Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Terneuzen (stad): verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Terneuzen_(stad)&oldid=55423926)
 
(geen verschil)

Huidige versie van 15 jan 2020 om 18:52

Terneuzen
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Terneuzen
(Details)
Terneuzen (stad)
Terneuzen (stad)
Situering
Provincie Flag of Zeeland.png Zeeland
Gemeente 22px Terneuzen
Coördinaten 51°019′N 3°050′E
Overig
Woonplaatscode 1137 ?
Website www.terneuzen.nl
Foto's
Stadhuis van Terneuzen
Stadhuis van Terneuzen
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Terneuzenuitspraak (info·uitleg)) (Zeeuws: Terneuzen of Neuzen) is een Nederlandse stad in de provincie Zeeland in de gelijknamige gemeente Terneuzen, waarvan het de hoofdplaats is. Terneuzen, gelegen in de regio Zeeuws-Vlaanderen, is een van de laatste plaatsen die stadsrechten heeft verkregen. Terneuzen telt Sjabloon:Statistiek woonplaats Nederland inwoners inwoners (Sjabloon:Statistiek woonplaats Nederland inwoners). Daarmee is het de vierde stad van Zeeland.

Terneuzen vervult een centrumfunctie in Zeeuws-Vlaanderen; er is bijvoorbeeld een relatief groot streekziekenhuis, theater, podium, (overdekte) zwembaden, skihal Skidôme Terneuzen, verschillende winkelcentra en winkelstraten en een bioscoop.

De Haven van Zeeland, waartoe zowel de haven van Terneuzen als van Vlissingen behoort, worden gezien als de derde haven van Nederland na Rotterdam en Amsterdam.

De belangrijkste watervoorzieningen voor recreatieve doeleinden zijn de Otheensche Kreek, de Westerschelde en de Braakman. Ten westen van het kanaal ligt de voornaamste vestiging van Dow Chemical in Europa. Deze chemiereus is thans de grootste werkgever binnen de provincie Zeeland.

Geschiedenis

<timeline> Colors=

id:a value:gray(0.9)
id:b value:gray(0.7)
id:c value:rgb(1,1,1)
id:d value:rgb(0.7,0.8,0.9)
id:e value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:750 height:373 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:30000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:b increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:a increment:1000 start:0 BackgroundColors = canvas:c

BarData=

bar:1700 text:1700
bar:1750 text:1750
bar:1779 text:1779
bar:1811 text:1811
bar:1821 text:1821
bar:1829 text:1829
bar:1940 text:1940
bar:1950 text:1950
bar:2010 text:2010
bar:2015 text:2015
bar:2017 text:2017
bar:2018 text:2018
bar:2019 text:2019 

PlotData=

color:d width:20 align:left
bar:1700 from:0 till: 200
bar:1750 from:0 till: 300
bar:1779 from:0 till: 380
bar:1811 from:0 till: 571
bar:1821 from:0 till: 607
bar:1829 from:0 till: 884
bar:1940 from:0 till: 11602
bar:1950 from:0 till: 13181
bar:2010 from:0 till: 24819
bar:2015 from:0 till: 25137
bar:2017 from:0 till: 25286
bar:2018 from:0 till: 25482
bar:2019 from:0 till: 25485

PlotData=

bar:1700 at: 200 fontsize:S text: 200 shift:(-10,5)
bar:1750 at: 300 fontsize:S text: 300 shift:(-10,5)
bar:1779 at: 380 fontsize:S text: 380 shift:(-10,5)
bar:1811 at: 571 fontsize:S text: 571 shift:(-10,5)
bar:1821 at: 607 fontsize:S text: 607 shift:(-10,5)
bar:1829 at: 884 fontsize:S text: 884 shift:(-10,5)
bar:1940 at: 11602 fontsize:S text: 11.602 shift:(-10,5)
bar:1950 at: 13181 fontsize:S text: 13.181 shift:(-10,5)
bar:2010 at: 24819 fontsize:S text: 24.819 shift:(-10,5)
bar:2015 at: 25137 fontsize:S text: 25.137 shift:(-10,5)
bar:2017 at: 25286 fontsize:S text: 25.286 shift:(-10,5)
bar:2018 at: 25482 fontsize:S text: 25.482 shift:(-10,5)
bar:2019 at: 25485 fontsize:S text: 25.485 shift:(-10,5)

</timeline>

De stad Terneuzen heette in de twaalfde eeuw Ter Nose en komt in 1325 voor het eerst in de archieven voor. Ook andere vormen komen voor zoals in 1350 Ter Nessen. Het woord nesse (= nisse) betekent landtong. Terneuzen lag aan een vaart die in directe verbinding stond met de stad Gent. In 1460 wordt de haven van Terneuzen voor het eerst vermeld.

Rond 1375 bestond er een kapelletje voor zeevarenden, wat vermoedelijk behoorde tot de vergane parochie Vremdyc of Willemskerke, op voorgenoemde landtong. Terneuzen is waarschijnlijk ontstaan, langs de Soute Vaert (of Zoutvliet, Oostvaart dan wel Oude Vaart), die de verbinding vormde tussen de 'Blyde' (ook wel genoemd 'Bleie' of 'Blide') en de Honte, wat een oude naam voor de Westerschelde is. Deze vaart was mogelijk net iets ten zuidoosten van het huidige stadscentrum gelegen. De huidige stadswijk Oude Vaart getuigt hiervan. Terneuzen is al vanaf haar oorsprong nauw verwant met de scheepvaart, mede door de gekanaliseerde waterloop van Gent-Overslag en Axel naar de Honte via de eerder genoemde Soute Vaert of Oude Vaart.
De Oude Vaart raakte echter buiten gebruik door een overstroming in 1376, waardoor de Braakman ontstond, een zeearm die ver landinwaarts reikte. Hierdoor is een natuurlijke vaarweg naar Gent ontstaan. De Braakman is in de loop der tijd, door verzanding en indamming veranderd in een grote kreek. Het sluitstuk van dit indammingsproces was de Braakmandam in 1952, hetwelke de landverbinding tussen Oost- en West-Zeeuws-Vlaanderen aanzienlijk verbeterde én overstroming van het achterliggende gebied voorkwam in de Watersnoodramp van februari 1953, maar wat tegelijkertijd het mosseldorp Philippine definitief afsloot van een verbinding met zee.

Terneuzen ligt in het overwegend protestantse Land van Axel. De onderliggende kaart laat goed zien dat dit een eiland was en dat het hele gebied er heel anders uitzag in vergelijking met de huidige situatie. Axel was toentertijd belangrijker en groter dan Terneuzen (Ter Neuze op kaart), let op de naamgeving Land van Axel.

Bestand:Land van Axel, 1747.jpg
Het Land van Axel (1747)

In de oude haven, die lag op de plek van de huidige Markt werden goederen overgeslagen om per trekschuit richting Gent te worden vervoerd. In 1575 bouwden de Spanjaarden er een fort, genoemd naar Francesco de Aldano, de toenmalige gouverneur. Onder leiding van Filips van Hohenlohe-Neuenstein veroverden de Staatsen dit fort in 1583. Aldus was Axel in Spaanse en Terneuzen in Staatse handen - reden voor Prins Willem van Oranje om Terneuzen op 23 april 1584 stadsrechten te verlenen, dat wil zeggen Terneuzen kreeg een eigen rechtspraak en een weekmarkt. De vesting werd vergroot en versterkt om de Westerschelde te kunnen blokkeren. Deze vesting stond wel bekend als Neuzen. Axel werd in 1586 door de Staatsen veroverd. Toen Hulst in 1596 door de Spaansgezinden werd heroverd, kreeg de vesting Terneuzen nog meer betekenis en werd deze verder uitgebouwd. Na de Vrede van Münster (1648) werden de versterkingen overbodig.

Op 23 oktober 1794 trokken de Fransen Terneuzen binnen en werd Zeeuws-Vlaanderen ingelijfd bij het Franse Rijk, met de Schelde als grensrivier tussen Frankrijk en de Bataafse Republiek. De bezetting van Terneuzen eindigde op 2 februari 1814.

Op initiatief van koning Willem I werd gedurende de jaren 1825-1827 het Kanaal Gent-Terneuzen aangelegd. Hierbij kwam de Terneuzense binnenstad ingeklemd te liggen tussen twee kanaalarmen, de meest oostelijke staat bekend als Zijkanaal A. De hoge verwachtingen van een economische opbloei van Terneuzen door de aanleg van het kanaal kwamen niet direct uit. Daarin kwam verbetering toen omstreeks 1870 spoorlijnen van Terneuzen naar Mechelen en Gent werden aangelegd. Terneuzen werd een belangrijke overslag- en opslaghaven van massagoederen. Overigens vond in 1830 de Belgische revolutie plaats, waarbij België onafhankelijk werd, maar waardoor de handel enige jaren stil kwam te liggen. Bovendien werd Terneuzen in 1833-1838 van nieuwe vestingwerken voorzien, zie Vesting Terneuzen voor de geschiedenis daarvan. In 1908 werd de vestingstatus opgeheven, omdat het kanaal van 1901-1909 was verbreed. Er werd een nieuwe sluis aangelegd en op de in 1912 geheel gedempte Oude Haven werd de Markt en het Schoolplein aangelegd. In 1915 werden de vestingwerken afgegraven en in 1920 werd de Scheldekade aangelegd. Langs het kanaal werden de Noorderkanaalhaven (1916), de Zuiderkanaalhaven (1922) en de Zevenaarhaven (1937) gegraven. In 1899 werd nog een poging gedaan om een staalfabriek te vestigen, doch dit bedrijf ging failliet in 1903.

De Tweede Wereldoorlog begon in Terneuzen op 20 mei 1940 met het bevel van de Belgische militaire commandant aan de bevolking de stad te verlaten in verband met een dreigend bombardement. De Duitsers trokken de stad op 24 mei binnen. De oorlog eindigde in Terneuzen begin september 1944 met de vlucht van Duitse troepen over de Schelde. De Polen trokken de stad op 20 september binnen.

Op 1 februari 1953 veroorzaakte een combinatie van zeer hoge vloed en een noordwesterstorm de Watersnoodramp. In Terneuzen stroomde het water over het dijkje van het vissershaventje en de hoogte bij het voormalige postkantoor, nu de parkeergarage aan de Nieuwstraat, zodat in het lage deel van de binnenstad het water 1 meter hoog kwam te staan.

In de jaren 60 werd een grotere zeesluis aangebracht, wat de bereikbaarheid over water verbeterde. Terneuzen werd nu vestigingsplaats van het grote internationale chemiebedrijf Dow Chemical (1962) en van Philips (1961). Zo werd Terneuzen het economische hart van Zeeuws-Vlaanderen. Tot aan de Otheensche Kreek, en later zelfs aan de overzijde van deze kreek, verrezen woonwijken. In 2003 werd de Westerscheldetunnel geopend, waarvan de toegang zich ten westen van het kanaal bevindt.

Bezienswaardigheden

  • De Scheldeboulevard biedt uitzicht op de Westerschelde en het scheepvaartverkeer dat hier vlak langs de kust gaat. In het zomerseizoen worden hier sinds 2000 tal van beelden langs deze boulevard opgesteld.
  • Het Arsenaal is een militair gebouw uit 1833, en maakte deel uit van de nieuwe vesting Terneuzen. Tegenwoordig zijn er horecabedrijven in het Arsenaal gevestigd en dienen de waterkelders sinds 1997 als wijnkelder.
  • Monument De Vliegende Hollander van P. Griep, een schip in een vroegere kanaalarm, bij de Herengracht.
  • De Willibrordustoren is het restant van een neogotische katholieke kerk die in 1915 werd ingewijd en in 1968 werd gesloopt. De vroegere pastorie en de kloosterkapel zijn nog intact, en het schip van de kerk wordt aangegeven met bomenrijen.
  • Oud-Terneuzen, een verzameling oude straatjes en huisjes in de binnenstad van Terneuzen, gesitueerd op de oude 16e-eeuwse vestingwerken.
  • De Moffenschans, 16e-eeuwse boerenwoning, schans opgeworpen door voornamelijk Duitse huursoldaten in november 1583 onder aanvoering van Filips van Hohenlohe-Neuenstein om weerstand te kunnen bieden bij een aanval door Spaanse troepen.
  • Het oude Stadhuis, gelegen aan de Noordstraat, karakteristiek pand met toren. Na het verkrijgen van de stadsrechten is een woonhuis verbouwd met onder meer bouwmateriaal uit de ruïne van het kasteel van de ambachtsheer van Zaamslag. 1647 aangrijpende verbouwing, kelder werd ingericht als "crymeneel ghevangenhuys". Tevens zetel van de "vierschare". Tijdens de Franse bezetting werd in 1807 de toren verlaagd om plaats te maken voor een semafoor voor marinecommunicatie in de lijn Antwerpen-Vlissingen. In 1859 kreeg de toren het uiterlijk zoals tegenwoordig.
  • Het huidige stadhuis, een gebouw in de stijl van het brutalisme.
  • Park aan de Otheensche Kreek
  • Het sluizencomplex met bezoekerscentrum Portaal van Vlaanderen.

Vliegende Hollander

Terneuzen is onder andere bekend als de stad van De Vliegende Hollander, bekend uit de gelijknamige opera van Richard Wagner. Volgens de overlevering zou deze tegen God opstandige kapitein Willem van der Decken uit Terneuzen afkomstig zijn. Terneuzen is overigens nooit een thuishaven geweest voor schepen van de Vereenigde Oostindische Compagnie. In de Gouden Eeuw was Terneuzen namelijk een tamelijk kleine plaats waarvan de economie vermoedelijk gebaseerd was op visserij en (kleinschalige) havengerelateerde op- en overslag. De aanleg van het kanaal Gent-Terneuzen in de jaren 1825-27 is een belangrijke drijfveer geweest voor de groei van Terneuzen als havenstad. Na de Tweede Wereldoorlog heeft de vestiging van industriële bedrijven als Dow Chemical en Philips geleidt tot verdere groei, wat af te leiden is uit onderstaande grafiek (inwonertal op 1 januari tenzij anders vermeld):[1]

Monumenten

Zie ook:


560px

Kaart van het oude centrum van Terneuzen.

Musea

Het Schoolmuseum[2] in Oud-Terneuzen, geopend in 1997, toont een verzameling van schoolspullen uit de 19e en het begin van de 20e eeuw. Sinds 2012 is het museum gevestigd in het voormalige bankgebouw van de Nationale Bank (later ABN AMRO-bank) aan de Nieuwstraat. Het gebouw is van 1919 en is ontworpen door archtitect ir. H.F.M Mertens.

Natuur en landschap

Terneuzen ligt aan de Westerschelde, en wel tegenover de Pas van Terneuzen, een vaargeul die op sommige plaatsen meer dan 50 meter diep is. Kenmerkend is de Scheldeboulevard. Terneuzen ligt in een zeekleipoldergebied op een hoogte van ongeveer 1,5 meter, maar het oorspronkelijke polderland is sterk gewijzigd door de aanleg van havens, industrie en infrastructuur. De belangrijkste waterweg is het Kanaal Gent-Terneuzen met de bijbehorende zijkanalen en havens. In het oosten van Terneuzen vindt men de Otheensche Kreek die verder landinwaarts overgaat in Spuikreek, Gat van de Pinte, en de Grote en Kleine Dulper, bij Zaamslag.

Bestuurlijke indeling

Bestand:Terneuzen-plaats-OpenTopo.jpg
Topografisch kaartbeeld van Terneuzen, per dec. 2014. Klik op de kaart voor een vergroting.

Terneuzen is gelegen aan de zuidoever van de Westerschelde (ofwel Honte) en aan de oostzijde van het Kanaal Gent-Terneuzen. Een belangrijk deel van Terneuzen ligt tussen de Otheensche Kreek en het kanaal. Aan de oostzijde van de Otheensche Kreek liggen de nieuwbouwwijken Othenepolder en Othene. Het voormalig dorpje Othene (of 'Noten' in de streektaal) is opgegaan in de wijk Othene.

Wijken

Havens

Bestand:KanaalGentTerneuzen.JPG
Kanaal Gent-Terneuzen

Aan de Westerschelde:

Aan het Kanaal Gent-Terneuzen (te bereiken via het Sluizencomplex van Terneuzen):

  • Autrichehaven
  • Noorderkanaalhaven
  • Zuiderkanaalhaven
  • Massagoedhaven
  • Zevenaarhaven
  • Zijkanaal A
  • Zijkanaal B
  • Zijkanaal C

Coffeeshops

Terneuzen is internationaal bekend om zijn twee coffeeshops. De grootste shop, Checkpoint, werd veel bezocht door Fransen en Belgen; de grens is immers dichtbij. In Frankrijk zijn enkele websites gewijd aan de mogelijkheid om in Terneuzen aan softdrugs te komen, zelfs voorzien van routeplanners. Mede door deze informatie is de stroom van het drugstoerisme sinds het jaar 2000 explosief gestegen. Deze toestroom zorgde voor veel overlast en was moeilijk in de hand te houden. Niet alleen waren er problemen op het terrein van verkeersdrukte en parkeren, maar ook op dat van veiligheid en criminaliteit. De gemeente Terneuzen zocht binnen haar politieke mogelijkheden naar een oplossing, maar tegen mogelijke verplaatsing naar de grens werd geprotesteerd door de Belgische overheden. In 2007 en 2008 is door het OM een inval gedaan in Checkpoint omdat er een vermoeden was dat er te veel softdrugs aanwezig waren in het pand. Sinds de laatste inval in Checkpoint is deze gesloten, waardoor de Fransen en Belgen nu meestal voor coffeeshops in Goes kiezen. In 2009 is de eigenaar beschuldigd van het leiden van een criminele organisatie en werd een rechtszaak voorbereid.

Verkeer en vervoer

Er is een busverbinding van Connexxion naar Goes, Middelburg, Hulst, Oostburg, Kloosterzande, Zelzate en Gent.

Regionale wegen

De N61 is voor de helft provinciaal en voor een gedeelte van het rijk en loopt van Schoondijke naar Terhole.

De N62 is een provinciale weg die net nabij Goes door de Westerscheldetunnel langs Terneuzen aan de westkant van het Kanaal Gent-Terneuzen gaat over de brug van Sluiskil richting de grens met Zelzate. In 2016 is de Sluiskiltunnel in gebruik genomen.

Trein

Er heeft ook een spoorverbinding met Gent bestaan, de spoorlijn 54 Mechelen - Terneuzen en spoorlijn 55 Gent - Terneuzen. Deze is echter in 1950 gesloten voor reizigersvervoer, omdat de exploitatie niet rendabel was. Er zijn gesprekken om opnieuw een spoorverbinding aan te leggen. Tegenwoordig is deze verbinding deels overgenomen door bussen van Connexxion die in het weekend, in de zomer ook op werkdagen, van Middelburg naar Gent rijden.

Onderwijs

In Terneuzen bevinden zich 14 basisscholen en 1 voor middelbaar onderwijs, namelijk Het Lodewijk College. Ook is er een school (Scalda) voor het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en volwasseneneducatie waar ook een aantal propedeuses van de HZ University of Applied Sciences te volgen zijn.

Evenementen

Elk jaar in juni vinden de Havendagen plaats, een feest gericht op de haven en het water. Er zijn markten en bekende muziek, en er is kermis. Ook in juni is het Schelde Jazz, een groot jazzfestival. In juli Festival de Ballade, op 't kopje van Kanada met diverse artiesten; lokaal en landelijke bekenden. Het Scheldetheater biedt het hele jaar door concerten en toneelstukken. Daarnaast is er elk jaar in september een middelgrote kermis.

Economie

Industrie

Veel industrie is te vinden langs de kanaalzone. Op deze terreinen zijn een paar grote bedrijven te vinden waaronder:

In het begin van de 20e eeuw is hier ook de Staalfabriek Terneuzen gebouwd, die nooit heeft geproduceerd. De ACZC, een cokesfabriek in Sluiskil, heeft bestaan van 1911 tot 2000. Een nieuwe ontwikkeling is het Valuepark Terneuzen. Dit is een nieuw park voor bedrijven in de chemische sector. Daarnaast heeft Terneuzen een aantal conventionele bedrijventerreinen:

  • Handelspoort
  • Handelspoort Zuid
  • Koegorsstraat
  • Polenweg

Winkelen

In het centrum zijn de belangrijkste winkelstraten de Noordstraat, de Havenstraat en de Markt. Iets verderop is het Schuttershof gerealiseerd. Verder zijn er in Terneuzen nog winkelgebieden als de Axelsestraat, Winkelcentrum Zuidpolder en Serlippens waar vrij geparkeerd kan worden. Elke laatste zondag van de maand is in het centrum koopzondag. De weekmarkt op de Markt is op woensdag van 8:30 tot 16:00 uur. De weekmarkt bij Winkelcentrum Zuidpolder is op vrijdag van 8:30 tot 16:00 uur.

Voorzieningen

Gezondheidszorg

Psychiatrie

  • Emergis Terneuzen
  • stichting wonen en psychiatrie

Religie

Terneuzen is een stad met veel verschillende kerken:

Er is ook een moskee, Bilal-i Habesi, een koninkrijkszaal van Jehova's getuigen en een kerkelijke gemeente Leger des Heils.

Een Vrijmetselaarsloge bevindt zich in de voormalige Gereformeerde kerk in de buurtschap Spui.

Diverse kerken zijn ook gesloten, en vervolgens (soms gedeeltelijk) gesloopt en/of verbouwd tot een nieuwe, niet-religieuze, bestemming:

Geboren in Terneuzen

Fotogalerij

Zie ook

Nabijgelegen kernen

Hoek, Sluiskil, Axel, Zaamslag

Externe link

Bronnen, noten en/of referenties

Referentie

1px.pngWikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Terneuzen op Wikimedia Commons.

Sjabloon:Navigatie gemeente Terneuzen

Edge-firefox.png 51°19′26″N, 3°50′11″E