Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Polonium

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
rel=nofollow

Polonium is een scheikundig element met symbool Po en atoomnummer 84. Het is een zilvergrijs hoofdgroepmetaal.

De positie van Polonium (Po) op de tabel van het periodiek systeem.

Ontdekking

Het element is in 1898 ontdekt door Marie Curie en vernoemd naar haar geboorteland Polen. Zij onderzocht de radioactiviteit van pekblende en kwam tot de slotsom dat die maar voor een deel van de moederisotopen van uranium afkomstig was. Een groot deel van de activiteit komt van de veel instabielere dochterkernen (vervalproducten) van elementen zoals radium en polonium, die chemisch van het uraan te scheiden zijn.

Toepassingen

Legeringen van polonium met beryllium worden wel toegepast als verplaatsbare neutronenbron. Neutronen zijn anders eigenlijk alleen bij een kernreactie beschikbaar. De alfastraling die bij verval van polonium vrijkomt wordt wel gebruikt als een antistatisch middel omdat het in een kleine zone rond de bron tot ionisatie van de lucht leidt. Omdat de alfastraling gemakkelijk wordt geblokkeerd door vrijwel ieder wandmateriaal, komt alle energie van de stralingsbron als hitte rond deze bron vrij. Men heeft dit wel voorgesteld als draagbare energiebron in de ruimtevaart. Het probleem is natuurlijk dat bij ongelukken het polonium vrij zou kunnen komen. Ingestie (in het lichaam krijgen) van polonium is bijzonder gevaarlijk voor de gezondheid.

Opmerkelijke eigenschappen

Polonium is een vrij vluchtige metallieke geleider. Dat maakt vooral 210Po - de meest voorhanden zijnde isotoop - een gevaarlijk materiaal. Het heeft een halveringstijd van 138 dagen en een milligram Polonium 210 geeft evenveel alfastraling als 5 gram Radium en is dus uiterst radioactief. Polonium 210 geeft veel hitte af omdat de alfastraling vlak bij of in de bron tot hitte dissipeert. Dit levert besmettingsgevaar op. Een hoeveelheid van 0,5 g puur 210Po bereikt al gauw een temperatuur van 750 K. Een gram 210Po produceert aanvankelijk 140 watt warmte-energie.

Poloniumchemie

Hoewel polonium (eka-telluur) een chalcogeen is, zijn de eigenschappen een kruising tussen die van bismut en telluur. Het element lost gemakkelijk op in verdund zuur maar nauwelijks in base en het gedraagt zich meer als een zwaar metaal dan als een niet-metaal. De oxidatietoestanden komen voor een wel grotendeels overeen met de andere chalcogenen (-2,0,+2,+4,+6).

Verschijning

Het is een zeldzaam metaal, dat voorkomt als vervalproduct in uranium-houdende ertsen zoals pekblende of monaziet, en is beduidend zeldzamer dan radium (slechts 0,2% van het radiumgehalte). 209Po kan door het bombarderen van 209Bi met neutronen op milligramschaal vervaardigd worden in een kernreactor. Het chemisch scheiden van het polonium van het resterende bismut is niet ingewikkeld.

Isotopen

Meest stabiele isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
208Po syn 2,898 j α 5,215 204Pb
209Po syn 102 j α 4,979 205Pb
210Po syn 138,376 d α 5,407 206Pb

Van polonium zijn geen stabiele isotopen bekend. De enige voorkomende isotopen zijn radioactief en hebben halveringstijden van een half jaar tot enkele duizenden jaren.

Toxicologie

Polonium is na opname in het lichaam door zijn intensieve alfa-straling uitzonderlijk gevaarlijk voor de gezondheid. De toegestane dosis is niet meer dan 0,03μCi (= 1110 Becquerel) ofwel 6,8 picogram. De LD50 bij opname door de mond zou ongeveer 50 nanogram zijn. Dat maakt deze stof ongeveer 7 x 106 maal zo gevaarlijk als blauwzuur (HCN). Het is een met chemische methoden nagenoeg ondetecteerbaar vergif, tenzij men aan de mogelijkheid van stralingsziekte denkt en de straling in lichaamsvloeistoffen gaat meten. Aan de andere kant is het ook zodanig lastig te verkrijgen dat als het wordt ontdekt onmiddellijk vermoedens zullen rijzen waar men de dader moet zoeken - in staatsorganisaties of nucleaire installaties. De markt voor dit soort stoffen wordt zeer nauwkeurig gecontroleerd.

Trivia

  • Aleksandr Litvinenko, voormalig geheim agent van de KGB en criticus van de Russische regering-Poetin, werd vermoedelijk vermoord met Polonium-210, zo meldden Britse toxicologen op 24 november 2006, de dag na zijn overlijden [1].
  • Mario Scaramella, een Italiaanse kennis van de vergiftigde ex-KGB'er Alexander Litvinenko, blijkt zelf vijf keer de dodelijke dosis van de radioactieve en dodelijke stof polonium 210 in zijn lijf te hebben. Bovendien zou ook hij op de Russische dodenlijst staan[2].
  • Polonium-210 komt ook voor in sigaretten(rook). De sigarettenindustrie ontdekte dit al tientallen jaren geleden en probeerde op verschillende manieren het polonium te verwijderen, maar is daar nooit in geslaagd.[3]

Bronnen, noten en/of referenties

1px.pngWikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Polonium op Wikimedia Commons.