Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Puntering

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Nootje.pngDit artikel valt onder beheer van Dorp:Luisterrijk. Nootje.png

   Zie ook.png Zie ook: púnteren: (scheepsterm, zie punter)

Voorbeelden van puntering en waardeverandering

Puntering (van puntéren) is een muziekterm die de verlenging van een notenwaarde aangeeft door middel van een puntje achter[1] een noot. Deze punt verlengt de noot met de helft van zijn oorspronkelijke waarde. Puntering kan ook voorkomen bij rusten. Gepunteerde rusten worden op dezelfde wijze als noten verlengd. Zo duurt een kwartnoot of kwartrust met een punt dus 3 achtsten, waar een normale kwart slechts 2 achtsten duurt. Omdat in de muzieknotatie de duur van de eerstvolgende kortere noot steeds de helft is van de vorige, geeft puntering de mogelijkheid een toon- of rustduur van 3 tellen te noteren met één symbool.

Spelling

Omdat gezaghebbende muziekhandleidingen vaak in het Duits gesteld zijn, of uit het Duits vertaald zijn, komt men (vooral in Nederland) ook de variante punktering of punctering tegen, naar het Duits Punktierung. In Vlaanderen wordt ook nog de term pointering gebruikt, onder invloed van het Frans.

Geschiedenis

De notatie van punten achter een noot kwam reeds voor in de middeleeuwse muzieknotatie. De punt achter een noot (dat kon een maxima, longa, brevis, semibrevis of minima zijn) gaf een verandering van de 'perfectie' weer. Een 'imperfecte' (twee-tellige) noot werd 'perfect' (drie-tellig) door het plaatsen van een punt erachter.(Zie ook Zwarte mensurale notatie voor nadere uitleg.)

Gepunteerde ritmes en motieven

Motieven of ritmes waarin gepunteerde noten voorkomen, zoals de hop-figuur (achtste-punt-zestiende-etc) heten ook wel gepunteerde motieven of ritmes. In sommige gevallen wordt de puntering scherper uitgevoerd dan genoteerd, zoals in de Franse Ouvertures uit de barok. Ook werd in de barok soms puntering gecombineerd met een triolenbeweging in een tegenstem. in dat geval werd de puntering soms minder scherp uitgevoerd, zodat de lange noot twee trioolnoten lang werd, en de korte een trioolnoot. Ditgebeurde vooral in snellere stukken, zoals de gigue.

Meer dan één punt achter de noot

Een punt achter een notenwaarde verlengt deze noot met de helft van zijn waarde, en een punt achter de punt voegt daar weer de helft van de helft aan toe, enzovoort. Hoe meer punten er achter een enkele noot staan, des te meer benadert deze de dubbele waarde, maar zal die net niet bereiken, vergelijkbaar met de Paradox van Zeno. Zo heeft een viervoudig gepunteerde hele noot de duur van een hele plus een halve (1e punt) plus een kwart (2e punt) plus een achtste (3e punt) plus een zestiende (4e punt) = 31/16, een zestiende minder dan de verdubbelde hele noot.

Hoewel noten met meer dan drie punten erachter niet vaak voorkomen, kan een noot in principe van een willekeurig aantal punten worden voorzien. De lengtes kunnen met behulp van punten wiskundig gezien <math>2^{n} - 1</math> -delig worden, dat wil zeggen: 3-, 7-, 15-, 31- of zelfs 63-delig. De duur van een gepunteerde noot kan aldus in zijn algemeenheid door middel van de volgende formule worden weergegeven: bij n punten achter een noot met duur a, is de totale duur an van de gepunteerde noot

<math>a_n=a\left(1+\tfrac 12+\tfrac 14+ \cdots + \tfrac 1{2^n}\right)=a\sum_{i=0}^n\frac 1{2^i} =2a(1-\tfrac 1{2^{n+1}})</math>.

Daaruit ziet men dat het toevoegen van meerdere punten steeds een verlenging oplevert, maar nooit een verdubbeling van de basiswaarde bereikt. Het is de mathematische limiet van een oneindig aantal puntjes achter een noot die een noot met de dubbele lengte zou zijn.

Bronvermelding

Bronnen, noten en/of referenties:

rel=nofollow
rel=nofollow