Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Dierenriem: verschil tussen versies
(Geïmporteerd uit Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Dierenriem&oldid=26162153) |
(→Tekens en sterrenbeelden: De tabel kan er een dagje naast zitten) |
||
(5 tussenliggende versies door 2 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 12: | Regel 12: | ||
De '''dierenriem''' of '''zodiak''' is een ongeveer 20 graden brede zone aan de [[hemelbol]], waarbinnen de schijnbare banen van de [[zon]], de [[maan]] en de [[planeet|planeten]] verlopen. | De '''dierenriem''' of '''zodiak''' is een ongeveer 20 graden brede zone aan de [[hemelbol]], waarbinnen de schijnbare banen van de [[zon]], de [[maan]] en de [[planeet|planeten]] verlopen. | ||
De beweging van de zon en de voortdurende verandering van de sterrenhemel heeft de mens van oudsher gefascineerd. De sterrenhemel draait iedere dag van oost naar west om een vaste pool. Op het noordelijk halfrond is deze pool op minder dan 1 graad van de [[poolster]] verwijderd, wat het gemakkelijk maakt om zich te oriënteren. De sterren rond de poolster bewegen zich in een concentrische cirkel om haar heen, zodat aan de oostelijke horizon voortdurend nieuwe [[sterrenbeeld]]en opduiken die in het westen weer ondergaan. Zoals de zon dag en nacht markeert, zo keert ze ook na verloop van een jaar terug op dezelfde plaats aan de sterrenhemel. Op basis van deze waarnemingen werden door verschillende oude beschavingen [[kalender]]s opgesteld, waarbij de maan de maanden aangaf en de baan van de zon de periode van een jaar bepaalde. Tot de oudst bekende sterrenbeelden behoren de twaalf van de dierenriem. Aan deze tekens werd een bijzondere betekenis toegekend, omdat zij de achtergrond, het decor vormden waartegen zon, maan en planeten zich schijnbaar voortbewogen. Deze baan, die in werkelijkheid de baan is die de aarde om de zon beschrijft, wordt [[ecliptica (astronomie)|ecliptica]] genoemd. | De beweging van de zon en de voortdurende verandering van de sterrenhemel heeft de mens van oudsher gefascineerd. De sterrenhemel draait iedere dag van oost naar west om een vaste pool. Op het noordelijk halfrond is deze pool op minder dan 1 graad van de [[poolster]] verwijderd, wat het gemakkelijk maakt om zich te oriënteren. De sterren rond de poolster bewegen zich in een concentrische cirkel om haar heen, zodat aan de oostelijke horizon voortdurend nieuwe [[sterrenbeeld]]en opduiken die in het westen weer ondergaan. Zoals de zon dag en nacht markeert, zo keert ze ook na verloop van een jaar terug op dezelfde plaats aan de sterrenhemel. Op basis van deze waarnemingen werden door verschillende oude beschavingen [[kalender]]s opgesteld, waarbij de maan de maanden aangaf en de baan van de zon de periode van een jaar bepaalde. Tot de oudst bekende sterrenbeelden behoren de twaalf van de dierenriem. Aan deze tekens werd in de [[astrologie]] een bijzondere betekenis toegekend, omdat zij de achtergrond, het decor vormden waartegen zon, maan en planeten zich schijnbaar voortbewogen. Deze baan, die in werkelijkheid de baan is die de aarde om de zon beschrijft, wordt [[ecliptica (astronomie)|ecliptica]] genoemd. | ||
== De ecliptica == | == De ecliptica == | ||
Regel 54: | Regel 54: | ||
|- | |- | ||
|Aries | |Aries | ||
|[[Bestand:Aries. | |[[Bestand:Aries.png|30px]] | ||
|[[Ram (astrologie)|Ram]] | |[[Ram (astrologie)|Ram]] | ||
|21 maart | |21 maart | ||
Regel 61: | Regel 61: | ||
|- | |- | ||
|Taurus | |Taurus | ||
|[[Bestand:Taurus. | |[[Bestand:Taurus.png|30px]] | ||
|[[Stier (astrologie)|Stier]] | |[[Stier (astrologie)|Stier]] | ||
|20 april | |20 april | ||
Regel 68: | Regel 68: | ||
|- | |- | ||
|Gemini | |Gemini | ||
|[[Bestand:Gemini. | |[[Bestand:Gemini.png|30px]] | ||
|[[Tweelingen (astrologie)|Tweelingen]] | |[[Tweelingen (astrologie)|Tweelingen]] | ||
|21 mei | |21 mei | ||
Regel 75: | Regel 75: | ||
|- | |- | ||
|Cancer | |Cancer | ||
|[[Bestand:Cancer. | |[[Bestand:Cancer.png|30px]] | ||
|[[Kreeft (astrologie)|Kreeft]] | |[[Kreeft (astrologie)|Kreeft]] | ||
|21 juni | |21 juni | ||
Regel 82: | Regel 82: | ||
|- | |- | ||
|Leo | |Leo | ||
|[[Bestand:Leo. | |[[Bestand:Leo.png|30px]] | ||
|[[Leeuw (astrologie)|Leeuw]] | |[[Leeuw (astrologie)|Leeuw]] | ||
|23 juli | |23 juli | ||
Regel 89: | Regel 89: | ||
|- | |- | ||
|Virgo | |Virgo | ||
|[[Bestand:Virgo. | |[[Bestand:Virgo.png|30px]] | ||
|[[Maagd (astrologie)|Maagd]] | |[[Maagd (astrologie)|Maagd]] | ||
|23 augustus | |23 augustus | ||
Regel 96: | Regel 96: | ||
|- | |- | ||
|Libra | |Libra | ||
|[[Bestand:Libra. | |[[Bestand:Libra.png|30px]] | ||
|[[Weegschaal (astrologie)|Weegschaal]] | |[[Weegschaal (astrologie)|Weegschaal]] | ||
|23 september | |23 september | ||
Regel 102: | Regel 102: | ||
|31 oktober | |31 oktober | ||
|- | |- | ||
| | |Scorpio<sup>*</sup> | ||
|[[Bestand:Scorpio. | |[[Bestand:Scorpio.png|30px]] | ||
|[[Schorpioen (astrologie)|Schorpioen]] | |[[Schorpioen (astrologie)|Schorpioen]] | ||
|23 oktober | |23 oktober | ||
Regel 115: | Regel 115: | ||
|- | |- | ||
|Sagittarius | |Sagittarius | ||
|[[Bestand:Sagittarius. | |[[Bestand:Sagittarius.png|30px]] | ||
|[[Boogschutter (astrologie)|Boogschutter]] | |[[Boogschutter (astrologie)|Boogschutter]] | ||
|22 november | |22 november | ||
Regel 122: | Regel 122: | ||
|- | |- | ||
|Capricornus | |Capricornus | ||
|[[Bestand:Capricorn. | |[[Bestand:Capricorn.png|30px]] | ||
|[[Steenbok (astrologie)|Steenbok]] | |[[Steenbok (astrologie)|Steenbok]] | ||
|22 december | |22 december | ||
Regel 129: | Regel 129: | ||
|- | |- | ||
|Aquarius | |Aquarius | ||
|[[Bestand:Aquarius. | |[[Bestand:Aquarius.png|30px]] | ||
|[[Waterman (astrologie)|Waterman]] | |[[Waterman (astrologie)|Waterman]] | ||
|20 januari | |20 januari | ||
Regel 136: | Regel 136: | ||
|- | |- | ||
|Pisces | |Pisces | ||
|[[Bestand:Pisces. | |[[Bestand:Pisces.png|30px]] | ||
|[[Vissen (astrologie)|Vissen]] | |[[Vissen (astrologie)|Vissen]] | ||
|19 februari | |19 februari | ||
Regel 142: | Regel 142: | ||
|13 maart | |13 maart | ||
|- | |- | ||
|colspan="6"|<sup>*</sup> In de | |colspan="6"|<sup>*</sup> In de astronomie ook vaak ''Scorpius'' genoemd. | ||
|} | |} | ||
De tabel hierboven kan er een dagje naast zitten... De precieze datum dat de zon een teken binnentreedt of verlaat kan immers van jaar tot jaar verschillen. Zo zal iemand die in Amsterdam werd geboren op 21 december 2017 om 17 u een Boogschutter zijn, maar als hij een uur later werd geboren is het een Steenbok. Om de precieze zonpositie op het tijdstip van geboorte te bepalen, raadpleegt een astroloog de tabellen met "[[efemeriden]]". Het kan ook met een computerprogramma of een berekening online op een van de websites die gratis horoscopen aanbieden. | |||
== Relatie met de moderne astronomie == | == Relatie met de moderne astronomie == | ||
Regel 158: | Regel 159: | ||
* [[Vedische astrologie]] | * [[Vedische astrologie]] | ||
* [[Chinese astrologie]] | * [[Chinese astrologie]] | ||
== Externe link == | |||
* [https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/astrologie/196796-inzicht-in-sterrenbeelden-met-heersers-elementen-en-kruizen.html Inzicht in sterrenbeelden met heersers, elementen en kruizen] | |||
{{Appendix|1=bron|2= | {{Appendix|1=bron|2= |
Huidige versie van 1 jan 2023 om 14:35
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
De dierenriem of zodiak is een ongeveer 20 graden brede zone aan de hemelbol, waarbinnen de schijnbare banen van de zon, de maan en de planeten verlopen.
De beweging van de zon en de voortdurende verandering van de sterrenhemel heeft de mens van oudsher gefascineerd. De sterrenhemel draait iedere dag van oost naar west om een vaste pool. Op het noordelijk halfrond is deze pool op minder dan 1 graad van de poolster verwijderd, wat het gemakkelijk maakt om zich te oriënteren. De sterren rond de poolster bewegen zich in een concentrische cirkel om haar heen, zodat aan de oostelijke horizon voortdurend nieuwe sterrenbeelden opduiken die in het westen weer ondergaan. Zoals de zon dag en nacht markeert, zo keert ze ook na verloop van een jaar terug op dezelfde plaats aan de sterrenhemel. Op basis van deze waarnemingen werden door verschillende oude beschavingen kalenders opgesteld, waarbij de maan de maanden aangaf en de baan van de zon de periode van een jaar bepaalde. Tot de oudst bekende sterrenbeelden behoren de twaalf van de dierenriem. Aan deze tekens werd in de astrologie een bijzondere betekenis toegekend, omdat zij de achtergrond, het decor vormden waartegen zon, maan en planeten zich schijnbaar voortbewogen. Deze baan, die in werkelijkheid de baan is die de aarde om de zon beschrijft, wordt ecliptica genoemd.
De ecliptica
![](/w/images/thumb/8/82/Gyroscope_precession.gif/140px-Gyroscope_precession.gif)
Deze ecliptica, de gordel van de dierenriem, ligt scheef op de hemelequator, de denkbeeldige lijn van de aarde-equator in het oneindige doorgetrokken. Daardoor vormen die twee vlakken een hoek van 23,5 graden: de 'helling' van de ecliptica. Als gevolg daarvan zijn slechts 2 dagen per jaar dag en nacht even lang tijdens de zogenaamde 'equinoxen': bij het begin van de lente (ca. 21 maart) op 0 graden Ram en bij het begin van de herfst (ca. 23 september) op 0 graden Weegschaal.
Als startpunt van de dierenriem werd ca. 300 v.Chr. het lentepunt op 0 graden Ram gekozen. Dit is dus het tijdstip (omstreeks 21 maart) waarop de zon in het snijpunt van dierenriem en de hemelequator treedt. Iemand die dus zegt 'Ik ben een Ram' is geboren in de maand volgend op 21 maart. Reeds de Griekse astronoom Hipparchus (2e eeuw v.Chr.) had opgemerkt dat het lentepunt stilaan verschoof in 'achterwaartse richting' langs de ecliptica. Hij berekende dat deze verschuiving ongeveer 1 graad per 72 jaar bedroeg. [1] Van hem komt ook de naam van het verschijnsel dat hij 'precessie' doopte. Pas veel later zouden moderne natuurkundigen deze precessie vanuit een beweging van de aarde zelf kunnen verklaren. De aardas staat immers scheef op haar omloopbaan, waardoor ze tijdens haar rotatie een soort 'kegelmantel' beschrijft. Ze wiebelt als het ware als een tol. Door deze beweging die 25800 jaar duurt voor hetzelfde uitgangspunt weer wordt bereikt, blijft de poolster niet precies in het noorden staan.
Het probleem van de precessie
Terwijl voor de astronomie deze precessie van groot belang is, heeft zij voor de astrologie geen betekenis. Voor haar zijn immers alleen de 'veranderlijke sterren' van belang, de planeten en hoe die zich vanuit de aarde gezien lijken voort te bewegen langs de schijnbare baan van de zon. Volgens oude astrologische tradities verdeelde men de weg die de zon aflegde [2] in twaalf parten of tekens met een lengte van 30 graden. In de loop van het jaar beweegt de zon zich dan door alle tekens die voornamelijk levende wezens of dieren voorstellen. [3] Omdat de tekens hoofdzakelijk dieren zijn, werd de strook van sterrenbeelden 'dierenriem' of zodiak genoemd (uit het Grieks: zooion = levend wezen of dier). Het enige niet-levende wezen uit de dierenriem, de Weegschaal, is pas in latere tijden toegevoegd. Aanvankelijk werden de schalen van de Weegschaal gezien als de klauwen van de Schorpioen.
Geschiedenis
Babylonische astronomie
De verdeling van de ecliptica in zodiakale tekens stamt uit de Babylonische (Chaldeeuwse) astronomie, ca. 2600 jaar geleden, waarschijnlijk 7e eeuw v.Chr. [4] De Babylonische kalender kende hierbij elke maand een bepaalde constellatie toe, beginnend bij de positie van de zon in het lentepunt dat toen nog in Aries lag.
![]() |
Hellenistische astrologie
Hellenistische astrologie was een samensmelting van Babylonische en Egyptische astrologie. Het was in het Egypte van de Ptolemaeën (vanaf 4e eeuw v.Chr.) dat de eerste astrologische horoscopen verschenen. De Dendera dierenriem, een reliëf daterend uit ca. 50 v.Chr., toont de vroegst bekende uitbeelding van de klassieke dierenriem met de 12 tekens. Astrologie werd bij Grieken en Romeinen "Chaldeeuwse wijsheid" genoemd en gebruikt voor divinatie door middel van planeten en sterren.
![]() |
Indische zodiak
De Indische zodiak was direct afgeleid uit het Griekse systeem en geadopteerd tijdens een periode van intense culturele contacten met Griekenland onder het bewind van de Seleuciden (2e tot 1e eeuw v.Chr.). In de hindoe astrologie worden de tekens 'rāshi' genoemd. Het Indische systeem maakt wel gebruik van de siderische dierenriem, ook al hebben ze met het Europese systeem gemeenschappelijke wortels. De Sanskriet namen van de tekens zijn, op kleine verschillen na, trouwe vertalingen van de Griekse namen. Zo betekent 'dhanus' 'boog', in plaats van 'boogschutter' en 'kumbha' betekent zoiets als 'waterkan' in plaats van 'waterdrager. De Rig-Veda spreekt over het "twaalfspakig wiel" van de hemel.
![]() |
Chinese zodiak
In China was een onafhankelijk ontstane "Gele Weg", die begon met een 'Rat' (te vergelijken met Aquarius) en de 12 constellaties nummerde in tegengestelde richting ten opzichte van de Babylonische.
![]() |
Zodiak van de Maya's
Een Maya fries boven een deur in Chichén Itzá (Mexico) beeldt minstens 6 dieren uit in een 24-delige serie waarin ook het symbool voor Venus voorkomt: varken, vogel, schildpad, schorpioen, gier, slang. De hele kwestie van een 'Maya-dierenriem' is echter omstreden.
![]() |
Tekens en sterrenbeelden
Naam | Symbool | Astrologisch teken |
Zon in teken vanaf ca. |
Astronomisch sterrenbeeld |
Zon in sterrenbeeld volgens IAU constellation boundaries (2010) vanaf ca. |
---|---|---|---|---|---|
Aries | ![]() |
Ram | 21 maart | Ram | 19 april |
Taurus | ![]() |
Stier | 20 april | Stier | 14 mei |
Gemini | ![]() |
Tweelingen | 21 mei | Tweelingen | 21 juni |
Cancer | ![]() |
Kreeft | 21 juni | Kreeft | 21 juli |
Leo | ![]() |
Leeuw | 23 juli | Leeuw | 11 augustus |
Virgo | ![]() |
Maagd | 23 augustus | Maagd | 17 september |
Libra | ![]() |
Weegschaal | 23 september | Weegschaal | 31 oktober |
Scorpio* | ![]() |
Schorpioen | 23 oktober | Schorpioen | 21 november |
Ophiuchus | niet in tropische dierenriem | Slangendrager | 30 november | ||
Sagittarius | ![]() |
Boogschutter | 22 november | Schutter | 18 december |
Capricornus | ![]() |
Steenbok | 22 december | Steenbok | 21 januari |
Aquarius | ![]() |
Waterman | 20 januari | Waterman | 17 februari |
Pisces | ![]() |
Vissen | 19 februari | Vissen | 13 maart |
* In de astronomie ook vaak Scorpius genoemd. |
De tabel hierboven kan er een dagje naast zitten... De precieze datum dat de zon een teken binnentreedt of verlaat kan immers van jaar tot jaar verschillen. Zo zal iemand die in Amsterdam werd geboren op 21 december 2017 om 17 u een Boogschutter zijn, maar als hij een uur later werd geboren is het een Steenbok. Om de precieze zonpositie op het tijdstip van geboorte te bepalen, raadpleegt een astroloog de tabellen met "efemeriden". Het kan ook met een computerprogramma of een berekening online op een van de websites die gratis horoscopen aanbieden.
Relatie met de moderne astronomie
Ongeveer 2000 jaar geleden stond de zon vanaf ongeveer 21 maart inderdaad in het sterrenbeeld Ram, maar door de precessie van de equinoxen schuift het lentepunt 30 graden per 2148 jaar op, waardoor de zon op die datum thans in de Vissen staat. Binnenkort zal dat de Waterman zijn, en dat is dan de aanvang van het tijdperk van de Waterman (the Age of Aquarius), volgens sommige astrologen een belangrijk moment. Wanneer dat precies zal plaatsvinden is niet te zeggen. Immers: de dierenriem is in de astrologie keurig verdeeld in 12 partjes van elk precies 30 graden lengte, maar de werkelijke sterrenbeelden lopen in elkaar over. Er zijn geen 'lijntjes' in de hemel aangebracht wanneer het ene beeld begint en het andere ophoudt, waardoor het precieze moment waarop 30 graden Waterman het lentepunt wordt niet kan worden vastgesteld. Dit kan al gebeurd zijn, of evengoed pas binnen honderd jaar het geval zijn.
De westerse astrologie houdt vast aan de oorspronkelijke indeling, waarbij de Zon [5] aan het begin van de lente astrologisch in Ram staat. De tekens dragen dus nog steeds de namen van sterrenbeelden die eeuwen geleden in die buurt stonden: Ram, Stier, Tweelingen, enzovoort. Dat dit nu niet meer het geval is, is echter niet zo belangrijk, vermits de (westerse) astrologie werkt met sectoren (stukjes hemel) waar bepaalde eigenschappen aan toegekend worden, ongeacht welke sterrenbeelden er nu staan.
Merkwaardig is dat de periodes van de sterrenbeelden van deze zogenaamde westerse astrologie nagenoeg samenvallen (soms één dag verschillen) met de Indiase kalender.
De sterrenbeelden zijn overigens niet allemaal even groot, terwijl de astrologie ervan lijkt uit te gaan dat ieder sterrenbeeld 30 graden van de dierenriem in beslag neemt. Zoals reeds gezegd, baseert de westerse astrologie zich echter eerder op sectoren van 30 graden, waaraan toevallig of niet de namen van sterrenbeelden zijn verbonden die toentertijd op het pad van de zon langs de hemel lagen. Volgens de moderne begrenzingen van de sterrenbeelden is er zelfs een sterrenbeeld, Slangendrager (Ophiuchus), dat niet tot de tropische dierenriem behoort, hoewel de ecliptica er wel doorheen loopt. Dat probleem zag Claudius Ptolemaeus in zijn Tetrabiblos ook al, maar hij verkoos om de traditie met de 12 tekens voort te zetten. In de vedische astrologie wordt met de siderische dierenriem gewerkt, met de werkelijke positie van de astronomische sterrenbeelden dus, en die dierenriem telt dan weer 13 sterrenbeelden, met de Slangendrager erbij.
Zie ook
Externe link
Bronnen
|
Astrologie |
---|
Dierenriem · Ram · Stier · Tweelingen · Kreeft · Leeuw · Maagd · Weegschaal · Schorpioen · Boogschutter · Steenbok · Waterman · Vissen |
Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Signs of Western astrology op Wikimedia Commons.