Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Adrianus VI: verschil tussen versies
(wat details enz) |
(indeling, typfouten, verschuiving, toevoeging) |
||
Regel 11: | Regel 11: | ||
'''Adrianus VI''' (ook '''Adriaan VI''', [[Latijn]]: '''Hadrianus VI'''), burgerlijke naam: '''Adriaan Floriszoon Boeyens''' ([[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[2 maart]] [[1459]] – [[Rome (stad)|Rome]], [[14 september]] [[1523]]), was de enige [[paus]] die afkomstig was uit de [[Lage Landen|Nederlanden]]. In [[Duitsland]] wordt hij hoofdzakelijk als de zevende [[Duitsers|Duitse]] paus beschouwd. Hij was de laatste niet-[[Italië|Italiaanse]] paus tot Karol Wojtyła uit [[Polen]] ongeveer 450 jaar later paus [[Johannes Paulus II]] werd. | '''Adrianus VI''' (ook '''Adriaan VI''', [[Latijn]]: '''Hadrianus VI'''), burgerlijke naam: '''Adriaan Floriszoon Boeyens''' ([[Utrecht (stad)|Utrecht]], [[2 maart]] [[1459]] – [[Rome (stad)|Rome]], [[14 september]] [[1523]]), was de enige [[paus]] die afkomstig was uit de [[Lage Landen|Nederlanden]]. In [[Duitsland]] wordt hij hoofdzakelijk als de zevende [[Duitsers|Duitse]] paus beschouwd. Hij was de laatste niet-[[Italië|Italiaanse]] paus tot Karol Wojtyła uit [[Polen]] ongeveer 450 jaar later paus [[Johannes Paulus II]] werd. | ||
==Levensloop== | |||
===Geboorte=== | ===Geboorte=== | ||
Adriaan werd geboren op [[2 maart]] [[1459]] in Utrecht ([[Sticht Utrecht]], [[Bourgondische tijd|Bourgondische]] Nederlanden), in het huis van zijn grootvader in de Oude Gracht, op de hoek met de Brandstraat (Brandsteeg). Hij was de zoon van een scheepstimmerman, Floris (Florens) Boeyenszoon Dedel (overleden 1469), en diens echtgenote Geertruid. | Adriaan werd geboren op [[2 maart]] [[1459]] in Utrecht ([[Sticht Utrecht]], [[Bourgondische tijd|Bourgondische]] Nederlanden), in het huis van zijn grootvader in de Oude Gracht, op de hoek met de Brandstraat (Brandsteeg). Hij was de zoon van een scheepstimmerman, Floris (Florens) Boeyenszoon Dedel (overleden 1469), en diens echtgenote Geertruid. | ||
Regel 23: | Regel 24: | ||
Een van zijn leerlingen was [[Desiderius Erasmus]]. Van 1493 tot 1494 en van 1501 tot 1502 was hij rector, en van 1493 tot 1501 was hij kanselier van de universiteit. | Een van zijn leerlingen was [[Desiderius Erasmus]]. Van 1493 tot 1494 en van 1501 tot 1502 was hij rector, en van 1493 tot 1501 was hij kanselier van de universiteit. | ||
Op 30 juni 1490 werd hij in Leuven tot [[priesterwijding|priester gewijd]]. Hij was pastoor in het [[Groot Begijnhof (Leuven)|Groot Begijnhof | Op 30 juni 1490 werd hij in Leuven tot [[priesterwijding|priester gewijd]]. Hij was pastoor in het [[Groot Begijnhof (Leuven)|Groot Begijnhof]], en vanaf 1492 tot 1507 pastoor extra locum van [[Goedereede]] en [[Ouddorp]] op [[Westvoorn]] ([[Zuid-Holland]]). | ||
Vanaf 1493 doceerde hij theologie als professor aan de Universiteit van Leuven. | Vanaf 1493 doceerde hij theologie als professor aan de Universiteit van Leuven. | ||
Regel 29: | Regel 30: | ||
Keizer [[Maximiliaan van Oostenrijk|Maximiliaan]] stelde Adrianus in 1507 aan als leraar van zijn kleinzoon, de latere [[keizer Karl V]], eerst in [Gent]], en later in Spanje, waar Karel V vaak verbleef. | Keizer [[Maximiliaan van Oostenrijk|Maximiliaan]] stelde Adrianus in 1507 aan als leraar van zijn kleinzoon, de latere [[keizer Karl V]], eerst in [Gent]], en later in Spanje, waar Karel V vaak verbleef. | ||
Op 18 | Op 18 augustus 1516 werd hij tot bisschop van Tortosa benoemd, en werd door Diego de Ribera, de bisschop van Segovia. Vanaf november 1516 was hij generaalinquisiteur voor [[Koninkrijk Aragón|Aragón]] en [[Koninkrijk Navarra|Navarra]]. | ||
Hij werd samen met | Hij werd samen met kardinaal Gonzales Jiménez de Cisneros benoemd tot regent van Spanje, en na Cisneros’ overlijden in 1518 was hij de enige regent, en werd ook generaalinquisiteur in [[Koninkrijk León|León]] en [[Koninkrijk Castilië|Castilië]]. In deze taak werkte hij uiterst nauwkeurig, zelfs pedantisch. In 1520 brak een opstand uit tegen hem als regent, die door de ondersteuning van twee edellieden werd onderdrukt. In zijn functie als geestelijke werd hij echter zeer geacht. | ||
Op 1 juli 1517 werd Adriaan door paus [[Leo X]] tot kardinaal gecreëerd. Hij werd kardinaalpriester van de titelkerk Ss. Giovanni e Paolo op 16 juli 1517. | Op 1 juli 1517 werd Adriaan door paus [[Leo X]] tot kardinaal gecreëerd. Hij werd kardinaalpriester van de titelkerk Ss. Giovanni e Paolo op 16 juli 1517. | ||
==Pontificaat== | ===Pontificaat=== | ||
Na de dood van paus Leo X, werd Adriaan, na een lang conclaaf, waarop hij zelf niet aanwezig was, tot paus verkozen. Dit was een compromiskeuze: kardinaal Schiner werd door de Franse kardinalen niet geweigerd. De wenskandidaat van Karel V was Giulio de Medici. Hendrik VIII van Engeland stond achter kardinaal Wolsey als kandidaat. Tenslotte werd Adriaan Florensz door Giulio de Medici zelf voorgesteld als compromis.<ref>{{Aut|Claudio Rendina}}, ''I Papi''. Rome 2002, p. 619.</ref> | Na de dood van paus Leo X, werd Adriaan, na een lang conclaaf, waarop hij zelf niet aanwezig was, tot paus verkozen. Dit was een compromiskeuze: kardinaal Schiner werd door de Franse kardinalen niet geweigerd. De wenskandidaat van Karel V was Giulio de Medici. Hendrik VIII van Engeland stond achter kardinaal Wolsey als kandidaat. Tenslotte werd Adriaan Florensz door Giulio de Medici zelf voorgesteld als compromis.<ref>{{Aut|Claudio Rendina}}, ''I Papi''. Rome 2002, p. 619.</ref> | ||
Drie kardinalen brachten hem het nieuws dat hij verkozen was, en hij aanvaardde deze op 8 maart 1522. Op 25 augustus 1522 ging hij in Civitavecchia aan land; de pauskroning volgde op 31 augustus. Als pausnaam behield zijn doopnaam, iets wat alleen hij en paus [[Marcellus II]] in het tweede millennium van het christelijke tijdperk deden. | Drie kardinalen brachten hem het nieuws dat hij verkozen was, en hij aanvaardde deze op 8 maart 1522. Op 25 augustus 1522 ging hij in Civitavecchia aan land; de pauskroning volgde op 31 augustus. Als pausnaam behield zijn doopnaam, iets wat alleen hij en paus [[Marcellus II]] in het tweede millennium van het christelijke tijdperk deden. | ||
==Moelijkheden== | ===Relatie met de bevolking van Rome=== | ||
De keuze van een niet-Italiaan stootte in Rome op afwijzing. Dit kwam onder andere tot uiting in vele spotgedichten die aan het beeld van Pasquino aan de Piazza Navona werden uitgehangen. De paus raakte hiervan dusdanig ontstemd dat hij het beeld in de Tiber wilde laten gooien. Zijn raadgevers weerhielden hem hiervan. | |||
====Bezuinigingen==== | |||
Adrianus kwam tot de vaststelling dat zijn voorganger heel wat schulden had achtergelaten. Hij begon aan een plan om alles af te betalen. Hij voelde zich verplicht tot een ingetogen leven en zag zich genoodzaakt een groot deel van de hofhouding te ontslaan. Velen die ontslagen werden maakten de paus voortdurend zwart. De roddels hadden een sterke invloed op de publieke opinie. | |||
Hij gaf bijna niets uit voor zijn persoonlijke behoeften. Er was slechts één Nederlandse kokkin. Dit stond in schril contrast met de uitbundige diners die Leo X gaf. Zijn karakter en aanpak waren helemaal anders dan die van zijn voorganger. Hij was zwijgzaam, gewetensvol, voorzichtig en trok zich vaak in de eenzaamheid terug. Zijn manier van doen en het grote cultuurverschil zorgde voor een niet geringe irritatie bij de energieke en luidruchtige Italiaanse bevolking. | |||
===Moelijkheden=== | |||
Adrianus VI had tijdens zijn pontificaat te maken met een aantal moeilijkheden: | Adrianus VI had tijdens zijn pontificaat te maken met een aantal moeilijkheden: | ||
===Protestantse reformatie=== | ====Protestantse reformatie==== | ||
Een van de grootste moeilijkheden vormde het begin van de [[reformatie]] in het [[Heilige Roomse Rijk]]. Adrianus probeerde [[Erasmus van Rotterdam]] in te zetten om de kerkscheuring op te lossen, en nodigde hem uit naar Rome.<!---volgens Catholic-hierarchy---> Met grondige kerkhervormingen probeerde hij de uitwerking van de protestantse reformatie tegen te houden, maar slaagde hierin niet. Hij beperkte onder andere de luxe van de pauselijke hofhouding, de [[prebende]]n en het uitgeven van [[aflaat|aflaten]], maar de scheuring was reeds te groot. | Een van de grootste moeilijkheden vormde het begin van de [[reformatie]] in het [[Heilige Roomse Rijk]]. Adrianus probeerde [[Erasmus van Rotterdam]] in te zetten om de kerkscheuring op te lossen, en nodigde hem uit naar Rome.<!---volgens Catholic-hierarchy---> Met grondige kerkhervormingen probeerde hij de uitwerking van de protestantse reformatie tegen te houden, maar slaagde hierin niet. Hij beperkte onder andere de luxe van de pauselijke hofhouding, de [[prebende]]n en het uitgeven van [[aflaat|aflaten]], maar de scheuring was reeds te groot. | ||
===Osmaanse probleem=== | ====Osmaanse probleem==== | ||
Naast de reformatie eisten ook de Turkse oorlogen de aandacht, vooral na de bezetting van [[Rhodos]] (1522), waarmee [[Süleyman I]] de Orde van de [[Johannieten]] uit Rhodos verdreef. De Orde week ver uit naar het westen: naar [[Malta]]. | Naast de reformatie eisten ook de Turkse oorlogen de aandacht, vooral na de bezetting van [[Rhodos]] (1522), waarmee [[Süleyman I]] de Orde van de [[Johannieten]] uit Rhodos verdreef. De Orde week ver uit naar het westen: naar [[Malta]]. | ||
===De pest=== | ====De pest==== | ||
Tijdens Adrianus’ pontificaat sloeg de [[pest]] twee keer zwaar toe. Beide keren besloot hij in Rome te blijven. Vele kardinalen die deel uitmaakten van de curie en dus van de regering vluchtten. Dit had gevolgen voor de handhaving van orde en gezag. De relatie tussen de bevolking en de paus verslechterde door de pestepidemieën. Gewoonlijk werden na een pestepidemie uitbundige feesten gehouden, maar het vrome karakter van Adrianus en de lege schatkist zorgden ervoor dat dat met deze traditie gebroken werd. De bevolking ondervond het uitblijven van feesten als een bewijs van zijn vrekkigheid. | Tijdens Adrianus’ pontificaat sloeg de [[pest]] twee keer zwaar toe. Beide keren besloot hij in Rome te blijven. Vele kardinalen die deel uitmaakten van de curie en dus van de regering vluchtten. Dit had gevolgen voor de handhaving van orde en gezag. De relatie tussen de bevolking en de paus verslechterde door de pestepidemieën. Gewoonlijk werden na een pestepidemie uitbundige feesten gehouden, maar het vrome karakter van Adrianus en de lege schatkist zorgden ervoor dat dat met deze traditie gebroken werd. De bevolking ondervond het uitblijven van feesten als een bewijs van zijn vrekkigheid. | ||
===Habsburg – Frankrijk=== | ====Habsburg – Frankrijk==== | ||
Ook de onenigheden tussen het keizerlijke huis van de [[Habsburg]]ers en de Fransen waren een onontwarbaar probleem. | Ook de onenigheden tussen het keizerlijke huis van de [[Habsburg]]ers en de Fransen waren een onontwarbaar probleem. | ||
==Overlijden== | ===Overlijden=== | ||
Na een kort overleed Adriaan in de zomer van 1523. | Na slechts een kort pontificaat overleed Adriaan in de zomer van 1523. Hij was paus gedurende een jaar en acht maanden. | ||
Meteen na zijn dood schreef de bevriende kardinaal Willem van Enkenvoirt naar het stadsbestuur van Utrecht dat de paus vermoedelijk door vergiftiging was gestorven. | Meteen na zijn dood schreef de bevriende kardinaal Willem van Enkenvoirt naar het stadsbestuur van Utrecht dat de paus vermoedelijk door vergiftiging was gestorven. | ||
Giulio de Medici werd verkozen als opvolger. | [[Clemens VII|Giulio de Medici]], die hem voorheen als kandidaat had voorgesteld, werd verkozen als opvolger. | ||
==Grafmonument== | ==Grafmonument== |
Versie van 31 aug 2012 18:33
Adrianus VI | ||
Adriaan Floriszoon Boeyens 2 maart 1459 – 14 september 1523 | ||
![]() | ||
Zie Lijst van pausen | ||
Periode | 1522–1523 | |
Voorganger | Leo X | |
Opvolger | Clemens VII |
Adrianus VI (ook Adriaan VI, Latijn: Hadrianus VI), burgerlijke naam: Adriaan Floriszoon Boeyens (Utrecht, 2 maart 1459 – Rome, 14 september 1523), was de enige paus die afkomstig was uit de Nederlanden. In Duitsland wordt hij hoofdzakelijk als de zevende Duitse paus beschouwd. Hij was de laatste niet-Italiaanse paus tot Karol Wojtyła uit Polen ongeveer 450 jaar later paus Johannes Paulus II werd.
Levensloop
Geboorte
Adriaan werd geboren op 2 maart 1459 in Utrecht (Sticht Utrecht, Bourgondische Nederlanden), in het huis van zijn grootvader in de Oude Gracht, op de hoek met de Brandstraat (Brandsteeg). Hij was de zoon van een scheepstimmerman, Floris (Florens) Boeyenszoon Dedel (overleden 1469), en diens echtgenote Geertruid.
Onderwijs
Na de dood van zijn vader stuurde Adriaans moeder hem naar Zwolle, waar hij zijn theologische scholing begon bij de Broeders van het Gemene Leven. Vanaf 1476 studeerde hij filosofie in Leuven. Zijn studies werden gefinancierd door een regeling in het testament van Jan van Marselaer uit Malderen.
In 1478 verwierf hij de magister-titel. Hetzelfde jaar wisselde hij naar theologie en kerkelijk recht. Vanaf 1488 gaf hij lezingen over filosofie.
Nadat hij op 1 augustus 1490 een licentiaat in de theologie behaalde, doctoreerde hij op 8 juni 1491 een doctoraat in de theologie. In zijn studies was hij vooral onder de indruk van de activiteiten van de scholastici zoals Thomas van Aquino. Hij had ook belangstelling voor de wiskunde, maar het streven van de humanisten en de dichtkunst bleven hem vreemd.
Een van zijn leerlingen was Desiderius Erasmus. Van 1493 tot 1494 en van 1501 tot 1502 was hij rector, en van 1493 tot 1501 was hij kanselier van de universiteit.
Op 30 juni 1490 werd hij in Leuven tot priester gewijd. Hij was pastoor in het Groot Begijnhof, en vanaf 1492 tot 1507 pastoor extra locum van Goedereede en Ouddorp op Westvoorn (Zuid-Holland).
Vanaf 1493 doceerde hij theologie als professor aan de Universiteit van Leuven.
Keizer Maximiliaan stelde Adrianus in 1507 aan als leraar van zijn kleinzoon, de latere keizer Karl V, eerst in [Gent]], en later in Spanje, waar Karel V vaak verbleef.
Op 18 augustus 1516 werd hij tot bisschop van Tortosa benoemd, en werd door Diego de Ribera, de bisschop van Segovia. Vanaf november 1516 was hij generaalinquisiteur voor Aragón en Navarra.
Hij werd samen met kardinaal Gonzales Jiménez de Cisneros benoemd tot regent van Spanje, en na Cisneros’ overlijden in 1518 was hij de enige regent, en werd ook generaalinquisiteur in León en Castilië. In deze taak werkte hij uiterst nauwkeurig, zelfs pedantisch. In 1520 brak een opstand uit tegen hem als regent, die door de ondersteuning van twee edellieden werd onderdrukt. In zijn functie als geestelijke werd hij echter zeer geacht.
Op 1 juli 1517 werd Adriaan door paus Leo X tot kardinaal gecreëerd. Hij werd kardinaalpriester van de titelkerk Ss. Giovanni e Paolo op 16 juli 1517.
Pontificaat
Na de dood van paus Leo X, werd Adriaan, na een lang conclaaf, waarop hij zelf niet aanwezig was, tot paus verkozen. Dit was een compromiskeuze: kardinaal Schiner werd door de Franse kardinalen niet geweigerd. De wenskandidaat van Karel V was Giulio de Medici. Hendrik VIII van Engeland stond achter kardinaal Wolsey als kandidaat. Tenslotte werd Adriaan Florensz door Giulio de Medici zelf voorgesteld als compromis.[1]
Drie kardinalen brachten hem het nieuws dat hij verkozen was, en hij aanvaardde deze op 8 maart 1522. Op 25 augustus 1522 ging hij in Civitavecchia aan land; de pauskroning volgde op 31 augustus. Als pausnaam behield zijn doopnaam, iets wat alleen hij en paus Marcellus II in het tweede millennium van het christelijke tijdperk deden.
Relatie met de bevolking van Rome
De keuze van een niet-Italiaan stootte in Rome op afwijzing. Dit kwam onder andere tot uiting in vele spotgedichten die aan het beeld van Pasquino aan de Piazza Navona werden uitgehangen. De paus raakte hiervan dusdanig ontstemd dat hij het beeld in de Tiber wilde laten gooien. Zijn raadgevers weerhielden hem hiervan.
Bezuinigingen
Adrianus kwam tot de vaststelling dat zijn voorganger heel wat schulden had achtergelaten. Hij begon aan een plan om alles af te betalen. Hij voelde zich verplicht tot een ingetogen leven en zag zich genoodzaakt een groot deel van de hofhouding te ontslaan. Velen die ontslagen werden maakten de paus voortdurend zwart. De roddels hadden een sterke invloed op de publieke opinie.
Hij gaf bijna niets uit voor zijn persoonlijke behoeften. Er was slechts één Nederlandse kokkin. Dit stond in schril contrast met de uitbundige diners die Leo X gaf. Zijn karakter en aanpak waren helemaal anders dan die van zijn voorganger. Hij was zwijgzaam, gewetensvol, voorzichtig en trok zich vaak in de eenzaamheid terug. Zijn manier van doen en het grote cultuurverschil zorgde voor een niet geringe irritatie bij de energieke en luidruchtige Italiaanse bevolking.
Moelijkheden
Adrianus VI had tijdens zijn pontificaat te maken met een aantal moeilijkheden:
Protestantse reformatie
Een van de grootste moeilijkheden vormde het begin van de reformatie in het Heilige Roomse Rijk. Adrianus probeerde Erasmus van Rotterdam in te zetten om de kerkscheuring op te lossen, en nodigde hem uit naar Rome. Met grondige kerkhervormingen probeerde hij de uitwerking van de protestantse reformatie tegen te houden, maar slaagde hierin niet. Hij beperkte onder andere de luxe van de pauselijke hofhouding, de prebenden en het uitgeven van aflaten, maar de scheuring was reeds te groot.
Osmaanse probleem
Naast de reformatie eisten ook de Turkse oorlogen de aandacht, vooral na de bezetting van Rhodos (1522), waarmee Süleyman I de Orde van de Johannieten uit Rhodos verdreef. De Orde week ver uit naar het westen: naar Malta.
De pest
Tijdens Adrianus’ pontificaat sloeg de pest twee keer zwaar toe. Beide keren besloot hij in Rome te blijven. Vele kardinalen die deel uitmaakten van de curie en dus van de regering vluchtten. Dit had gevolgen voor de handhaving van orde en gezag. De relatie tussen de bevolking en de paus verslechterde door de pestepidemieën. Gewoonlijk werden na een pestepidemie uitbundige feesten gehouden, maar het vrome karakter van Adrianus en de lege schatkist zorgden ervoor dat dat met deze traditie gebroken werd. De bevolking ondervond het uitblijven van feesten als een bewijs van zijn vrekkigheid.
Habsburg – Frankrijk
Ook de onenigheden tussen het keizerlijke huis van de Habsburgers en de Fransen waren een onontwarbaar probleem.
Overlijden
Na slechts een kort pontificaat overleed Adriaan in de zomer van 1523. Hij was paus gedurende een jaar en acht maanden.
Meteen na zijn dood schreef de bevriende kardinaal Willem van Enkenvoirt naar het stadsbestuur van Utrecht dat de paus vermoedelijk door vergiftiging was gestorven.
Giulio de Medici, die hem voorheen als kandidaat had voorgesteld, werd verkozen als opvolger.
Grafmonument
De beeltenis van Adrianus op zijn grafmonument ondersteunt het vermoeide, met de zware tiara beladen hoofd met de linkerhand. Het onderschrift luidt mismoedig:
- PROH DOLOR
- QVANTVM REFERT IN QVAE TEMPORE VEL OPTIMI CVIVSQUE
- VIRTVS INDICAT
’Ach wat jammer! Hoeveel maakt het uit in wat voor tijd deugdzaamheid wordt betoond!’
Hulp genealogie en geschiedenis (Nederland)Deepl vertaler • Schrijfassistent VRT] • ChatGPT (Opgepast! Altijd verifiëren!)] • Claude.ai (Opgepast! Altijd verifiëren!)] • Bing Copilot (Opgepast! Altijd verifiëren!)] • tekst herschrijven met scribbr.io •
Weblinks
Trouw, 17 november 1998, Romeinse brieven, 6
|