Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Mystiek

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Het woord mystiek (uit het Grieks: μυστικός, geheimzinnig; oorspronkelijk: „ingewijde”) staat in verband met de ervaring van een goddelijke of absolute werkelijkheid of het streven naar zo een ervaring. Het begrip wordt in zo gevarieerde en talrijke verschillende betekenissen gebruikt, dat het moeilijk is om exact vast te stellen wat nu precies een mystieke beleving is, die zich onderscheidt van een andere religieuze ervaring.

Definities

Mystiek is een thema van onderzoek in de theologieën van de openbaringsreligies en de godsdienstwetenschappen, in de cultuur- geschiedenis- en literatuurwetenschap, in de filosofie en de psychologie. Er bestaat geen in al deze verschillende takken van de wetenschap algemeen geldige definitie van het begrip mystiek. De verschillende vormen van mystiek laten zich moeilijk onder één algemene definitie brengen.

Een ruime en heel algemene definitie zou men kunnen formuleren als: „Mystiek is een besef van het hogere.” In dat geval zouden alle vormen van religie wel mystiek zijn. Het is onpraktisch om deze ruime definitie te hanteren.

Een veel nauwere en veelvuldig gebruikte definitie luidt dat mystiek de geestelijke ervaring is van een „eenwording met God”, de unio mystica. Deze definitie past weliswaar goed op bepaalde vormen van christelijke mystiek, waarin het gaat om het één worden met God, maar is dan weer onbekend in andere mystieke tradities. Mystieke tradities in de drie grote monotheïstische religies Jodendom, christendom en islam zijn onderling dikwijls nauwer verwant dan met tradities in oosterse religies.

Klassieke oorsprong van het woord

In de klassieke Griekse wereld was een „mystikos” een ingewijde van een mysteriereligie. De Eleusische Mysteriën, (Ἐλευσίνια Μυστήρια) waren jaarlijkse inwijdingsceremonieën in de aanbidding van de godinnen Demeter en Persephone, die in het geheim werden gehouden in Eleusis (bij Athene).[1] Deze mysteriën begonnen rond 1600 v.Chr. in de Myceense periode en vonden ongeveer tweeduizend jaar plaats. Ze groeiden uit tot een van de grootste festiviteiten in het Hellenistische tijdperk, en verspreidden zich later tot in Rome.[2]

Betekenis via het platonisme

De huidige betekenis van de termen mystiek en mysticisme komt voort uit het platonisme en neoplatonisme, dat naar de Eleusinische initiaties verwees als een metafoor voor de „inwijding” in geestelijke waarheden en ervaringen, en dat streefde naar een eenwording met, een gemeenschap met of een bewustzijn van een absolute werkelijkheid of goddelijkheid, geestelijke waarheid, of God, door directe ervaring, intuïtie, instinct of inzicht. Mystiek draait gewoonlijk om activiteiten of ideeën die dit soort ervaringen zouden voeden.

Andere betekenissen

In het dagelijkse taalgebruik is mystisch of mystiek een bijvoeglijk naamwoord en betekent dan geheimzinnig, verborgen of raadselachtig. In andere betekenissen heeft het woord betrekking op ofwel een streven naar iets, danwel een beleving van iets.

Kenmerken

De mystieke ervaring kan afhankelijk van de religieuze traditie of ook individueel verschillen in details en intensiteit. Dikwijls worden algemene kenmerken beschreven:

  • In de mystieke ervaring verdwijnt alle ’andersheid’ en wordt de wereld als een geheel ervaren; de mysticus probeert zich te verenigen met het transcendente.
  • De mysticus komt tot de realisatie dat zijn/haar eigen subjectieve werkelijkheid niet afzonderlijk van de object-gerichte werkelijkheid kan bestaan.

Actieve en passieve mystieke ervaring

Er bestaan natuurlijke en religieuze mystieke ervaringen. Natuurlijke mystieke ervaringen zijn bijvoorbeeld het gevoel dat ervaren wordt één te zijn met de natuur tijdens een lange boswandeling. Dit soort ervaringen zijn van een geheel andere aard dan de religieuze mystieke ervaringen, vooral omdat ze passief zijn. Meestal 'overkomt' het iemand zonder dat deze de ervaring actief nastreeft. Natuurlijke mystieke ervaringen worden niet als religieuze ervaringen beschouwd omdat ze niet met een bepaalde traditie verbonden zijn. Het zijn uiteraard wel spirituele ervaringen en kunnen een diepgaande invloed op het individu hebben.

Religieuze mystieke ervaringen zijn vaak meer actief dan de passieve natuurlijke ervaring. De mystieke ervaring kan worden opgeroepen middels het hierboven genoemde gebed, Contemplatie of meditatie.

Verder kan volgens sommigen een mystieke ervaring worden beleefd bij het gebruik van psychedelische drugs, zoals LSD of paddo's. In veel niet-westerse culturen was (en is) gebruik van dit soort middelen een belangrijk onderdeel van de religie.

Mystiek en rationalisme

De mystiek staat vaak op gespannen voet met op rationalistische wijze verworven kennis. De oorzaak hiervan ligt in het intrinsieke subjectieve karakter van de mystieke ervaring. Het probleem, vanuit rationalistisch perspectief, is dat mystieke kennis niet geverifieerd kan worden. Mystieke kennis is aldus zeer persoonlijk, maar niet per definitie onware kennis.

Doordat bij mystici vaak paranormale ervaringen en verschijnselen worden waargenomen is de mystiek ook een onderzoeksterrein voor de parapsychologie. Doch eveneens vanuit strikt wetenschappelijke psychologie is er recent interesse voor mystieke ervaringen. Met name vanuit het behaviorisme wordt een verband gelegd tussen het typisch menselijk vermogen tot perspectiefname en mystieke belevingen[3][4][5].

Vormen van mystieke kennis

De Boeddha onderscheidde Zes Bovennatuurlijke Krachten[6], die zowel ervaringen van bovennatuurlijke aard als spirituele realisaties en vormen van kennis bevatten.

Bekende mystici

Mystiek en mensen met mystieke ervaringen komen door de hele geschiedenis voor:

Zie ook

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

  1. º Kerényi, Karoly, Kore, in: C. G. Jung and C. Kerényi, Essays on a Science of Mythology: The Myth of the Divine Child and the Mysteries of Eleusis. Princeton: Princeton University Press, 1963: pages 101-55.
  2. º Eliade, Mircea, A History of Religious Ideas: From the Stone Age to the Eleusinian Mysteries. Chicago: University of Chicago Press, 1978.
  3. º Hayes, S. C., Making sense of spirituality. Behaviorism, 12, 1994, p. 99-110.
  4. º Barnes-Holmes, D., Hayes, S. C., & Gregg, J., Religion, spirituality, and transcendence. In S. C. Hayes, D. Barnes-Holmes, & B. Roche (Ed.). Relational Frame Theory: A post-Skinnerian account of human language and cognition, Kluwer Academic/Plenum Publishers, New York, 2001. p. 239-251.
  5. º De Groot, F., Van Zelf tot Mystiek. Een ontmoeting tussen psychologie en spiritualiteit. Altiora, Averbode, 2009.
  6. º De zes bovennatuurlijke krachten Toespraak van Boeddha over de bovennatuurlijke krachten.