Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Kater (alcohol)

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Een portret van iemand met een kater.

"Een kater hebben" is een Nederlands-Duitse uitdrukking en betekent lijden aan de kwaal die ontstaat na het nuttigen van te veel alcoholische drank.

Symptomen

De symptomen van een kater zijn onder andere:

Meestal zijn deze symptomen gecombineerd met vermoeidheid.

Een kater wordt vaak bij het ontwaken geconstateerd nadat de avond ervoor "te diep in het glaasje gekeken" is.

Oorzaak

Een kater heeft verschillende oorzaken, die gerelateerd zijn aan de vele effecten van alcohol op het menselijk lichaam. De belangrijkste zijn onder andere uitdroging, een verlaging van de bloedglucosespiegel en de vele effecten op het zenuwstelsel.

Dehydraterend effect van alcohol

Ten eerste heeft alcohol een dehydraterend effect. De aanmaak van antidiuretisch hormoon wordt tegengewerkt, waardoor de productie van urine toeneemt. Daardoor raakt het lichaam uitgedroogd, wat typische verschijnselen als hoofdpijn (door verlaagde vloeistofdruk in de hersenen), droge mond en lethargie tot gevolg heeft, de zogenaamde nadorst.

Daarom wordt steeds aangeraden veel water te drinken na consumptie van alcohol. Bovendien heeft alcohol ook invloed op het maagslijmvlies, wat misselijkheid kan veroorzaken.

Afbraak van alcohol in de lever

Ten tweede draagt de afbraak van alcohol (die voornamelijk in de lever plaatsvindt) in belangrijke mate bij tot een kater. In eerste instantie wordt alcohol door alcoholdehydrogenase (ADH) omgezet tot aceetaldehyde (ethanal) met vorming van NADH. Vervolgens zal aceetaldehyde door aldehydedehydrogenase (ALDH) omgezet worden tot azijnzuur, wederom met vorming van NADH. Zo zal de afbraak van 1 molecule ethanol leiden tot de productie van 2 moleculen NADH. Zowel de vorming van aceetaldehyde als de vorming van NADH dragen bij tot de verschijnselen van een kater.

Aceetaldehyde is een reactief molecule en licht toxisch. Bij overmatige alcoholconsumptie zal het teveel aan dit molecule aanleiding kunnen geven tot misselijkheid en braken. De werking van disulfiram tegen alcoholisme (Antabus) is hierop gebaseerd. Dit middel onderdrukt de werking van ALDH. Aceetaldehyde zal dus opgehoopt worden en dezelfde verschijnselen als een kater veroorzaken.

Een verhoogde NADH concentratie zal een verschuiving in metabole reacties teweegbrengen. Dit molecule zal de gluconeogenese in de lever vertragen (wat hypoglykemie veroorzaakt) en de vetzuursynthese stimuleren (wat kan leiden tot leververvetting). Bovendien wordt het teveel aan NADH opgevangen door de omzetting van pyruvaat (het eindproduct van de glycolyse) tot melkzuur door het enzyme lactaatdehydrogenase. Omdat pyruvaat hierdoor minder beschikbaar wordt voor de gluconeogenese, zal de lever minder glucose kunnen leveren aan de weefsels en aan de hersenen. Dit geeft aanleiding tot vermoeidheid, zwakte, humeurstoornissen, verzwakte aandacht en concentratie. Verder kan de vorming van melkzuur aanleiding geven tot verzuring (lactaatacidose). Bovendien is bij de afbraak van ethanol vitamine B12 nodig als co-enzym. Bijgevolg kan overmatige consumptie leiden tot een tekort aan dit vitamine.

Ten slotte kan alcohol ook geoxideerd worden door microsomaal-ethanol oxiderende systemen (MEOS). Deze oxidatieweg is afhankelijk van cytochroom P450 in het endoplasmatisch reticulum van levercellen, waarbij achtereenvolgens aceetaldehyde en azijnzuur wordt gevormd, met verbruik van NADPH. Het oxidatiesysteem is induceerbaar door alcohol en ontwikkelt zich daarom vooral bij langdurig alcoholgebruik. Dit is een verklaring waarom alcoholverslaafden in staat zijn alcohol sneller af te breken.

Alcohol als vasodilator

Tijdens het drinken kunnen de bloedvaten in het gezicht onder invloed van alcohol verwijden (vasodilatatie), wat zichtbaar is door het rood worden van de wangen. Nadien zullen de bloedvaten terug vernauwen, met hoofdpijn en vermoeidheid tot gevolg. Ook zal de drinker gevoeliger zijn aan hypothermie tijdens de alcoholconsumptie. Verwijde bloedvaten zorgen ervoor dat het bloed dichter bij het huidoppervlak komt en dus sneller afkoelt, terwijl de warmtegevoelige zenuwen in de huid geen koudegevoel zullen opwekken.

Effecten op het zenuwstelsel

Er zijn heel wat effecten die alcohol kan hebben op het centraal zenuwstelsel, vooral via het gevormde aceetaldehyde. Het snelst beïnvloed zijn de frontale gebieden van de hersenschors. Hier spelen zich de psychische processen af en hebben de verstandelijke overwegingen plaats, die de handelingen en de emoties van de mens beheersen. Remmingen, die bijgebracht zijn door opvoeding en beschaving, worden door alcohol min of meer tenietgedaan. De zelfbeheersing verdwijnt en zal plaatsmaken voor euforie, vrolijkheid, verhoogde spraakzaamheid en luidruchtigheid. In een verder stadium wordt de gehele cortex beïnvloed en verdwijnen controlefuncties. Dit kan evolueren tot een roestoestand en in een vergevorderd stadium tot een schemertoestand met een verminderd pijngevoel, bewusteloosheid en uiteindelijk coma.

Bestrijding van een kater

Het afbraakproces van alcohol kan niet versneld of vertraagd worden. Het is echter wel mogelijk om symptomen van een kater te verminderen door het door uitdroging ontstane vochtgebrek aan te vullen.

Preventief

Door voor het naar bed gaan te braken (door met een vinger druk uit te oefenen op de huig) raakt men de nog in de maag aanwezige alcohol kwijt. Het vochtverlies kan daarna het beste worden aangevuld door enkele glazen water te drinken. Doordat op deze manier de hoeveelheid alcohol in het lichaam vermindert en vochtverlies aangevuld wordt zullen de kater-verschijnselen de volgende ochtend aanmerkelijk milder zijn. Wat er is gedronken speelt geen rol in het hebben van een kater.

Als de kater een feit is

Een reeds aanwezige kater kan bestreden worden door het drinken van veel vocht. Cafeïnehoudende dranken zijn vaak af te raden, aangezien cafeïne zelf het vochtverlies bevordert (diuretische werking) en voor cerebrale vasoconstrictie zorgt die hoofdpijn kan veroorzaken of verergeren. Het eten van iets sterk gezouten helpt vaak, zout houdt vocht vast, wat belangrijk is daar alcohol net het tegengestelde doet, namelijk vocht verdrijven uit het lichaam.

Het gebruik van pijnstillers als paracetamol is niet altijd aan te raden aangezien deze ongewenste interacties aan kunnen gaan met alcohol die nog in het lichaam aanwezig is. Wel is het zo dat de pijnstillers meestal een positief effect zullen hebben op symptomen als hoofdpijn.

Trivia

Bier na wijn geeft venijn, wijn na bier geeft plezier. Velen zijn van mening dat de volgorde van drinken van alcoholische dranken belangrijk is om de kans op een kater te minimaliseren. Grofweg zou men van licht-alcoholisch naar zwaarder-alcoholisch toe moeten drinken. Volgens sommigen is dat weer onjuist en zou de achtergrond van deze spreuk heel anders zijn. In de middeleeuwen dronken rijke mensen wijn, arme mensen bier. De spreuk zou dus gezien moeten worden als: van arm naar rijk (wijn op bier) is fijn, omgekeerd (bier op wijn) is een teruggang.

Deze uitdrukking kent ook parallellen in Duitsland en Engeland. In Duitsland kent men een gelijk spreekwoord: Wein auf Bier das rat ich dir, Bier auf Wein das lasse sein, maar in Engeland is het precies omgekeerd: Beer after wine, and you’ll feel fine, wine after beer and you’ll feel queer.

Wikimedia Commons  Vrije mediabestanden over Hangover op Wikimedia Commons