Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Adolf Lüderitz: verschil tussen versies
(nog uit het Duitse Wikipedia-artikel: Adolf Lüderitz) |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
(17 tussenliggende versies door dezelfde gebruiker niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
[[Afbeelding:Adolf-Lüderitz.jpg|thumb|200px|Franz Adolf Lüderitz (1834-1886)]] | [[Afbeelding:Adolf-Lüderitz.jpg|thumb|200px|Franz Adolf Lüderitz<br>(1834-1886)]] | ||
'''Franz Adolf Eduard Lüderitz''' (16 juli [[1834]] – 30 oktober [[1886]]) was een [[Duitsland|Duitse]] handelaar en de stichter van de eerste Duitse kolonie in [[Duits Zuidwest-Afrika|Zuidwest-Afrika]]. | '''Franz Adolf Eduard Lüderitz''' (Bremen, [[16 juli]] [[1834]] – Oranjerivier, [[30 oktober]] [[1886]]) was een [[Duitsland|Duitse]] handelaar en de stichter van de eerste Duitse kolonie in [[Duits Zuidwest-Afrika|Zuidwest-Afrika]]. | ||
Hij werd geboren in [[Bremen (stad)|Bremen]] | ==Vroege leven== | ||
Hij werd geboren in [[Bremen (stad)|Bremen]] als zoon van de tabakshandelaar F. A. E. Lüderitz, die uit Hannover stamde. | |||
Hij werkte met zijn vader in de tabakshandel. In 1854 reisde hij naar de [[Verenigde Staten]]. In [[Mexico]] pachtte hij een paarden- en runderfarm, die echter in de revolutie verwoest werd. Zonder financiële middelen zag hij zich genoodzaakt om in 1859 terug te keren naar Bremen en naar de firma van zijn vader. In 1866 trouwde hij met de welstellende Emmy von Lingen uit Bremen. | |||
Toen de vader in 1878 overleed, volgde Adolf Lüderitz hem op als zaakvoerder. | Toen de vader in 1878 overleed, volgde Adolf Lüderitz hem op als zaakvoerder. | ||
In 1881 begon hij een fabriek in [[Lagos, Nigeria|Lagos]] in het toenmalige [[Brits West-Afrika]]. Deze nederzetting kon niet standhouden tegen de buitenlandse concurrentie. Maar Lüderitz bleef bij zijn Afrika-plannen en vond ondersteuning bij de jonge koopman [[Heinrich Vogelsang]] uit Bremen. | ==Zakenman in Afrika== | ||
In 1881 begon hij een fabriek in [[Lagos, Nigeria|Lagos]] in het toenmalige [[Brits West-Afrika]]. Deze nederzetting kon niet standhouden tegen de buitenlandse concurrentie. Maar Lüderitz bleef bij zijn Afrika-plannen en vond ondersteuning bij de jonge koopman [[Heinrich Vogelsang]] uit Bremen. Toen ze op een kaart van Afrika zagen dat het Zuidwesten van Afrika nog niet door een koloniale macht was ingenomen, besloten ze om daar grond te zoeken.<ref name=Orusovo>Namibia Guide Book, [http://www.orusovo.com/guidebook/content12.htm ''The man who bought a country''], op Orusovo.com</ref> | |||
In 1882 stuurde Lüderitz Vogelsang naar [[Kaapstad]], om van daaruit naar gunstige mogelijkheden te zoeken. De zoon van de in Zuidwest-Afrika werkende Duitse zendeling Carl Hugo Hahn wees hem op de baai rond Angra Pequena. | In 1882 stuurde Lüderitz Vogelsang naar [[Kaapstad]], om van daaruit naar gunstige mogelijkheden te zoeken. De zoon van de in Zuidwest-Afrika werkende Duitse zendeling [[Carl Hugo Hahn]] wees hem op de baai rond [[Angra Pequena]]. Bovendien was deze baai goed gelegen om taksen te vermijden op het importeren van handelsgoederen via het Britse [[Walvis Bay]]. | ||
Nadat | ===Aankoop grondstuk=== | ||
Nadat Vogelsang in april 1883 de eerste verblijfplaatsen had laten inrichten voor de expeditie naar de baai van Angra Pequena, tekende hij op 1 mei 1883 een contract met de plaatselijke [[Nama]]-hoofdman Joseph Frederics II uit [[Bethanië (Namibië)|Bethanië]], waarin hij overeenkwam dat de baai van Angra Pequena en het land tot op een afstand van vijf mijlen voor 100 gouden pond en 200 geweren werd verkocht aan de firma Lüderitz. Frederics nam aan dat het om [[Engelse mijl]]en gingen, en Vogelsang legde niet uit dat de Duitse ’[[geografische mijl]]en’ wel vijf keer langer waren dan de Engelse mijlen. Toen Lüderitz later uitging van de Duitse maat, voelden de Nama zich bij de neus genomen, maar konden ondanks heftige protesten hun standpunt geen kracht meer bijzetten. Op 25 augustus van hetzelfde jaar werd een tweede contract getekend, waarin het kustgebied tussen de [[Oranjerivier]] en de 26e breedtegraad en het land tot 20 mijlen landinwaarts vanaf de kust voor 500 pond en 60 geweren werd verkocht. Lüderitz schreef aan zijn handelsagent Vogelsang: „Laat Joseph Fredericks voorlopig in het geloof, dat het 20 Engelse mijlen zijn.”<ref>{{Aut|Wilfried Westphal}}, ''Geschichte der deutschen Kolonien.'' Bindlach: Gondrom, 1991, ISBN 3-8112-0905-1, p. 21: „Lassen Sie Joseph Fredericks aber vorläufig in dem Glauben, daß es 20 englische Meilen sind.”</ref> | |||
Lüderitz betaalde echter niet in goud maar in handelsgoederen. Van zijn kant vermeldde de hoofdman ook niet dat zijn vader, David Fredericks, een deel van het land reeds aan iemand anders had verkocht. | |||
===Duits protectoraat=== | |||
Toen Lüderitz vernam dat de [[Kaapkolonie]] zijn land wilde annexeren,<ref>[http://www.miriamad.nl/Namibie/Geschiedenis/ZA_geschiedenis.html Zuid-Afrika geschiedenis] op Miriamad.nl</ref> vroeg hij aan het Duitse Ministerie van Buitenlandse Zaken om bescherming van zijn eigendom. Aangezien Rijkskanselier [[Otto von Bismarck]] sceptisch stond tegenover Duits kolonialistisch streven, kreeg Lüderitz enkel het vage antwoord dat hij de gebruikelijke bescherming zou krijgen die elke Duitser in het buitenland kreeg. Op 7 augustus 1884 werd het landstuk onder bescherming geplaatst van het [[Duitse Rijk]]. | |||
Er werd hetzelfde jaar nog geprobeerd om het land verder uit te breiden, door via onderhandelaars, onder wie zijn broer August Lüderitz, grond te laten afkopen van de [[Herero]]’s, maar deze poging mislukte. | |||
===Uitbreiding grondgebied=== | |||
In 1885 verwierf Lüderitz nog meer grond van de Nama-hoofdmannen [[Cornelius Swartbooi]], [[Jan Uixamab]] en [[Jan Jonker Afrikaner]], hoewel deze zelf voor een deel niet in het bezit waren van de betreffende gronden. Met uitzondering van het Britse [[Walvisbaai]] (Walvis Bay) had hij het gehele kustgebied van het huidige Namibië in zijn bezit. | |||
Zijn idee om het land uit te breiden helemaal tot aan [[Transvaal]] aan de oostkust, en zo een gang van de [[Atlantische Oceaan|Atlantische]] tot de [[Indische Oceaan]] beschikbaar te maken voor Duitse nederzettingen, kon niet worden uitgevoerd. | |||
Toen het geld op was, verkocht hij het land aan de intussen opgerichte ''Deutsche Kolonialgesellschaft für Südwest Afrika'' (DKG), een [[Berlijn]]s bedrijf dat werd opgericht om de kolonie te ontwikkelen. | |||
Met wat financiële ondersteuning van het DKG vertrok hij in oktober 1886 op een expeditie op zoek naar minerale rijkdommen. Hij en zijn stuurman kwamen niet levend terug van de expeditie. De omstandigheden van zijn dood blijven onduidelijk. Men neemt aan dat hij en stuurman verdronken toen hun lichte bootje, waarschijnlijk tussen de monding van de Oranjerivier en de Angra Peguena, kapseisde.<ref>[http://www.idreamafrica.com.na/where_to_go/l%C3%BCderitz.php Lüderitz] op Idreamafrica.com.na</ref> | |||
De plaats bij Angra Pequena kreeg de naam Lüderitzbucht en Lüderitz Bay (Engels), en werd later ingekort tot [[Lüderitz]]. | |||
==Beoordeling== | |||
Critici van het [[kolonialisme]] zagen Adolf Lüderitz als de Duitse vertegenwoordiger van het Europees [[imperialisme]]. De dubieuze aankopen, ook bekend als de „Meilenschwindel” (mijlenzwendel), zorgden ervoor dat Lüderitz reeds vroeg met de [[spotnaam]] ''Lügenfritz'' werd bedacht.<ref>[[Jochen Bölsche]]: [http://www.spiegel.de/spiegel/print/d-29665604.html ''Die Peitsche des Bändigers''], in: ''Der Spiegel'', Nr. 3, 2004, p. 102–109.</ref> | |||
In heel wat steden in Duitsland werd een straat naar hem genoemd. Tegenwoordig staat men eerder kritisch tegenover de Duitse koloniale tijd, waardoor deze straatnamen in verschillende steden onder discussie stonden en nieuwe straatnamen voorgesteld werden, zo onder andere in Bremen,<ref>{{Cite news| title = Schwachhausen und die SWAPO| work = die tageszeitung (taz)| accessdate = | date = 2 januari 2002| url = http://www.taz.de/1/archiv/archiv/?dig=2002/01/02/a0203}}</ref> in 1990 in Keulen<ref>[http://archiv-koeln-nippes.de/nipp1.htm Köln: Umbenennung der Lüderitzstraße]</ref> en in Berlijn.<ref>Jasmin Rietdorf, [http://www.tagesspiegel.de/weltspiegel/reise/strassennamen-sind-in-beiden-staedten-nicht-nur-wegweiser/1170906.html ''Koloniale Vergangenheit Straßennamen sind in beiden Städten nicht nur Wegweiser''] Tagesspiegel, 22 februari 2008</ref> | |||
: | |||
: | |||
: '' | |||
: | |||
: | |||
: ''De Kooper van zijne zijde, verklaart door zijne'' | ==Verkoopcontract== | ||
;Tekst van het verkoopcontract: | |||
{| class="colortable" style="padding: 0.5em; background: #fffff4; border: 1px solid silver; width:100%;" | |||
|'''''Verkoop-Contract'''''<br/> | |||
''tüsschen Kapt. Joseph Frederics van Bethanie''<br/> | |||
''Groot-Namaqualand en F. A. E. Lüderitz te''<br/> | |||
''Bremen in Duitschland.''<br/> | |||
<br/> | |||
''Op den huidigen dag den 25 Augustus''<br/> | |||
''1883 (vijf en twintigsten Augustus een duizend''<br/> | |||
''acht honderd drie en tachtig) heeft Kapt.''<br/> | |||
''Joseph Frederics van Bethanie een gedeelte''<br/> | |||
''zijns lands, namelijk de geheele kust van''<br/> | |||
''de Groot- of Orange-rivier af tot den zes en''<br/> | |||
''twintigsten graad zuider breedte met inbe-''<br/> | |||
''grip van alle havens in baaien, mitsgaders''<br/> | |||
''het land tot twintig geograph’sche mijlen''<br/> | |||
''landwaards, van elken punt der Kust uit-''<br/> | |||
''berekend – aan de Firma F. A. E. Lüderitz''<br/> | |||
''te Bremen in Duitschland, tegen 60 (zestig)''<br/> | |||
''Wesley-Richard geweren, en 500£ (vijf<br/> | |||
''honderd'' | |||
|''honderd Pond in goud) verkocht en afgegeven.''<br/> | |||
<br/> | |||
''Door de onderteekening des Verkoopers, verklaart''<br/> | |||
''dezelve te gelyker tijd het boven bekustend lands-''<br/> | |||
''{{nowrap|gedeelte afgegeven, als ook de 60 (zestig) Wesley-}}''<br/> | |||
''Richard geweren en 500£ (vijf honderd Pond in''<br/> | |||
''goud) ontvangen te hebben.''<br/> | |||
<br/> | |||
''De Kooper van zijne zijde, verklaart door zijne''<br/> | |||
''handteekening te gelijker tijd de inbezitneming''<br/> | |||
''van het gekoopte land, als ook de overlevering''<br/> | |||
''der 60 (zestig) Wesley-Richard geweren en 500£''<br/> | |||
''(vijf honderd pond in goud).''<br/> | |||
''Bethanie d. 25 Augustus 1883.''<br/> | |||
<br/> | |||
<small>''[Handtekeningen]''</small> | |||
|} | |||
: <small>''[ | {| class="wikitable" style="padding: 0.5em;" | ||
|<small>Het verkoopcontract <br/>in het Duitse ''Koloniale Bildarchiv''</small><br/><span title="bladzijde 1"> | |||
[[Bestand:Contract Frederiks-Vogelsang 1883 p1 klein.jpg|link=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Contract_Frederiks-Vogelsang_1883_p1.jpg/668px-Contract_Frederiks-Vogelsang_1883_p1.jpg]]</span><span title="bladzijde 2">[[Bestand:Contract Frederiks-Vogelsang 1883 p2 klein.jpg|link=http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/Contract_Frederiks-Vogelsang_1883_p2.jpg/668px-Contract_Frederiks-Vogelsang_1883_p2.jpg]]</span><br/> | |||
<small><font color="gray">(klik om te vergroten)</font></small> | |||
|} | |||
{{Appendix| | |||
*[http://www.orusovo.com/guidebook/content12.htm ''The man who bought a country''] op Orusovo.com | ;Weblinks | ||
*Namibia Guide Book, [http://www.orusovo.com/guidebook/content12.htm ''The man who bought a country''], op Orusovo.com | |||
* {{Aut|Klaus Dierks}}, [http://www.klausdierks.com/Biographies/Biographies_L.htm ''Lüderitz, Franz Adolf Eduard''] op klausdierks.com | |||
{{EB|350744|Franz Adolf Lüderitz}} | |||
{{commonscat|Adolf Lüderitz}} | {{commonscat|Adolf Lüderitz}} | ||
{{Wikidata|Q77340}} | |||
;Verwijzingen | |||
}} | |||
{{authority control|TYPE=p |GND=11857504X|LCCN=n/85/359128|VIAF=40170590|Wikidata=Q77340}} | |||
{{DEFAULTSORT:Luderitz, Adolf}} | {{DEFAULTSORT:Luderitz, Adolf}} | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Duits kolonist]] | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Duits Zuidwest-Afrika]] | ||
[[Categorie:Overleden door verdrinking]] | [[Categorie: Duits ondernemer]] | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Overleden door verdrinking]] | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Geschiedenis van Namibië]] | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Geboren in Bremen]] | ||
[[Categorie: | [[Categorie: Geboren in 1834]] | ||
[[Categorie: Overleden in 1886]] | |||
[[Categorie: Geboren op 16 juli]] | |||
[[Categorie: Overleden op 30 oktober]] |
Versie van 3 feb 2018 15:38
![](/w/images/thumb/d/d5/Adolf-L%C3%BCderitz.jpg/200px-Adolf-L%C3%BCderitz.jpg)
(1834-1886)
Franz Adolf Eduard Lüderitz (Bremen, 16 juli 1834 – Oranjerivier, 30 oktober 1886) was een Duitse handelaar en de stichter van de eerste Duitse kolonie in Zuidwest-Afrika.
Vroege leven
Hij werd geboren in Bremen als zoon van de tabakshandelaar F. A. E. Lüderitz, die uit Hannover stamde.
Hij werkte met zijn vader in de tabakshandel. In 1854 reisde hij naar de Verenigde Staten. In Mexico pachtte hij een paarden- en runderfarm, die echter in de revolutie verwoest werd. Zonder financiële middelen zag hij zich genoodzaakt om in 1859 terug te keren naar Bremen en naar de firma van zijn vader. In 1866 trouwde hij met de welstellende Emmy von Lingen uit Bremen. Toen de vader in 1878 overleed, volgde Adolf Lüderitz hem op als zaakvoerder.
Zakenman in Afrika
In 1881 begon hij een fabriek in Lagos in het toenmalige Brits West-Afrika. Deze nederzetting kon niet standhouden tegen de buitenlandse concurrentie. Maar Lüderitz bleef bij zijn Afrika-plannen en vond ondersteuning bij de jonge koopman Heinrich Vogelsang uit Bremen. Toen ze op een kaart van Afrika zagen dat het Zuidwesten van Afrika nog niet door een koloniale macht was ingenomen, besloten ze om daar grond te zoeken.[1]
In 1882 stuurde Lüderitz Vogelsang naar Kaapstad, om van daaruit naar gunstige mogelijkheden te zoeken. De zoon van de in Zuidwest-Afrika werkende Duitse zendeling Carl Hugo Hahn wees hem op de baai rond Angra Pequena. Bovendien was deze baai goed gelegen om taksen te vermijden op het importeren van handelsgoederen via het Britse Walvis Bay.
Aankoop grondstuk
Nadat Vogelsang in april 1883 de eerste verblijfplaatsen had laten inrichten voor de expeditie naar de baai van Angra Pequena, tekende hij op 1 mei 1883 een contract met de plaatselijke Nama-hoofdman Joseph Frederics II uit Bethanië, waarin hij overeenkwam dat de baai van Angra Pequena en het land tot op een afstand van vijf mijlen voor 100 gouden pond en 200 geweren werd verkocht aan de firma Lüderitz. Frederics nam aan dat het om Engelse mijlen gingen, en Vogelsang legde niet uit dat de Duitse ’geografische mijlen’ wel vijf keer langer waren dan de Engelse mijlen. Toen Lüderitz later uitging van de Duitse maat, voelden de Nama zich bij de neus genomen, maar konden ondanks heftige protesten hun standpunt geen kracht meer bijzetten. Op 25 augustus van hetzelfde jaar werd een tweede contract getekend, waarin het kustgebied tussen de Oranjerivier en de 26e breedtegraad en het land tot 20 mijlen landinwaarts vanaf de kust voor 500 pond en 60 geweren werd verkocht. Lüderitz schreef aan zijn handelsagent Vogelsang: „Laat Joseph Fredericks voorlopig in het geloof, dat het 20 Engelse mijlen zijn.”[2]
Lüderitz betaalde echter niet in goud maar in handelsgoederen. Van zijn kant vermeldde de hoofdman ook niet dat zijn vader, David Fredericks, een deel van het land reeds aan iemand anders had verkocht.
Duits protectoraat
Toen Lüderitz vernam dat de Kaapkolonie zijn land wilde annexeren,[3] vroeg hij aan het Duitse Ministerie van Buitenlandse Zaken om bescherming van zijn eigendom. Aangezien Rijkskanselier Otto von Bismarck sceptisch stond tegenover Duits kolonialistisch streven, kreeg Lüderitz enkel het vage antwoord dat hij de gebruikelijke bescherming zou krijgen die elke Duitser in het buitenland kreeg. Op 7 augustus 1884 werd het landstuk onder bescherming geplaatst van het Duitse Rijk.
Er werd hetzelfde jaar nog geprobeerd om het land verder uit te breiden, door via onderhandelaars, onder wie zijn broer August Lüderitz, grond te laten afkopen van de Herero’s, maar deze poging mislukte.
Uitbreiding grondgebied
In 1885 verwierf Lüderitz nog meer grond van de Nama-hoofdmannen Cornelius Swartbooi, Jan Uixamab en Jan Jonker Afrikaner, hoewel deze zelf voor een deel niet in het bezit waren van de betreffende gronden. Met uitzondering van het Britse Walvisbaai (Walvis Bay) had hij het gehele kustgebied van het huidige Namibië in zijn bezit.
Zijn idee om het land uit te breiden helemaal tot aan Transvaal aan de oostkust, en zo een gang van de Atlantische tot de Indische Oceaan beschikbaar te maken voor Duitse nederzettingen, kon niet worden uitgevoerd.
Toen het geld op was, verkocht hij het land aan de intussen opgerichte Deutsche Kolonialgesellschaft für Südwest Afrika (DKG), een Berlijns bedrijf dat werd opgericht om de kolonie te ontwikkelen.
Met wat financiële ondersteuning van het DKG vertrok hij in oktober 1886 op een expeditie op zoek naar minerale rijkdommen. Hij en zijn stuurman kwamen niet levend terug van de expeditie. De omstandigheden van zijn dood blijven onduidelijk. Men neemt aan dat hij en stuurman verdronken toen hun lichte bootje, waarschijnlijk tussen de monding van de Oranjerivier en de Angra Peguena, kapseisde.[4]
De plaats bij Angra Pequena kreeg de naam Lüderitzbucht en Lüderitz Bay (Engels), en werd later ingekort tot Lüderitz.
Beoordeling
Critici van het kolonialisme zagen Adolf Lüderitz als de Duitse vertegenwoordiger van het Europees imperialisme. De dubieuze aankopen, ook bekend als de „Meilenschwindel” (mijlenzwendel), zorgden ervoor dat Lüderitz reeds vroeg met de spotnaam Lügenfritz werd bedacht.[5] In heel wat steden in Duitsland werd een straat naar hem genoemd. Tegenwoordig staat men eerder kritisch tegenover de Duitse koloniale tijd, waardoor deze straatnamen in verschillende steden onder discussie stonden en nieuwe straatnamen voorgesteld werden, zo onder andere in Bremen,[6] in 1990 in Keulen[7] en in Berlijn.[8]
Verkoopcontract
- Tekst van het verkoopcontract
Verkoop-Contract tüsschen Kapt. Joseph Frederics van Bethanie |
honderd Pond in goud) verkocht en afgegeven.
|
Het verkoopcontract in het Duitse Koloniale Bildarchiv |
|
![Bekijkt de gegevens op Wikidata](/w/images/thumb/b/be/Wikidata-logo.png/25px-Wikidata-logo.png)