Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Orinx

Uit Wikisage
Versie door O (overleg | bijdragen) op 23 feb 2019 om 05:02 (https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Molenaars_Orinx-Orins&oldid=53149344 -1- Pajot - De Wolf 5 feb 2019)
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De molenaars Orinx-Orins vormden een eeuwenoud geslacht van molenaars in het Pajottenland, het aangrenzend deel van Henegouwen en Oost-Vlaanderen.

Betekenis van de naam Orinx-Orins

Volgens Dr. Jozef Van Overstraeten (1896-1986), erevoorzitter van de Vlaamse Toeristenbond-Vlaamse Automobilistenbond is de meest waarschijnlijke verklaring het Middelnederlands woord "oorrinc", dit wil zeggen oorring. Dit zou de bijnaam zijn van iemand die een opvallende oorring droeg of die oorringen maakte. Minder kans is er voor een verminking van het Middelnederlandse "horic", dit wil zeggen hoek, namelijk een afgelegen woonplaats van het dorp. Er is een familienaam Hoorickx = Van Hoorick. De x op het einde van de naam is een afstammingsletter: zoon van Orinc[[1]]. Dr. Frans Debrabandere, secretaris-generaal Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie, houdt het bij de verklaring plaatsnaam "horik of hoek".[1]

Schrijfwijzen

Van de naam Orinx bestaan vele schrijfwijzen. De oorzaken daarvan zijn:

  1. De lage alfabetiseringsgraad bij de toenmalige bevolking (weinig mensen konden lezen en nog minder konden schrijven). Algemene leerplicht werd in België pas ingevoerd in 1914.[2]
  2. Het gebruik van dialecten.
  3. Het gebruik van het Frans in een ander landsgedeelte waardoor eenzelfde naam anders wordt uitgesproken waardoor de naam Orinx verbasterde naar Oreins.

Ten gevolge van de inlijving van België in de Franse Republiek (1795) werd hier ook de burgerlijke stand ingevoerd o.a. geboorteregisters, voordien bestonden enkel de parochieregisters (doop, huwelijk, begrafenis). Bij de geboorte moesten de borelingen letterlijk getoond worden aan de bestuurders. Daar nog veel mensen ongeletterd waren konden zij hun naam enkel oraal mededelen. Naargelang het geval moest dan de pastoor of de ambtenaar bepalen hoe de naam diende geschreven. De verwarring tussen de verschillende schrijfwijzen gebeurde bij o.a. Simon Orinx (1757-1820. Op het einde van de 18e eeuw verhuisde Simon van Herfelingen, in het zuiden van het Pajottenland, noordwaarts naar Asse. Het eerste kind van Simon wordt geregistreerd als Anne-Marie Orinckx (17-04-1797), hijzelf tekent met een kruisje, zoals gewoonlijk was bij analfabeten. Het tweede kind wordt ingeschreven met de naam Antoinette Orix (22-04-1799), en Simon tekent Orinx maar wel in een stuntelig omgekeerd schrift, Simon is dan wel 42 jaar oud. In 1808 (onder het Nederlandse bewind) wordt de naam van Antoinette Orix, veranderd in Orinx, dit ingevolge een arrest van de Raad van State (België), die aldus de fout in de spelling van de naam rechtzet..


Het derde kind krijgt de naam Jeanne Orickx (21-06-1801), Simon houdt het bij Orinx. Het vierde kind wordt Jeanne-Petronelle Orikcx (21-06-1802), maar sterft amper een maand oud. De volgende kinderen Petronille, Jean en Felix krijgen de familienaam Orinx. Het laatste wordt Jean Alexandre Orincx.

Verspreiding

Volgens https://familienaam.be/ van de verschillende schrijfwijzen die voorkomen in het Belgisch rijksregister gedurende het jaar 2008.

Schrijfwijze Totaal Gemeente (stad) met grootst aantal Tweede grootst aantal
Orinx 75 Asse Brussel-hoofdstad
Orins 36 Maarkedal Kluisbergen
Orincx 1 Asse
Horrix 40 Maasmechelen
Horinckx 21 Brussel-hoofdstad Assenede
Horicx 14 Opwijk Merchtem
Horicks 6 Brussel-hoofdstad Waver
Hoorickx 21 Brussel-hoofdstad Assenede
Oreins 35 Dour Waver

De Orinx in Brussel-hoofdstad zijn grotendeeels ingeweken Pajotten.

Lijst van molenaars

Molenaar Plaats Molen Jaar
Simon Orinx Asse watermolen van Asbeek[2] 1820
Petrus Orincxs Heikruis (Pepingen) +1848
Jan-Baptist II Orins Herfelingen (Galmaarden) molen van Ter Rijst[3] ca1719
Andreas Orincx Herfelingen (Galmaarden) ca 1801
Joannes-Baptista Orinx Herfelingen (Galmaarden) 1810
Adrien Orins Herne Boesmolen[4]
Paul Orins Herne Boesmolen 1635
Nicolas Orins Herne Breemmolen 1862
Jean Orins Hove (Hoves) (Opzullik)(Silly) moulin de Hoves[5] 1674
André Orincx Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken[6] ca 1800
Jean-Baptiste Horinckx Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken °1801
Carolus Orincx Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken °1803
Jean-Baptiste Orins Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken °1841
Eugene Orins Oudenaken (Sint-Pieters-Leeuw) molen van Oudenaken °1842
Leopold Orins Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst[7] 1857
Jan-Baptist Orins Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1857-1908
Petrus Orins Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1908
René Orins Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1944
Robert Orins Schorisse (Maarkedal) Rizoimolen, Bos Ter Rijst 1975-1980
P.J. Oreins Monstreux (Nijvel)(Nivelles) Moulin de Monstreux [8] 1778
Jan-Baptiste Orins Sint-Lievens-Esse Biezelenbergmolen[9] 1824
Theodoor Orins Sint-Lievens-Esse Biezelenbergmolen 1855
Leopold Orins Sint-Lievens-Esse Biezelenbergmolen 1872
Theodoor Orins Tollembeek (Galmaarden)) Heroutmolen[10] <1829
Judocus Orinx Tollembeek (Galmaarden) Heetveldemolen[2][11] 1801
Arnold Orinx Tollembeek Galmaarden +1718
Jan Anton Orinx Tollembeek (Galmaarden) 1722
Jan Baptist I Orinx Tollembeek (Galmaarden) 1722
Jan Baptist Orins Twee-Akren (Lessen) en Gibeek (Aat) °1794-1855

Aanverwante molenaars

Molenaars leerden doorgaans het vak van vader op zoon. Wel was iedere molenaar niet in de mogelijkheid om al zijn zonen werk te geven. Andere molenaars waren dan bereid om ze aan te werven vermits ze toch een minimale kennis hadden van het vak, waarbij ze gelegenheid hadden om kennis te maken met de dochters. Het gevolg hiervan was dat er nogal wat huwelijken afgesloten werden tussen molenaarsfamilies. Hieronder een lijstje van molenaars die verwant waren met de familie Orinx-Orins.

Naam molen gemeente verwantschap met jaar
C. Mahie Koereitmolen[12] Asse (Koereit,94) oom Ludo Orincx 1890
A. Van Overstraeten ? Asse echtgenoot Johanna Orins 1892
H. Van Horenbeeck ? 4e sectie 97 Asse echtgenoot Antonia Orinx 1828
M. Thiels Buitenmolen[13] Herne echtgenoot Orins 1846
J.F. Van Ingelgem ? Mazenzele (Opwijk) schoonvader Eugenius L. Orincx 1880
J. De Bilde Rizoimolen Schorisse schoonbroer J.B. Orins 1847-1856
E. De Bilde Rizoimolen Schorisse schoonbroer J.B. Orins 1847-1856

Bronnen, noten en/of referenties

Voetnoten

  1. º Verklarend woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk (1993). Gemeentekrediet
  2. º Volgens de kadastrale legger van Tollembeek opgemaakt door J.M.Gerard in het jaar X(1801-1802) was Judo Orinx, molenaar op de windmolen (afgebroken) die eigendom was van de wed. H.Herpigny. De windmolen zou gestaan hebben op de Molenveldbaan.

Bronnen

  • Fr. Debrabandere, Verklarend woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk (1993). Gemeentekrediet
  • Belgisch Rijksarchief[14]
  • Gemeentelijk archief Asse
  • Molenecho's [15]
  • H.TEMPERMAN, Le moulin à vent de Hoves et ses meuniers (1200-1903) in:Le moulin à vent de Hoves et ses meuniers (1200-1903), in Annales du Cercle archéologique d'Enghien, 1976-'78 (deel 18). p. 317-332.
  • R.DE WOLF, Molenaars Orinx-Orins, Pajottenland.be: poort tot het Pajottenland [16]