Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach: verschil tussen versies
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karel_Bernhard_van_Saksen-Weimar-Eisenach&oldid=25823747 1 jun 2011 Känsterle 6 apr 2005) |
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Karel_Bernhard_van_Saksen-Weimar-Eisenach&oldid=28118346 Menke 14 nov 2011) |
||
Regel 1: | Regel 1: | ||
{{Infobox militair persoon | |||
| naam = Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach | |||
| periode = 30 mei 1792– 31 juli 1862 | |||
| afbeelding = Afb. 4. Karel Bernard Hertog van Saksen-Weimar-Eisenace. 1888. Kepper.jpg | |||
| onderschrift = Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach | |||
| bijnaam = | |||
| geboorteplaats = [[Weimar (Thüringen)|Weimar]] | |||
| plaatsvanoverlijden = [[Bad Liebenstein]] | |||
| partij = [[Bestand:Prinsenvlag.svg|20px]] [[Koninkrijk der Nederlanden]] | |||
| onderdeel = [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger]] | |||
| dienstjaren = [[1849]]-[[1851]] | |||
| rang = [[Luitenant-generaal]] | |||
| leiding = | |||
| veldslagen = onder meer [[Slag bij Quatre-Bras]], [[Slag bij Waterloo]] | |||
| onderscheidingen = onder meer [[Commandeur (ridderorde)|Commandeur]] en [[grootkruis]] in de [[Militaire Willems-Orde]], | |||
| overtuiging = | |||
| portaal = KNIL | |||
}} | |||
'''Karel Bernhard''' ([[Weimar (Thüringen)|Weimar]], [[30 mei]] [[1792]] - [[Bad Liebenstein]], [[31 juli]] [[1862]]), hertog van [[Saksen-Weimar-Eisenach]], was een Duits [[generaal]] in Nederlandse dienst en onder meer commandant van het [[Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger|Nederlands Indische leger]]. | |||
== | ==Loopbaan== | ||
Van Saksen Weimar was de tweede zoon van [[groothertog]] [[Karel August van Saksen-Weimar-Eisenach]] en diens vrouw [[Louise van Hessen-Darmstadt]], dochter van groothertog [[Lodewijk IX van Hessen-Darmstadt]]. Zijn oudere broer, [[Karel Frederik van Saksen-Weimar-Eisenach|Karel Frederik]], werd de opvolger van zijn vader. Hij huwde grootvorstin [[Maria Paulowna van Rusland (1786-1859)|Maria Paulowna van Rusland]], die een zus was van koningin [[Anna Paulowna van Rusland|Anna der Nederlanden]]. Zijn oudere zus was [[Caroline van Saksen-Weimar-Eisenach|Caroline]], die in het huwelijk trad met erfgroothertog [[Frederik Lodewijk van Mecklenburg-Schwerin]]. | |||
===Napoleontische oorlogen=== | |||
Van Saksen Weimar nam op veertienjarige leeftijd als [[vrijwilliger]] [[Dienstplicht|dienst]] onder generaal [[Friedrich Ludwig zu Hohenlohe-Ingelfingen|Hohenlohe]] bij de slag bij [[Jena]] en, toen zijn vader zich had aangesloten bij het [[Rijnbond (1806)|Rijnverbond]], trad hij in [[Koninkrijk Saksen|Saksische dienst]] en hield zich meestal te [[Dresden]] op. Hij nam, in de [[Militaire rang|rang]] van [[majoor]] van de [[Generale Staf]], deel aan de [[Vijfde Coalitieoorlog|veldtocht van 1809]] onder generaal [[Karel XIV van Zweden|Bernadotte]] en onderscheidde zich in de [[Slag bij Wagram]]. Hij nam echter, nadat hij de 5de juli 1811 tot [[luitenant-kolonel]] bevorderd was, niet aan de [[Veldtocht van Napoleon naar Rusland|Russische veldtocht]] of aan de latere veldtochten deel; pas na de [[Slag bij Leipzig]] stelde hij zich als [[kolonel]] weer aan het hoofd der Saksische troepen, totdat hij in 1815 de Saksische dienst verliet en als kolonel, chef van het [[regiment]] [[Huis Oranje-Nassau|Oranje-Nassau]], in Nederlandse dienst overging. [[File:De hertog van Saksen Weimar wordt van de wapenstilstand verwittigd.jpg|thumb|left|450px|De hertog van Saksen Weimar wordt bekend gemaakt met de wapenstilstand.]] Bij het begin van de veldtocht in de [[Honderd Dagen (1815)|Zuidelijke Nederlanden]] was het regiment van Van Saksen Weimar ingedeeld bij de [[brigade]] [[Friedrich Wilhelm von Goedecke|Gödecke]], van de Nederlandse divisie van [[Hendrik George de Perponcher Sedlnitsky|De Perponcher]], en op 12 juni 1815 te [[Jemappes (plaats)|Gemappes]] gestationeerd. Op 15 juli, 's middags om 3 uur, was, als gevolg van de ontvangst van berichten uit het [[hoofdkwartier]] van de [[Willem I der Nederlanden|prins van Oranje]] te [['s-Gravenbrakel|Braine-le-Comte]], bevel gegeven, dat de Nederlandse divisie onder De Perponcher, snel onder de wapenen moest komen, en de eerste brigade op de straatweg, de tweede te [[Quatre Bras (Genepiën)|Quatre Bras]] zou bivakkeren. Van Saksen Weimar kreeg het bevel over deze laatste brigade, omdat Gödecke, door een kneuzing aan zijn been, het bevel niet kon blijven voeren. Nog voor het bevel gekomen was had hij echter al vernomen dat de vijand van [[Charleroi]] noordelijk oprukte en hij besloot op eigen gezag naar Quatre-Bras op te rukken. Al snel, 's avonds om 8 uur, werd zijn voorhoede te [[Frasnes-lez-Buissenal|Frasnes]] door de Fransen aangevallen en trok, onder zwaar vuur, terug. Om 9 uur zond hij aan generaal de Perponcher een rapport en deelde hem daarnaast zijn besluit mede om stand te houden. ''Mijne heren! zei hij tegen zijn verzamelde bataljons-commandanten, ik ben volstrekt zonder bevelen; maar ik heb nooit gehoord, dat men een veldtocht met een terugtocht begint, en daarom zullen wij te Quatre-Bras stand houden.'' De Perponcher zond hem het onmiddellijke bevel terug Quatre-Bras tot het uiterste te verdedigen en gaf hem de toezegging van versterkingen, die hijzelf in de loop van de avond zou aanvoeren. Van Saksen Weimar bezette het bos langs de zoom en de doorgangen en ontwikkelde aldaar voor de vijand schijnbaar een sterke macht, hernam zelf met de [[Sabel (wapen)|sabel]] in de hand, aan het hoofd van twee compagnieën [[militie]], een door de vijand genomen hoek van het bos maar moest uiteindelijk, ook omdat zijn manschappen alle [[munitie]] verloren hadden, en hij vruchteloos om bevelen had gezonden, na heldhaftige tegenstand, voor de overmacht bezwijken. 's Avonds stond hij met de overige troepen der divisie aan de weg van [[Nijvel|Nivelles]], terwijl nog twee [[bataljon]]s van zijn brigade deel hadden genomen aan de laatste aanval der [[Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Ierland|Engelsen]] en rechts van het Bos van [[Boussu|Bossu]] de rechtervleugel innamen. De 17de begon het Engels-Nederlandse leger de terugmars en bezette het de stelling bij [[Waterloo (België)|Waterloo]]. Hier nam Van Saksen Weimar de uiterst linker vleugel in en bezette het [[kasteel]] Frischermont en het [[gehucht]] Smohain, met uitzondering van één bataljon, dat tot de bezetting van het kasteel gebezigd werd. Een noodlottige vergissing, ontstaan door de kleding der Nassauers, bracht dezen nog in gevecht met de oprukkende troepen van [[Friedrich Wilhelm Bülow von Dennewitz|Bülow]]. In de [[Slag bij Quatre-Bras|slag]] van de volgende dag hield hij de aanvallen van [[Jean-Baptiste Drouet d'Erlon|d'Erlon]] met veel moed tegen. Na de slag volgde hij met zijn brigade het leger naar Frankrijk en keerde, na het bevel aan Gödecke overgegeven te hebben, naar Nederland terug. | |||
===Nederland en Nederlands Indië=== | |||
[[Afbeelding:Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach.jpg|thumb|right|250px|Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach]] | |||
Van Saksen Weimar werd nu het bevel over een [[infanterie]]-brigade opgegeven en op 24 november 1816 werd hij tot [[generaal-majoor]] benoemd. In 1818 werd hij aangesteld als provinciaal commandant van [[Oost-Vlaanderen]], vestigde zich te [[Gent]] en deed van april tot december 1825 een wetenschappelijke reis naar Engeland en de [[Verenigde Staten]] van [[Noord-Amerika]]. Die reis volbracht hij aan boord van Z.M. [[korvet]] ''Pallas'', onder bevel van de latere [[Viceadmiraal|vice-admiraal]] [[Julius Constantijn Rijk|Rijk]]. In het jaar daarop werd de beschrijving van die reis, naar aantekeningen van Van Saksen Weimar, door de [[geheimraad]] ''Luden'' uitgegeven en een paar jaar later verscheen daarvan een Nederlandse vertaling. Bij het uitbreken der [[Belgische Revolutie|onlusten]] in België werd Van Saksen Weimar benoemd tot commandant van de tweede divisie van het mobiele leger en vervolgens bevorderd tot [[luitenant-generaal]], en nam hij deel aan de krijgsverrichtingen, vocht bij [[Lier (België)|Lier]] en bij [[Merkem|Merhem]], nam deel aan de tocht naar [[Maastricht]] en ontzette deze [[Vesting (verdedigingswerk)|vesting]], bestreed te [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]] het [[Beleg van Antwerpen (1832)|oproer]] en haalde [[David Hendrik Chassé|Chassé]] over de hoon, Nederland aangedaan, met de kracht der wapens te wreken, en sneed, onbekend met de [[wapenstilstand]], de aftocht aan het verslagen Belgische leger af. Van Saksen Weimar werd op 6 december 1848 benoemd tot commandant van het leger in Nederlands Indië en kwam op 14 april 1849 te [[Java (eiland)|Java]] aan. Nauwelijks enige weken na zijn aankomst overleed generaal [[Andreas Victor Michiels|Michiels]], [[opperbevelhebber]] der [[Derde expeditie naar Bali|derde Balische expeditie]] aan zijn te Kasoemba verkregen wonden en Van Saksen Weimar, nog te kort in Indië om geacclimatiseerd te zijn, bood de [[Jan Jacob Rochussen|gouverneur-generaal]] aan de leiding der expeditie op zich te nemen, en te handelen naar de voorschriften die aan generaal Michiels gegeven waren, hetgeen gebeurde. In de winter van 1849 werd hij tot generaal der infanterie bevorderd en drie jaar later (1852) keerde hij, na vele verbeteringen in het Indische leger tot stand gebracht te hebben, tot herstel van zijn gezondheid, naar Nederland terug. Hij ontving op 5 oktober 1853 zijn eervol pensioen, kreeg in mei 1854 zitting in het comité van defensie en overleed op 31 juli 1862 te Liebenstein in [[Landgraafschap Thüringen|Thüringen]]. Behalve zijn reis gaf hij in 1834 te Den Haag ''Précis de la campagne de Java avec cartes et plans, 1811'' uit. Hierin gaf hij blijk hoezeer hij het verdedigingsstelsel van Java en de daar voorgevallen krijgsverrichtingen had bestudeerd. Hij was lid van verschillende [[geschiedenis|geschied]]- en [[letterkunde|letterkundige]] genootschappen, onder meer van de [[Maatschappij der Nederlandse Letterkunde]]. Verder was hij [[vrijmetselarij|vrijmetselaar]] en hield hij zich bezig met [[wiskunde]]. Bekend is de door hem gevonden [[benaderingsconstructie]] van de zijde van een regelmatig [[Vierkant (meetkunde)|vierkant]], die werd gepubliceerd in het in 1842 te [[Jena]] verschenen ''"Lehrbuch der Geometrie"'' (2 banden). | |||
===Decoraties=== | |||
[[File:3 children of Charles Augustus, Grand Duke of Saxe-Weimar-Eisenach.jpg|thumb|left|200px|Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach rechts als jongeling.]] | |||
Aan Van Saksen Weimar werd vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van [[Ridderorde (onderscheiding)|ridder]] der [[Militaire Orde van Sint-Hendrik|Koninklijke Saksische Orde van St. Hendrik]] en van ridder [[grootkruis]] der [[Alexander Nevski-Orde|Russische Orde van St. Alexander Newsky]] (4 mei 1815); hij werd benoemd tot [[officier]] der [[Militaire Willems-Orde]] 3de klasse (8 juni 1813), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van ridder grootkruis der [[Orde van de Witte Valk|Orde van de Witte Valk van Saxen Weimar]] en de Medaille van Verdiensten van Saxen Weimar (25 december 1815), droeg de Nassausche Medaille voor de Veldslag bij Waterloo (1816), was ridder der Orde van het [[Légion d'honneur|Legioen van Eer]] (4 september 1816), werd benoemd tot [[Commandeur (ridderorde)|commandeur]] der Militaire Willemsorde (24 Mei 1821), vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van Grootkruis der Orde van de Groene of Ruitenkroon van het Koninkrijk Saxen (5 Maart 1827), benoemd tot Grootkruis in de [[Orde van de Nederlandse Leeuw]] (3 Juli 1830), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van Grootkruis der [[Orde van het Bad|Engelsche Orde van het Bad]] (21 Juli 1830), werd door de Koning begiftigd met een [[Eresabel|Eredegen]] (31 Augustus 1831), verkreeg het [[Metalen Kruis 1830-1831|Het Metalen Kruis]] (5 April 1832), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van ridder grootkruis der [[Saksisch-Ernestinische Huisorde|Hertogelijke Saksische Meinungen Huisorde van Ernst]] en werd benoemd tot ridder grootkruis der [[Kroonorde (Württemberg)|Russische Orde van St. Andreas]] (24 November 1838), grootkruis der [[Huisorde van de Gouden Leeuw (Hessen-Kassel)|Groot-Hertogelijke Hessische Huisorde]] en tot ridder der [[Orde van de Zwarte Adelaar (Pruisen)|Orde van de Zwarte Adelaar van Pruissen]] (14 Juli 1841), droeg het grootkruis der Orde van het Legioen van Eer van Frankrijk, (4 Juli 1842), het grootkruis der Militaire Willems-Orde (8 October 1842), hem werd vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van grootkruis der [[Orde van de Leeuw van Zähringen|Orde van Getrouwheid van de Zähringer Leeuw van Baden]] (6 December 1844), hem werd het [[Onderscheidingsteken voor Langdurige Dienst als officier|onderscheidingsteken]] toegekend bij besluit van 19 November 1844, ingesteld voor langdurige Nederlandse dienst als officier (6 December 1844), vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van grootkruis der [[Orde van Hendrik de Leeuw|Huisorde van Hendrik de Leeuw van Brunswijk]] (31 October 1846) en grootkruis der Militaire Orde van de Heilige Hendrik van Saxen (31 October 1857). In 1866 werd op het [[Lange Voorhout]] te [[Den Haag]] ter ere van Karel Bernhard een monument opgericht, dat in romantisch-classicistische stijl is ontworpen door de architect [[Hugo Pieter Vogel|H.P. Vogel]] en de beeldhouwer [[Johan Phillip Koelman|J.Ph. Koelman]]. De tekst op het monument luidt: ''"Moedig en beleidvol Krijgsman. Nederland onwankelbaar getrouw"''. Het werd in 2005 gerenoveerd en is op 7 april van dat jaar bezocht door Bernhards verwant [[Michael van Saksen-Weimar-Eisenach]]. Ook de Weimarstraat in Den Haag is naar Karel Bernhard vernoemd. | |||
===Familie=== | |||
Van Saksen Weimar trad in het huwelijk met [[Ida van Saksen-Meiningen|Ida]], dochter van hertog [[George I van Saksen-Meiningen]]. Prinses Ida was een jongere zus van koningin [[Adelheid van Saksen-Meiningen|Adelheid van het Verenigd Koninkrijk]], echtgenote van koning [[Willem IV van het Verenigd Koninkrijk|Willem IV]]. Uit dit huwelijk werden acht kinderen geboren: (1) Louise Wilhelmina ([[1817]] - [[1832]]), (2) Willem Karel ([[1819]] - [[1839]]), (3) Amelie Auguste ([[1822]] - [[1822]]), (4) [[Eduard van Saksen-Weimar-Eisenach|Eduard]] ([[11 oktober]] [[1823]] - [[16 november]] [[1902]]); huwde Lady Augusta Gordon-Lennox, dochter van Charles Gordon-Lennox, de hertog van Richmond, (5) [[Herman Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach|Herman Bernhard]] ([[4 augustus]] [[1825]] - [[31 augustus]] [[1901]]); huwde [[Auguste Wilhelmine Henriette van Württemberg|Augusta van Württemberg]], dochter van koning [[Willem I van Württemberg|Willem I]] en een jongere halfzus van koningin [[Sophie van Württemberg|Sophie der Nederlanden]], echtgenote van koning [[Willem III der Nederlanden|Willem III]], (6) [[Frederik Gustaaf van Saksen-Weimar-Eisenach|Frederik Gustaaf]] ([[1827]] - [[1892]]), huwde Pierina Marocchia di Marcaini en (7) Anna Amelie ([[1828]] - [[1864]]), (8) [[Amalia van Saksen-Weimar-Eisenach|Amalia]] ([[20 mei]] [[1830]] - [[1 mei]] [[1872]]), huwde prins [[Hendrik der Nederlanden]]. | |||
===Stamboek van Van Saksen Weimar=== | |||
[[Afbeelding:Hkb2 kopf.jpg|thumb|right|500px|Karel Bernhard (detail van het monument in Den Haag)]] | |||
[[Afbeelding:Kb 7 eck.gif|thumb|right|200px|Benaderingsconstructie van een zevenhoek naar Karel Bernhard]] | |||
Pruisische dienst | |||
* - 01 09 1806 : in dienst getreden als volontair | |||
Saksische dienst | |||
* - 28 08 1807 : kapitein bij de negende lijfgrenadiersgarde | |||
* - 28 04 1809 : majoor | |||
* - 05 07 1811 : luitenant-kolonel | |||
* - 29 07 1813 : kolonel | |||
* - 14 01 1815 : met demissie de dienst verlaten | |||
Nederlandse dienst | |||
* - 16 02 1815 : kolonel bij het regiment Oranje-Nassau nummer 28 | |||
* - 24 11 1816 : generaal-majoor, [[Koninklijk Besluit]] | |||
* - 21 12 1818 : provinciaal commandant van Oost-Vlaanderen | |||
* - 20 12 1826 : inspecteur der infanterie in het Derde Groot Militair Commando | |||
* - 07 07 1829 : commandant der Tweede Divisie Infanterie | |||
* - sept. 1830 : commandant der Tweede Divisie van het Mobiele Leger | |||
* - 24 01 1831 : luitenant-generaal bij Koninklijk Besluit | |||
* - 20 11 1843 : eervol ontheven van de vervallen betrekking van commandant van het Tweede Divisie Infanterie. | |||
* - 06 12 1848 : benoemd tot commandant van het leger in Oost-Indië bij Koninklijk Besluit nr. 1 | |||
* - 14 04 1849 : langs de overlandweg in Indië aangekomen | |||
* - 22 12 1849 : benoemd tot generaal der infanterie bij Koninklijk Besluit nr. 58 | |||
* - 04 12 1851 : een jaar verlof verleend naar Nederland tot herstel van de gezondheid, bij besluit van de gouverneur-generaal van Nederlands Indië nr. 1 | |||
* - 05 10 1853 : op de meest eervolle wijze uit Z.M. militaire dienst ontslagen. | |||
* - 25 05 1854 : benoemd tot lid van het comité van defensie, bij Koninklijk Besluit nummer 64. | |||
[[ | {{bron|bronvermelding= | ||
*1852-1878. A.J. van der AA. ''Biographisch woordenboek der Nederlanden''. | |||
*1862. H.M.F. Landolt. ''Z.K.H. Hertog Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach'' [[Militaire Spectator]]. Bladzijde 507-511. | |||
*1866. Anoniem (30 juni 1866) ''Onthulling van het monument voor den hertog Bernhard van Saxen-Weimar'', ''De Opmerker'', 1e jaargang, nummer 13, pp. 49-50. <small>Zie [http://www.library.tudelft.nl/tresor/books/Architectuur/De_Opmerker/dvd1/jrg01_02/mm0_0020.jpg TU Delft scan 1] en [http://www.library.tudelft.nl/tresor/books/Architectuur/De_Opmerker/dvd1/jrg01_02/mm0_0021.jpg scan 2].</small> | |||
}} | |||
*{{Commonscat|Prince Bernhard of Saxe-Weimar-Eisenach}} | |||
{{DEFAULTSORT:Saksen-Weimar-Eisenach, Karel Bernhard}} | |||
[[Categorie:Commandeur in de Militaire Willems-Orde]] | |||
[[Categorie:Grootkruis in de Militaire Willems-Orde]] | |||
[[Categorie:Nederlands generaal]] | |||
[[Categorie:Nederlands vrijmetselaar]] | |||
[[Categorie:Duits vrijmetselaar]] | |||
[[Categorie:Duits generaal]] | |||
[[Categorie:Duits wiskundige]] | |||
[[Categorie:Commandeur in de Militaire Willems-Orde | |||
[[Categorie:Grootkruis in de Militaire Willems-Orde | |||
[[Categorie:Nederlands | |||
[[Categorie:Nederlands vrijmetselaar | |||
[[Categorie:Duits vrijmetselaar | |||
[[Categorie:Duits | |||
[[Categorie:Duits wiskundige | |||
[[Categorie:Huis Wettin]] | [[Categorie:Huis Wettin]] | ||
{{StartOpvolging}} | {{StartOpvolging}} | ||
{{OpvolgingCombi | {{OpvolgingCombi | ||
| lijst = [[ | | lijst = [[Lijst van commandanten van het KNIL|Commandant van het KNIL]] <br>1849 - 1851 | ||
| vorige = [[Andreas Victor Michiels]] | | vorige = [[Andreas Victor Michiels|A.V. Michiels]] | ||
| volgende = [[Gerhardus Bakker]] | | volgende = [[Gerhardus Bakker|G. Bakker]] | ||
}} | }} | ||
{{EindOpvolging}} | {{EindOpvolging}} |
Versie van 3 jul 2016 14:42
Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach | ||
Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach | ||
Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach | ||
Land/partij | ![]() | |
Onderdeel | Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger | |
Dienstjaren | 1849-1851 | |
Slagen/oorlogen | onder meer Slag bij Quatre-Bras, Slag bij Waterloo | |
Onderscheidingen | onder meer Commandeur en grootkruis in de Militaire Willems-Orde, |
Karel Bernhard (Weimar, 30 mei 1792 - Bad Liebenstein, 31 juli 1862), hertog van Saksen-Weimar-Eisenach, was een Duits generaal in Nederlandse dienst en onder meer commandant van het Nederlands Indische leger.
Loopbaan
Van Saksen Weimar was de tweede zoon van groothertog Karel August van Saksen-Weimar-Eisenach en diens vrouw Louise van Hessen-Darmstadt, dochter van groothertog Lodewijk IX van Hessen-Darmstadt. Zijn oudere broer, Karel Frederik, werd de opvolger van zijn vader. Hij huwde grootvorstin Maria Paulowna van Rusland, die een zus was van koningin Anna der Nederlanden. Zijn oudere zus was Caroline, die in het huwelijk trad met erfgroothertog Frederik Lodewijk van Mecklenburg-Schwerin.
Napoleontische oorlogen
Van Saksen Weimar nam op veertienjarige leeftijd als vrijwilliger dienst onder generaal Hohenlohe bij de slag bij Jena en, toen zijn vader zich had aangesloten bij het Rijnverbond, trad hij in Saksische dienst en hield zich meestal te Dresden op. Hij nam, in de rang van majoor van de Generale Staf, deel aan de veldtocht van 1809 onder generaal Bernadotte en onderscheidde zich in de Slag bij Wagram. Hij nam echter, nadat hij de 5de juli 1811 tot luitenant-kolonel bevorderd was, niet aan de Russische veldtocht of aan de latere veldtochten deel; pas na de Slag bij Leipzig stelde hij zich als kolonel weer aan het hoofd der Saksische troepen, totdat hij in 1815 de Saksische dienst verliet en als kolonel, chef van het regiment Oranje-Nassau, in Nederlandse dienst overging.
Bij het begin van de veldtocht in de Zuidelijke Nederlanden was het regiment van Van Saksen Weimar ingedeeld bij de brigade Gödecke, van de Nederlandse divisie van De Perponcher, en op 12 juni 1815 te Gemappes gestationeerd. Op 15 juli, 's middags om 3 uur, was, als gevolg van de ontvangst van berichten uit het hoofdkwartier van de prins van Oranje te Braine-le-Comte, bevel gegeven, dat de Nederlandse divisie onder De Perponcher, snel onder de wapenen moest komen, en de eerste brigade op de straatweg, de tweede te Quatre Bras zou bivakkeren. Van Saksen Weimar kreeg het bevel over deze laatste brigade, omdat Gödecke, door een kneuzing aan zijn been, het bevel niet kon blijven voeren. Nog voor het bevel gekomen was had hij echter al vernomen dat de vijand van Charleroi noordelijk oprukte en hij besloot op eigen gezag naar Quatre-Bras op te rukken. Al snel, 's avonds om 8 uur, werd zijn voorhoede te Frasnes door de Fransen aangevallen en trok, onder zwaar vuur, terug. Om 9 uur zond hij aan generaal de Perponcher een rapport en deelde hem daarnaast zijn besluit mede om stand te houden. Mijne heren! zei hij tegen zijn verzamelde bataljons-commandanten, ik ben volstrekt zonder bevelen; maar ik heb nooit gehoord, dat men een veldtocht met een terugtocht begint, en daarom zullen wij te Quatre-Bras stand houden. De Perponcher zond hem het onmiddellijke bevel terug Quatre-Bras tot het uiterste te verdedigen en gaf hem de toezegging van versterkingen, die hijzelf in de loop van de avond zou aanvoeren. Van Saksen Weimar bezette het bos langs de zoom en de doorgangen en ontwikkelde aldaar voor de vijand schijnbaar een sterke macht, hernam zelf met de sabel in de hand, aan het hoofd van twee compagnieën militie, een door de vijand genomen hoek van het bos maar moest uiteindelijk, ook omdat zijn manschappen alle munitie verloren hadden, en hij vruchteloos om bevelen had gezonden, na heldhaftige tegenstand, voor de overmacht bezwijken. 's Avonds stond hij met de overige troepen der divisie aan de weg van Nivelles, terwijl nog twee bataljons van zijn brigade deel hadden genomen aan de laatste aanval der Engelsen en rechts van het Bos van Bossu de rechtervleugel innamen. De 17de begon het Engels-Nederlandse leger de terugmars en bezette het de stelling bij Waterloo. Hier nam Van Saksen Weimar de uiterst linker vleugel in en bezette het kasteel Frischermont en het gehucht Smohain, met uitzondering van één bataljon, dat tot de bezetting van het kasteel gebezigd werd. Een noodlottige vergissing, ontstaan door de kleding der Nassauers, bracht dezen nog in gevecht met de oprukkende troepen van Bülow. In de slag van de volgende dag hield hij de aanvallen van d'Erlon met veel moed tegen. Na de slag volgde hij met zijn brigade het leger naar Frankrijk en keerde, na het bevel aan Gödecke overgegeven te hebben, naar Nederland terug.
Nederland en Nederlands Indië
Van Saksen Weimar werd nu het bevel over een infanterie-brigade opgegeven en op 24 november 1816 werd hij tot generaal-majoor benoemd. In 1818 werd hij aangesteld als provinciaal commandant van Oost-Vlaanderen, vestigde zich te Gent en deed van april tot december 1825 een wetenschappelijke reis naar Engeland en de Verenigde Staten van Noord-Amerika. Die reis volbracht hij aan boord van Z.M. korvet Pallas, onder bevel van de latere vice-admiraal Rijk. In het jaar daarop werd de beschrijving van die reis, naar aantekeningen van Van Saksen Weimar, door de geheimraad Luden uitgegeven en een paar jaar later verscheen daarvan een Nederlandse vertaling. Bij het uitbreken der onlusten in België werd Van Saksen Weimar benoemd tot commandant van de tweede divisie van het mobiele leger en vervolgens bevorderd tot luitenant-generaal, en nam hij deel aan de krijgsverrichtingen, vocht bij Lier en bij Merhem, nam deel aan de tocht naar Maastricht en ontzette deze vesting, bestreed te Antwerpen het oproer en haalde Chassé over de hoon, Nederland aangedaan, met de kracht der wapens te wreken, en sneed, onbekend met de wapenstilstand, de aftocht aan het verslagen Belgische leger af. Van Saksen Weimar werd op 6 december 1848 benoemd tot commandant van het leger in Nederlands Indië en kwam op 14 april 1849 te Java aan. Nauwelijks enige weken na zijn aankomst overleed generaal Michiels, opperbevelhebber der derde Balische expeditie aan zijn te Kasoemba verkregen wonden en Van Saksen Weimar, nog te kort in Indië om geacclimatiseerd te zijn, bood de gouverneur-generaal aan de leiding der expeditie op zich te nemen, en te handelen naar de voorschriften die aan generaal Michiels gegeven waren, hetgeen gebeurde. In de winter van 1849 werd hij tot generaal der infanterie bevorderd en drie jaar later (1852) keerde hij, na vele verbeteringen in het Indische leger tot stand gebracht te hebben, tot herstel van zijn gezondheid, naar Nederland terug. Hij ontving op 5 oktober 1853 zijn eervol pensioen, kreeg in mei 1854 zitting in het comité van defensie en overleed op 31 juli 1862 te Liebenstein in Thüringen. Behalve zijn reis gaf hij in 1834 te Den Haag Précis de la campagne de Java avec cartes et plans, 1811 uit. Hierin gaf hij blijk hoezeer hij het verdedigingsstelsel van Java en de daar voorgevallen krijgsverrichtingen had bestudeerd. Hij was lid van verschillende geschied- en letterkundige genootschappen, onder meer van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Verder was hij vrijmetselaar en hield hij zich bezig met wiskunde. Bekend is de door hem gevonden benaderingsconstructie van de zijde van een regelmatig vierkant, die werd gepubliceerd in het in 1842 te Jena verschenen "Lehrbuch der Geometrie" (2 banden).
Decoraties
Aan Van Saksen Weimar werd vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van ridder der Koninklijke Saksische Orde van St. Hendrik en van ridder grootkruis der Russische Orde van St. Alexander Newsky (4 mei 1815); hij werd benoemd tot officier der Militaire Willems-Orde 3de klasse (8 juni 1813), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van ridder grootkruis der Orde van de Witte Valk van Saxen Weimar en de Medaille van Verdiensten van Saxen Weimar (25 december 1815), droeg de Nassausche Medaille voor de Veldslag bij Waterloo (1816), was ridder der Orde van het Legioen van Eer (4 september 1816), werd benoemd tot commandeur der Militaire Willemsorde (24 Mei 1821), vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van Grootkruis der Orde van de Groene of Ruitenkroon van het Koninkrijk Saxen (5 Maart 1827), benoemd tot Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw (3 Juli 1830), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van Grootkruis der Engelsche Orde van het Bad (21 Juli 1830), werd door de Koning begiftigd met een Eredegen (31 Augustus 1831), verkreeg het Het Metalen Kruis (5 April 1832), verkreeg vergunning tot het aannemen en dragen der versierselen van ridder grootkruis der Hertogelijke Saksische Meinungen Huisorde van Ernst en werd benoemd tot ridder grootkruis der Russische Orde van St. Andreas (24 November 1838), grootkruis der Groot-Hertogelijke Hessische Huisorde en tot ridder der Orde van de Zwarte Adelaar van Pruissen (14 Juli 1841), droeg het grootkruis der Orde van het Legioen van Eer van Frankrijk, (4 Juli 1842), het grootkruis der Militaire Willems-Orde (8 October 1842), hem werd vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van grootkruis der Orde van Getrouwheid van de Zähringer Leeuw van Baden (6 December 1844), hem werd het onderscheidingsteken toegekend bij besluit van 19 November 1844, ingesteld voor langdurige Nederlandse dienst als officier (6 December 1844), vergunning verleend tot het aannemen en dragen der versierselen van grootkruis der Huisorde van Hendrik de Leeuw van Brunswijk (31 October 1846) en grootkruis der Militaire Orde van de Heilige Hendrik van Saxen (31 October 1857). In 1866 werd op het Lange Voorhout te Den Haag ter ere van Karel Bernhard een monument opgericht, dat in romantisch-classicistische stijl is ontworpen door de architect H.P. Vogel en de beeldhouwer J.Ph. Koelman. De tekst op het monument luidt: "Moedig en beleidvol Krijgsman. Nederland onwankelbaar getrouw". Het werd in 2005 gerenoveerd en is op 7 april van dat jaar bezocht door Bernhards verwant Michael van Saksen-Weimar-Eisenach. Ook de Weimarstraat in Den Haag is naar Karel Bernhard vernoemd.
Familie
Van Saksen Weimar trad in het huwelijk met Ida, dochter van hertog George I van Saksen-Meiningen. Prinses Ida was een jongere zus van koningin Adelheid van het Verenigd Koninkrijk, echtgenote van koning Willem IV. Uit dit huwelijk werden acht kinderen geboren: (1) Louise Wilhelmina (1817 - 1832), (2) Willem Karel (1819 - 1839), (3) Amelie Auguste (1822 - 1822), (4) Eduard (11 oktober 1823 - 16 november 1902); huwde Lady Augusta Gordon-Lennox, dochter van Charles Gordon-Lennox, de hertog van Richmond, (5) Herman Bernhard (4 augustus 1825 - 31 augustus 1901); huwde Augusta van Württemberg, dochter van koning Willem I en een jongere halfzus van koningin Sophie der Nederlanden, echtgenote van koning Willem III, (6) Frederik Gustaaf (1827 - 1892), huwde Pierina Marocchia di Marcaini en (7) Anna Amelie (1828 - 1864), (8) Amalia (20 mei 1830 - 1 mei 1872), huwde prins Hendrik der Nederlanden.
Stamboek van Van Saksen Weimar
Pruisische dienst
- - 01 09 1806 : in dienst getreden als volontair
Saksische dienst
- - 28 08 1807 : kapitein bij de negende lijfgrenadiersgarde
- - 28 04 1809 : majoor
- - 05 07 1811 : luitenant-kolonel
- - 29 07 1813 : kolonel
- - 14 01 1815 : met demissie de dienst verlaten
Nederlandse dienst
- - 16 02 1815 : kolonel bij het regiment Oranje-Nassau nummer 28
- - 24 11 1816 : generaal-majoor, Koninklijk Besluit
- - 21 12 1818 : provinciaal commandant van Oost-Vlaanderen
- - 20 12 1826 : inspecteur der infanterie in het Derde Groot Militair Commando
- - 07 07 1829 : commandant der Tweede Divisie Infanterie
- - sept. 1830 : commandant der Tweede Divisie van het Mobiele Leger
- - 24 01 1831 : luitenant-generaal bij Koninklijk Besluit
- - 20 11 1843 : eervol ontheven van de vervallen betrekking van commandant van het Tweede Divisie Infanterie.
- - 06 12 1848 : benoemd tot commandant van het leger in Oost-Indië bij Koninklijk Besluit nr. 1
- - 14 04 1849 : langs de overlandweg in Indië aangekomen
- - 22 12 1849 : benoemd tot generaal der infanterie bij Koninklijk Besluit nr. 58
- - 04 12 1851 : een jaar verlof verleend naar Nederland tot herstel van de gezondheid, bij besluit van de gouverneur-generaal van Nederlands Indië nr. 1
- - 05 10 1853 : op de meest eervolle wijze uit Z.M. militaire dienst ontslagen.
- - 25 05 1854 : benoemd tot lid van het comité van defensie, bij Koninklijk Besluit nummer 64.
Bronvermelding
Bronnen, noten en/of referenties:
- 1852-1878. A.J. van der AA. Biographisch woordenboek der Nederlanden.
- 1862. H.M.F. Landolt. Z.K.H. Hertog Karel Bernhard van Saksen-Weimar-Eisenach Militaire Spectator. Bladzijde 507-511.
- 1866. Anoniem (30 juni 1866) Onthulling van het monument voor den hertog Bernhard van Saxen-Weimar, De Opmerker, 1e jaargang, nummer 13, pp. 49-50. Zie TU Delft scan 1 en scan 2.
Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Prince Bernhard of Saxe-Weimar-Eisenach op Wikimedia Commons.
Voorganger: A.V. Michiels |
Commandant van het KNIL 1849 - 1851 |
Opvolger: G. Bakker |