Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Dwingeloo

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Dwingeloo
Voormalige gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Dwingeloo Wapen van Dwingeloo
(Details) (Details)
Dwingeloo
Dwingeloo
Situering
Provincie Flag Drenthe.png Drenthe
Gemeente Westerveld
Coördinaten 52°050′N 6°022′E
Algemeen
Inwoners (1 januari 2017) 2.430
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Dwingeloo (Drents: Dwingel) is een dorp in de gemeente Westerveld, in de Nederlandse provincie Drenthe. Op 1 januari 2017 had het dorp 2430 inwoners.

Het dorp is gelegen ten noordwesten van Hoogeveen tussen Diever/Dieverbrug en Lhee/Lheebroek in. De grote groene brink in het centrum van het dorp is beschermd dorpsgezicht. Dwingeloo werd in september 2012 uitgeroepen tot Groenste dorp van Europa.[1]

Tot de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1998 was Dwingeloo een zelfstandige gemeente, met een oppervlakte van 68,9 km2. Binnen deze gemeente lagen dorpen en buurtschappen: Boterveen, Dieverbrug (deels), Dwingeloo (met het voormalig gemeentehuis), Eemster, Geeuwenbrug (deels), Holtien, Holtland, Honingvlaken, Leggeloo, Lhee, Lheebroek, Molenstad, Stroovledder, Voshaar en Westeinde.[2]

Voormalige gemeente Dwingeloo 1865, Drenthe. Kaart van Jacob Kuyper (1821-1908)

Geschiedenis

De eerste vermelding van het dorp dateert van een akte uit 1181, afkomstig uit het archief van het klooster van Ruinen, dat de aankoop van een erf met een tiende land in Twingelo beschrijft. De naam komt uit het oud-Saksisch. De naam zou aldus enkele bronnen of afgeleid kunnen zijn van thingan (bedwingen) en lauha/loo (bos) of van thwangi (riem) of van dwing (rechtsdistrict). De eerste mogelijkheid verwijst dan naar een open plek in het bos. De tweede mogelijkheid verwijst naar een smalle stuk land begroeid met bos. De derde mogelijkheid verwijst naar een dwangbos.[3][4]

Aanvankelijk was Lhee het grootste dorp in het schultambt, maar door de aanwezigheid van adel in Dwingeloo wordt dat in de 11e-12e eeuw langzaam de hoofdplaats. In de Franse tijd wordt het schultambt Dwingeloo omgevormd tot een gemeente, waarbij gevoegd worden de buurtschappen Eemster en Leggeloo, die voordien tot het schultambt Diever behoorden. De nieuwe gemeente heeft tot 1998 ongewijzigd bestaan.

De Sint-Nicolaaskerk

De Sint-Nicolaaskerk dateert uit het begin van 15e eeuw ter vervanging van een eenbeukige kerk met een losstaande toren.[5] De huidige torenspits werd, na het instorten van de vorige spits, in 1631 geplaatst op initiatief van Rutger van den Boetzelaer, bewoner van de havezate Batinge en drost van Drenthe. Bij de dorpsbrand van 1923 is een groot deel van het kerkinterieur in vlammen opgegaan. Portretten van Van den Boetzelaer en zijn derde vrouw Batina van Lohn bevinden zich in de kerk. De kapel bij de kerk is in particulier eigendom.[6]

De juffer van Batinge

Aan de bouw van de Sint Nicolaaskerk in Dwingeloo is de sage verbonden van de juffer van Batinge. Deze juffer reed tijdens de bouw van de kerk elke dag voorbij, omdat ze een oogje zou hebben op de bouwmeester van de kerk. Deze bouwmeester was niet ongevoelig voor haar schoonheid en raakte dermate van de wijs, dat hij zijn werk niet meer naar behoren kon verrichten. Door ingrijpen van de drost van Drenthe en haar vader, de heer van Batinge, werd de juffer op reis gestuurd, maar niet nadat zij haar geliefde had verteld welke vorm de torenspits van de nieuwe kerk volgens haar moest krijgen. De bouwmeester wist daarop haar droombeeld te verwezenlijken. Dit is de reden voor de afwijkende bouwstijl. Na voltooiing van de kerk zouden beiden alsnog getrouwd zijn.[7]

Sint-Anthoniusgilde

Ieder jaar op 17 januari, de naamdag van de heilige Anthonius, komen in Hotel Wesseling aan de brink de twaalf broeders van het Sint-Anthoniusgilde bijeen. Het gilde was een liefdadigheidsinstelling, die pacht inde (deels in natura) bij de voornaamsten in het dorp en daarmee de hulpbehoevende inwoners ondersteunde. Tegenwoordig ondersteunt het gilde ook maatschappelijke projecten. Eén pacht in natura bestaat nog altijd: zo moet de bewoner van het vroegere schultehuis in het dorp Dwingeloo elk jaar op 17 januari zestien pakjes (acht pond) roomboter aan het gilde betalen.

Omgeving

Ten zuiden van het dorp ligt het Nationaal Park Dwingelderveld, een groot bos- en heidegebied waar nog een schaapskudde aanwezig is. Hier bevindt zich ook een grote radiotelescoop en aan de rand van het gebied het Planetron. Meer gericht op het toerisme zijn bij dit gebied ook het bosbad en een aantal campings gevestigd.

Ten zuidwesten van Dwingeloo is het landgoed van huize Oldengaerde te vinden, een goed bewaarde Drentse havezate uit de vijftiende eeuw (verbouwd in 1717). Het lanen- en grachtenstelsel dateren eveneens uit die tijd. In de tuin achter de havezate is een 'Grand Canal' aanwezig, een smalle rechthoekige vijver.

Even ten westen van het dorp liggen de huisplaatsen van de havezaten Batinge (afgebroken in 1832) en Entinge (afgebroken in de 18e eeuw). De zeventiende-eeuwse grachten- en lanenstelsels zijn nog herkenbaar in het landschap. Aan de noordzijde van Dwingeloo staat de havezate Westrup. Sinds 1843 heeft het de functie van notariskantoor. Het recht van havezate van Westrup is in 1783 verlegd naar een boerderij aan de overzijde van de straat (Entingheweg 8), waardoor Dwingeloo vijf havezaten heeft gekend.[bron?]

Een karakteristiek pand aan de Brink is het schultehuis (Brink 12). Deze ambtswoning van de schulte (burgemeester) van Dwingeloo is gebouwd omstreeks 1675 in opdracht van Jan Coerts Prins.

Evenementen

  • Dwingelermarkt
  • Drentse 8 van Dwingeloo
  • Midzomerfestival
  • Dorpsfeest
  • Brinkdag op woensdagen in juli en augustus
  • Sterrenfestival
  • Volkorendag
  • Oogstdag

Media

De weekkrant de Westervelder, Da's Mooi en de Meppeler Courant.

Sport

De plaatselijke voetbalclub is VV Dwingeloo.

Fietsroute

  • Y.J. Glas-Heide, Schaduwpaden in Dwingeloo; een moordroute naar "Schaduw op de heide" van Havank-Terpstra. Leeuwarden, Stichting Mateor, 1997.

Zie ook

Externe links

1px.pngWikimedia Commons  Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Dwingeloo op Wikimedia Commons.

Edge-firefox.png 52°50′4″N, 6°22′14″E

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  1. º Dwingeloo groenste dorp van Europa
  2. º "Westerveld" in de Encyclopedie Drenthe
  3. º Sijs, Nicoline van der (samensteller) (2010) "Dwingeloo" in Etymologiebank]
  4. º "Dwingeloo" in de Encyclopedie Drenthe
  5. º "Dwingeloo (gemeente Westerveld)" in Monumenten in Nederland. Drenthe uit 2011
  6. º Karstkarel, Peter Alle middeleeuwse kerken: Van Harlingen tot Wilhelmshaven (2007) Leeuwarden/Groningen, Uitgeverij Noordboek, ISBN 978 9033005589
  7. º Vrij verteld op basis van de informatie op de plaquette bij het standbeeld van de Juffer van Batinghe [1]
rel=nofollow