Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Platina (element)

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Hoofdartikel.png Zie ook : platina (doorverwijzing), voor andere betekenissen van "platina".

rel=nofollow

Platina oftewel Platinum is een scheikundig element met symbool Pt en atoomnummer 78. Het is een grijswit overgangsmetaal.

Ontdekking

Door de oorspronkelijke bewoners van Amerika werd platina al lange tijd gebruikt, voordat er omstreeks 1500 voor het eerst melding van wordt gemaakt in geschriften van de Italiaan Julius Caesar Scaliger. Deze humanist beschreef platina als een wonderlijk metaal dat werd aangetroffen in (het huidige) Panama en Mexico en onmogelijk kon worden gesmolten.

De Spanjaarden gaven het metaal de naam platino. Dat betekent zilvertje en de klemtoon ligt in het Spaans op de tweede lettergreep. Ze troffen het in Colombia aan tussen het gedolven zilver en beschouwden het als een ongewenste verontreiniging.

Rondom 1740 werd platina als chemisch element ontdekt door de Spaanse astronoom Antonio de Ulloa tijdens een geografische missie naar Peru onder leiding van koning Filips V. Toen zij het platinahoudende erts mee terugnamen naar Spanje werd hun schip onderweg door de Britten onderschept. Hierdoor duurde het tot 1748 totdat er een publicatie over dit onbekende element verscheen. Los daarvan lukte het de Britse wetenschapper Charles Wood in 1741 om platina te isoleren.

Tegenwoordig is platina meestal kostbaarder dan goud.

Toepassingen

Platina vindt veel toepassing in juwelen en apparatuur die hoge temperaturen en corrosieve omstandigheden moet kunnen doorstaan, zoals chemische smeltkroezen en glasovenbekledingen. Fijn verpoederd platina kan dienst doen als katalysator. Andere toepassingen van platina zijn:

  • Van 1889 tot 1960 bestond de standaardmeter in Parijs uit een legering van platina en iridium. Later kreeg de meter een andere definitie (zie krypton).
  • Als definitie van de standaardwaterstofelektrode.
  • Bij de productie van kunstmest, explosieven en salpeterzuur wordt platinagaas (geweven of gebreid) als katalysator gebruikt voor de oxidatie van ammoniak.
  • In de petrochemische industrie wordt platina gebruikt bij o.a. de raffinage van ruwe olie en de productie van brandstoffen met hoge octaangetallen.
  • De uitzettingscoëfficiënt van platina is vrijwel gelijk aan die van sommige glassoorten, waardoor het wordt toegepast bij het sealen van glaselektroden.
  • Platinadraad wordt in de industrie veelvuldig gebruikt als temperatuursensor in Pt100- en Pt1000-elementen vanwege de nauwkeurigheid en het grote temperatuurbereik.
  • Platinadraad wordt ook gebruikt als thermokoppel met draad van een legering van platina en rhodium, geschikt tot temperaturen van 1800 graden Celsius
  • In legeringen met kobalt krijgt platina goede magnetische eigenschappen.
  • Met iridium kunnen legeringen worden vervaardigd die bruikbaar zijn in pacemaker-elektroden en andere chirurgische implantaten.

De verbinding PtCl2(NH3)2 kan een effectief medicijn zijn tegen sommige vormen van kanker, zoals leukemie en prostaatkanker.

Opmerkelijke eigenschappen

Platina is een buigzaam en kneedbaar metaal dat over een mooie grijs-witte glans beschikt en is goed bestand tegen corrosie door cyaniden, halogenen, zoutzuur en oxideert niet aan de lucht. Omdat het metaal onschadelijk is voor mensen en niet snel dof wordt, is het zeer geschikt om juwelen van te vervaardigen. Verder zijn de goede bestendigheid tegen hoge temperaturen en de stabiele chemische eigenschappen opmerkelijk, waardoor platina op industriële basis veelvuldig wordt toegepast.

Het enige zuur waarin platina oplost is koningswater. De meest voorkomende oxidatietoestanden van platina zijn +2, +3 en +4.

Verschijning

Platina wordt zowel ongebonden, als in het mineraal sperryliet in de aardkorst aangetroffen. Vaak wordt het gevonden in combinatie met andere metalen uit de platinagroep. De voornaamste vindplaatsen naast Zuid-Afrika zijn de Oeral en het Poetoranagebergte, Colombia, Ontario en het westen van de Verenigde Staten. Commercieel verkregen platina is vaak een bijproduct van de nikkelwinning, zoals bij Norilsk in het noorden van kraj Krasnojarsk in Rusland.

Land Hoeveelheid (per jaar)
(ton)
% van totaal
Zuid-Afrika 148,3 75,8
Rusland 29,6 15,1
Canada 7,4 3,8
Zimbabwe 4,4 2,2
Verenigde Staten 4,1 2,1
Totaal 5 landen 193,8 99,0
Totaal wereld 195,7 100,0

Gegevens van 2003. Bron: L'état du monde 2005

Isotopen

Stabielste isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
190Pt 0,01 6,5×1011 j α 3,249 186Os
191Pt syn 2,96 d EV 1,019 191Ir
192Pt 0,79 stabiel met 114 neutronen
193Pt syn 50 j EV 0,057 193Ir
194Pt 32,9 stabiel met 116 neutronen
195Pt 33,8 stabiel met 117 neutronen
196Pt 25,3 stabiel met 118 neutronen
197Pt syn 19,8915 h β 0,719 197Au
198Pt 7,2 stabiel met 120 neutronen

In de natuur komen vijf stabiele isotopen en één radioactieve met een zeer lange halveringstijd voor. Daarnaast zijn er nog een aantal andere instabiele isotopen bekend, waarvan 193Pt een halveringstijd van 50 jaar heeft.

Toxicologie en veiligheid

Metallisch platina is onschadelijk. Platinaverbindingen zijn veelal zeer giftig, maar worden zelden aangetroffen. Complexe platinaverbindingen worden echter gebruikt bij de bestrijding van kanker door chemotherapie. Deze middelen hebben aanzienlijke bijwerkingen. Voor de volksgezondheid is platina geen probleem, omdat het in het milieu nagenoeg niet voorkomt. Het is ook zo kostbaar dat het vrijwel altijd loont platina-afval weer op te werken.

Handel en belegging

De prijs van platina wordt bepaald per troy ounce, dat is gelijk aan 31,1035 gram. Deze wordt uitgedrukt in een bepaald bedrag aan Amerikaanse dollars, te bepalen op de platinamarkt. Op 4 maart 2008 bereikte de platinaprijs het recordbedrag van 2273 dollar per ounce.[1]

Externe link

1px.pngWikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Platinum op Wikimedia Commons.

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

rel=nofollow