditionele' Reformatie. In deze periode werd hij beïnvloed door de [[wederdopers]] onder leiding van [[Hans Denck]] en door de 'profeten van Straatsburg'. Onder hun invloed begon hij verheven te spreken over het 'innerlijke woord', over de vrije wil en over de [[genade]] die alle mensen ten deel valt. Hij begon ook onderscheid te maken tussen twee soorten rechtvaardiging: het uitwissen van de erfzonde door de verlossende dood van Christus en de rechtvaardiging door de heilige Geest, waardoor volmaaktheid bereikt kan worden. | ||
In april 1530 spoorde hij de stadsraad aan om de wederdopers dezelfde rechten te geven als de door hen erkende kerk, en hen een kerkgebouw ter beschikking te stellen. Maar de stadsraad vaardigde in plaats daarvan een arrestatiebevel tegen Hofmann uit. Op 23 april 1530 vluchtte hij daarop richting [[Emden]] in Oost-Friesland. Op zijn reis door de Nederlanden reisde, maakte hij heel wat bekeerlingen. Zij kwamen bekend te staan als melchiorieten. Onder hen verspreidde zich de zienswijze dat Hofmann als de nieuwe [[Elia]] was. In Emden trof hij Karlstadt en ontwikkelde zijn ideeën verder. Hier begon hij actief volwassenen te dopen en zijn leer te verspreiden. Na ongeveer een jaar keerde hij terug naar Straatsburg. | |||
Hij predikte de visie dat Christus zou weerkomen in het jaar 1533 en dat Straatsburg zou worden ingericht als het Nieuwe Jeruzalem. Zijn verwachting dat Christus' wederkomst zou plaatsvinden in 1533 was gebaseerd op zijn berekeningen en interpretaties van Bijbelse profetieën: hij ging ervan uit dat er een periode van 1500 jaar zou verstrijken tussen de eerste komst van Christus en zijn wederkomst. Aangezien hij de dood van Christus rond het jaar 33 plaatste, kwam hij uit op 1533 als het jaar van de wederkomst. | |||
In 1533 keerde hij terug naar Straatsburg en kon er enkele weken onopgemerkt wonen. Intussen had [[Martin Bucer]] aangedrongen op een grotere geloofseenheid in de stad. Op 20 mei 1533 werd Hofmann gearresteerd. In juni 1533 een synode bijeengeroepen, waarop Hofmann werd als hardnekkige [[ketter]] veroordeeld. Het nieuws dat de [[Bewind van de wederdopers in Münster|melchioritische wederdopers in Münster de macht hadden gegrepen]] wakkerde de angst aan. Straatsburg verklaarde de [[Confessio Tetrapolitana]] tot de officiële norm voor het geloof, maar legde geen geloofsdwang op, zolang de afzonderlijke gelovigen zich aan de burgerlijke wetten hielden. | In 1533 keerde hij terug naar Straatsburg en kon er enkele weken onopgemerkt wonen. Intussen had [[Martin Bucer]] aangedrongen op een grotere geloofseenheid in de stad. Op 20 mei 1533 werd Hofmann gearresteerd. In juni 1533 een synode bijeengeroepen, waarop Hofmann werd als hardnekkige [[ketter]] veroordeeld. Het nieuws dat de [[Bewind van de wederdopers in Münster|melchioritische wederdopers in Münster de macht hadden gegrepen]] wakkerde de angst aan. Straatsburg verklaarde de [[Confessio Tetrapolitana]] tot de officiële norm voor het geloof, maar legde geen geloofsdwang op, zolang de afzonderlijke gelovigen zich aan de burgerlijke wetten hielden. | ||
Regel 19: | Regel 23: | ||
Hofmann had er een grote invloed op de verspreiding van het [[anabaptisme]] in [[Münster]], waar een aantal van zijn Nederlandse volgelingen [[Bewind van de wederdopers in Münster|in 1533 het stadsbestuur in eigen handen nam]]. Dit leidde er uiteindelijk tot de vernietiging van de wederdopersbeweging in Münster door de plaatselijke [[markgraaf]] en bisschop [[Franz von Waldeck]]. Na de val van dit kortstondige rijk van de wederdopers en nadat de door hem voorzegde [[Parousia]] van Christus uitbleef, begon de groep van zijn aanhangers uiteen te vallen. [[David Joris]] en [[Obbe Philips]] probeerden op een bijeenkomst in Bocholt in 1536 de resterende groepen te verenigen. Groepjes van melchiorieten bestonden nog een tijdje op het Europese vasteland en in Engeland, tot zij opgingen in de ruimere wederdopersbeweging. | Hofmann had er een grote invloed op de verspreiding van het [[anabaptisme]] in [[Münster]], waar een aantal van zijn Nederlandse volgelingen [[Bewind van de wederdopers in Münster|in 1533 het stadsbestuur in eigen handen nam]]. Dit leidde er uiteindelijk tot de vernietiging van de wederdopersbeweging in Münster door de plaatselijke [[markgraaf]] en bisschop [[Franz von Waldeck]]. Na de val van dit kortstondige rijk van de wederdopers en nadat de door hem voorzegde [[Parousia]] van Christus uitbleef, begon de groep van zijn aanhangers uiteen te vallen. [[David Joris]] en [[Obbe Philips]] probeerden op een bijeenkomst in Bocholt in 1536 de resterende groepen te verenigen. Groepjes van melchiorieten bestonden nog een tijdje op het Europese vasteland en in Engeland, tot zij opgingen in de ruimere wederdopersbeweging. | ||
==Werken (selectie)== | |||
* ''Der Leuchter des alten Testaments ussgelegt, welcher im heyligen stund der hütten Mose mit seinen siben lampen, blumen, knöpffen. . . . Und alles das such reicht uff die siben versamling des nuewen Testaments.'' | |||
* ''Erklerung des waren und hohen bunds des allerhöchsten'' (verloren; werd gepresenteerd aan de Staatsburgse synode in 1533). | |||
* ''Wahrhaftige Zeucknus gegen die Nachttoechter und Sternen das der Gott Mensch Jhesus cristus am Kreuzs und im Grab nit ein angnomen Fleisch und Blut aus Maria sey, sunder allein das vaure und ewige wortt und der unendliche Sun des Allerhöchsten.'' | |||
* ''Eine rechte warhafftige hohe und götliche gruntliche underrichtung von der reinen forchte Gottes ann alle liebhaber der ewiger unentlicher warheit, aus Götlicher Schrifft angezeygt zum Preiss Gottes unnd heyll sines volcks in ewigkeyt . . .'' (1533). | |||
* ''Eine rechte warhaftige hohe und götliche gruntlicheunderrichtung von der reinen forcht Gottes an alle liebhaber der ewiger unentlicher warheit, auszz götlicher Schrift angezeigt zum preisz Gottes und seines volcks in ewigkeit. . . .'' | |||
* ''Ein sendbrief an alle gotsförchtigen liebhaber der ewigen warheit, in welchem angezeigt seind die artickel des Melchior Hofmann, derhalben ihn die lerer zu Straszburg als ein ketzer verdampt . . .'' (1533). (onder het pseudoniem Casper Becker). | |||
==Weblinks== | ==Weblinks== |
Versie van 22 jul 2024 11:00
Melchior Hofmann (ook wel geschreven als Hoffman of Hoffmann; Schwäbisch Hall, Duitsland, ca. 1500 – Straatsburg, Elzas, eind 1543) was een vroege reformatorische lekenprediker, later doperse leider; hij was de auteur van apocalyptische traktaten en Bijbelcommentaren.
Leven
Melchior Hoffman uit Schwäbisch Hall, bontwerker van beroep, las de Bijbel, de mystieke werken van Tauler en de geschriften van Luther.
Rond 1521-1522 kwam hij aan in Lijfland, (het huidige Estland en Letland), waar hij zich gedurende zijn verblijf van vier tot vijf jaar de Nederduitse taal eigen maakte. Rond 1523 ging hij over tot het protestantisme na een ontmoeting met lutherse predikers. waar hij probeerde een antiklerikale reformatie te promoten in de geest van Andreas Bodenstein (beter bekend als Karlstadt).
Hij verdedigde de geschriften van Luther in Wolmar, maar zijn voorspelling van het einde van de wereld in 1533 leidde tot conflicten met de Duitse Orde. Hij werd opgesloten en uitgewezen uit Wolmar. In Dorpat (het hedendaagse Tarfu, Estland) predikte hij tegen het gebruik van beelden bij de aanbidding, wat op 10 januari 1525 leidde tot een beeldenstorm waarbij de menigte zijn arrestatie verhinderde. Men wenste dat hij een aanbevelingsbrief als predikant zou kunnen voorleggen. De schriftelijke goedkeuring van de lutherse Tegetmeier was niet voldoende. Hij reisde daarom naar Wittenberg, om een aanbeveling van Luther zelf te halen. Vanaf 1527 namen zijn preken in Wittenberg over hoofdstuk 12 van het boek Daniël een apocalyptische wending. Hij slaagde erin Luthers vertrouwen te winnen en verkreeg van hem een schriftelijke aanbeveling. Hiermee keerde hij terug naar Dorpat, maar omdat hij vasthield aan apocalyptische thema’s, verwierpen de lutheranen hem. Door een pamflet van Tegetmeier zag hij zich genoodzaakt, de stad te verlaten. Vervolgens trok hij naar Stockholm, waar hij trouwde en drie boeken schreef om zijn visie uiteen te zetten dat het einde zou komen in 1533. De Zweedse koning Gustav I Wasa gaf in 1526 een verordening uit die het preken voor het gewone volk verbood. Mogelijk was dit een reden waarom Hofmann in de winter van 1526/1527 naar Lübeck trok. Ook daar kwam het tot onrusten. Bijgevolg trok Hofmann met vrouw en kind naar Holstein, dat toen een deel was van Denemarken.
De Deense koning Frederik I verwachtte een kerkpolitiek voordeel van Hoffmans agitatie en benoemde hem tot diaken aan de Nikolaikerk in de (toen Deense) stad Kiel (1527). Hoffman stichtte de eerste drukkerij in Kiel, waar hij zijn apocalypticisme verdedigde in het dispuut met de lutheraan Nikolaus von Amsdorff en in de strijd tegen de lutherse leer van de werkelijke tegenwoordigheid in het Avondmaal.
Op Luthers aanbeveling vond op 8 april 1529 in een klooster te Sleeswijk (Schleswig) de door de koning bijeengeroepen Flensburgse Disputatie plaats, met kroonprins hertog Christian als voorzitter. Johannes Bugenhagen en Hermann Tast waren vertegenwoordigers van de lutherse zienswijze over de werkelijke aanwezigheid van Christus in het Avondmaal. Hofmann daarentegen ontkende dat Christus letterlijk en lichamelijk in het brood en de wijn van het Avondmaal aanwezig zou zijn. Hij stelde dat Christus in de symbolen van brood en wijn enkel in geestelijke zin aanwezig is. Deze visie werd veroordeeld door Johannes Bugenhagen, waarop de Deense koning, Christian I van Denemarken, Hofmann en zijn volgelingen het land uit wees.
Hoffman trok naar de sacramentariërs in Oost-Friesland. Vervolgens begaf hij zich in juni 1529 naar Straatsburg en publiceerde er een verslag over de Disputatie van Flensburg. De hervormers in Straatsburg verwierpen zijn apocalyptische en allegorische opvattingen. Hofmann keerde zich daarom af van de 'traditionele' Reformatie. In deze periode werd hij beïnvloed door de wederdopers onder leiding van Hans Denck en door de 'profeten van Straatsburg'. Onder hun invloed begon hij verheven te spreken over het 'innerlijke woord', over de vrije wil en over de genade die alle mensen ten deel valt. Hij begon ook onderscheid te maken tussen twee soorten rechtvaardiging: het uitwissen van de erfzonde door de verlossende dood van Christus en de rechtvaardiging door de heilige Geest, waardoor volmaaktheid bereikt kan worden.
In april 1530 spoorde hij de stadsraad aan om de wederdopers dezelfde rechten te geven als de door hen erkende kerk, en hen een kerkgebouw ter beschikking te stellen. Maar de stadsraad vaardigde in plaats daarvan een arrestatiebevel tegen Hofmann uit. Op 23 april 1530 vluchtte hij daarop richting Emden in Oost-Friesland. Op zijn reis door de Nederlanden reisde, maakte hij heel wat bekeerlingen. Zij kwamen bekend te staan als melchiorieten. Onder hen verspreidde zich de zienswijze dat Hofmann als de nieuwe Elia was. In Emden trof hij Karlstadt en ontwikkelde zijn ideeën verder. Hier begon hij actief volwassenen te dopen en zijn leer te verspreiden. Na ongeveer een jaar keerde hij terug naar Straatsburg.
Hij predikte de visie dat Christus zou weerkomen in het jaar 1533 en dat Straatsburg zou worden ingericht als het Nieuwe Jeruzalem. Zijn verwachting dat Christus' wederkomst zou plaatsvinden in 1533 was gebaseerd op zijn berekeningen en interpretaties van Bijbelse profetieën: hij ging ervan uit dat er een periode van 1500 jaar zou verstrijken tussen de eerste komst van Christus en zijn wederkomst. Aangezien hij de dood van Christus rond het jaar 33 plaatste, kwam hij uit op 1533 als het jaar van de wederkomst.
In 1533 keerde hij terug naar Straatsburg en kon er enkele weken onopgemerkt wonen. Intussen had Martin Bucer aangedrongen op een grotere geloofseenheid in de stad. Op 20 mei 1533 werd Hofmann gearresteerd. In juni 1533 een synode bijeengeroepen, waarop Hofmann werd als hardnekkige ketter veroordeeld. Het nieuws dat de melchioritische wederdopers in Münster de macht hadden gegrepen wakkerde de angst aan. Straatsburg verklaarde de Confessio Tetrapolitana tot de officiële norm voor het geloof, maar legde geen geloofsdwang op, zolang de afzonderlijke gelovigen zich aan de burgerlijke wetten hielden.
Hofmann overleed na tien jaar gevangenisstraf. Hij schreef in deze periode wel 35 geschriften, waarvan meer dan de helft verloren is gegaan.
Hofmann had er een grote invloed op de verspreiding van het anabaptisme in Münster, waar een aantal van zijn Nederlandse volgelingen in 1533 het stadsbestuur in eigen handen nam. Dit leidde er uiteindelijk tot de vernietiging van de wederdopersbeweging in Münster door de plaatselijke markgraaf en bisschop Franz von Waldeck. Na de val van dit kortstondige rijk van de wederdopers en nadat de door hem voorzegde Parousia van Christus uitbleef, begon de groep van zijn aanhangers uiteen te vallen. David Joris en Obbe Philips probeerden op een bijeenkomst in Bocholt in 1536 de resterende groepen te verenigen. Groepjes van melchiorieten bestonden nog een tijdje op het Europese vasteland en in Engeland, tot zij opgingen in de ruimere wederdopersbeweging.
Werken (selectie)
- Der Leuchter des alten Testaments ussgelegt, welcher im heyligen stund der hütten Mose mit seinen siben lampen, blumen, knöpffen. . . . Und alles das such reicht uff die siben versamling des nuewen Testaments.
- Erklerung des waren und hohen bunds des allerhöchsten (verloren; werd gepresenteerd aan de Staatsburgse synode in 1533).
- Wahrhaftige Zeucknus gegen die Nachttoechter und Sternen das der Gott Mensch Jhesus cristus am Kreuzs und im Grab nit ein angnomen Fleisch und Blut aus Maria sey, sunder allein das vaure und ewige wortt und der unendliche Sun des Allerhöchsten.
- Eine rechte warhafftige hohe und götliche gruntliche underrichtung von der reinen forchte Gottes ann alle liebhaber der ewiger unentlicher warheit, aus Götlicher Schrifft angezeygt zum Preiss Gottes unnd heyll sines volcks in ewigkeyt . . . (1533).
- Eine rechte warhaftige hohe und götliche gruntlicheunderrichtung von der reinen forcht Gottes an alle liebhaber der ewiger unentlicher warheit, auszz götlicher Schrift angezeigt zum preisz Gottes und seines volcks in ewigkeit. . . .
- Ein sendbrief an alle gotsförchtigen liebhaber der ewigen warheit, in welchem angezeigt seind die artickel des Melchior Hofmann, derhalben ihn die lerer zu Straszburg als ein ketzer verdampt . . . (1533). (onder het pseudoniem Casper Becker).
Weblinks
- Willem Izaak Leendertz, Melchior Hofmann, Haarlem, De Erven F. Bohn, 1883, op DBNL: https://www.dbnl.org/tekst/leen018melc01_01/index.php
- Jan Pieter de Bie en Jakob Loosjes, Biographisch woordenboek van protestantsche godgeleerden in Nederland. Deel 4. Martinus Nijhoff, ’s-Gravenhage, 1931. op DBNL
- McClintock and Strong, Biblical Cyclopedia, Hoffman (or Hofmann) Melchior
- Hoffman, Melchior (ca. 1495-1544?) in: Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online
![Bekijkt de gegevens op Wikidata](/w/images/thumb/b/be/Wikidata-logo.png/25px-Wikidata-logo.png)