Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Belgisch erfgoed in Lysytsjansk: verschil tussen versies
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Belgisch_erfgoed_in_Lysytsjansk&oldid=61963812 5 mei 2022 Tomaatje12) |
(https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Belgisch_erfgoed_in_Lysytsjansk&oldid=62012119 11 mei 2022) |
||
Regel 1: | Regel 1: | ||
Met het [[Belgisch erfgoed in Lysytsjansk]] verwijst men naar 33 gebouwen die aan het einde van de 19e eeuw door Belgen gebouwd werden in het [[Oekraïene|Oekraïense]] [[Lysytsjansk]]. Twee daarvan, een voormalig gymnasium en een school in [[art-nouveau]]stijl, staan op de monumentenlijst.<ref>{{Citeer web|url=https://day.kyiv.ua/uk/article/cuspilstvo/33-budivli|titel=33 будівлі: Найбільша інфраструктурна спадщина Бельгії у світі — в Лисичанську|bezochtdatum=4 mei 2022|auteur=Наталія Войнова|datum=2 maart 2018|werk=day.kyiv.ua|taal=uk}}</ref> In de jaren 1890 besloot de industrieel [[Ernest Solvay|Solvay]] te investeren in de bouw van een fabriek in de [[Donbass]]. Al snel verschenen ernaast huizen voor de arbeiders. | |||
== Geschiedenis == | == Geschiedenis == | ||
=== Investeringen in de Donbass === | === Investeringen in de Donbass === | ||
[[Bestand:Lisichansk 1913.jpg|miniatuur|Lysytsjansk | [[Bestand:Lisichansk 1913.jpg|miniatuur|De Sodafabriek van Lysytsjansk in 1913.]] | ||
Eind negentiende eeuw droegen Belgische industriëlen bij aan de industriële ontwikkeling in de Donbassregio van het toenmalige Russische Rijk.<ref>[https://day.kyiv.ua/uk/article/cuspilstvo/33-budivli Найбільша інфраструктурна спадщина Бельгії у світі — в Лисичанську]</ref> Belgisch ondernemer en industrieel [[Ernest Solvay]] en zijn Russisch zakenpartner Ivan Lyubimov, richtten de naamloze vennootschap "Lyubimov Solvay Co" (Любимов, Сольве і Ко) op die in 1889 een vergunning kreeg voor de bouw van een sodafabriek in het dorp [[Lysytsjansk]]. Minerale rijkdom, steenkoolvoorraden, goedkope arbeidskrachten en de aanwezigheid van spoorwegen speelden een rol in de keuze voor deze locatie. De bouw van de sodafabriek in [[Lysytsjansk|Lysychansk]] begon in [[1890]] en in april 1892 werd de fabriek operationeel.<ref>[http://lislib.at.ua/index/pervenec_khimicheskoj_promyshlennosti_donbassa/0-78 Первенец химической промышленности Донбасса]</ref> | |||
Voor de | Voor de bedienden en arbeiders werd een hoogstaande woonwijk gebouwd ontworpen door Belgische architecten: 300 appartementen voor gezinnen en drie woonkazernes voor alleenstaanden. In de buurt van de fabriek ontstond een kleine stad waarvan een deel tot op de dag van vandaag bewaard gebleven. | ||
=== Belgische migratie === | === Belgische migratie === | ||
Belgische migranten | Belgische migranten - velen onder hen waren geschoolde arbeiders - konden tot vijf keer zoveel verdienden als thuis. Tussen 1896 en 1900 zouden er in totaal meer dan 10.000 Belgen tijdelijk naar het Russische Rijk zijn verhuisd, vooral naar Oost-Oekraïne. In de Donbass woonden meer Belgen dan in Congo en deze streek werd daarom soms de "de tiende provincie van België" genoemd. De Belgische arbeiders in Lysytsjansk woonden in apart gebouwde wijken met eigen hospitaal en scholen.<ref>De Cordier, Bruno (12 april 2021). [https://historiek.net/belgies-tiende-provincie/141515/ België’s ’tiende provincie’]. Historiek.</ref> | ||
=== Ontwikkelingen === | === Ontwikkelingen === | ||
In 1893 werd de eerste kabelbaan gebouwd. Ze verbond de sodafabriek met de Lysytsjansk-mijnen. | In 1893 werd de eerste kabelbaan gebouwd. Ze verbond de sodafabriek met de Lysytsjansk-mijnen. | ||
In 1919 werd de fabriek door de Sovjets genationaliseerd. De Belgische investeerders probeerden vele jaren tevergeefs om daar een compensatie voor te krijgen. Dit was ook een van de redenen waarom België een van de laatste landen was die de Sovjet-Unie | In 1919 werd de fabriek door de Sovjets genationaliseerd. De Belgische investeerders probeerden vele jaren tevergeefs om daar een compensatie voor te krijgen. Dit was ook een van de redenen waarom België een van de laatste landen was die de Sovjet-Unie erkende. Tijdens de jaren 1990 werd de fabriek geprivatiseerd en sloot uiteindelijk in 2012. | ||
== Lijst van Belgisch erfgoed in Lysytsjansk == | == Lijst van Belgisch erfgoed in Lysytsjansk == | ||
Regel 26: | Regel 26: | ||
|Gastenverblijf (Hotel) | |Gastenverblijf (Hotel) | ||
|[[File:Готель(2009).jpg|200px]] | |[[File:Готель(2009).jpg|200px]] | ||
|Gunstige ligging nabij station Pereyzna (vóór 1912 - station Lyubimovka). Het heeft lang | |Gunstige ligging nabij station Pereyzna (vóór 1912 - station Lyubimovka). Het heeft lang gediend als hotel. In de jaren 1980 werd het in gebruik genomen als afdeling van het kinderziekenhuis. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|Administratief gebouw (later kinderziekenhuis) | |Administratief gebouw (later kinderziekenhuis) | ||
|[[File:Belgium_buildings_of_Lysychansk(DonSoda)43.jpg|200px]] | |[[File:Belgium_buildings_of_Lysychansk(DonSoda)43.jpg|200px]] | ||
|Het kinderziekenhuis is gebouwd van rode [[baksteen]]. De vormen getuigen van de uitgesproken Art Nouveau-stijl. | |Het kinderziekenhuis is gebouwd van rode [[baksteen]]. De vormen getuigen van de uitgesproken [[Jugendstil|Art Nouveau]]-stijl. | ||
|[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_43.4_N_38_28_34.7_E 48°53'43.4"N 38°28'34.7"E] | |[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_43.4_N_38_28_34.7_E 48°53'43.4"N 38°28'34.7"E] | ||
|- | |- | ||
Regel 37: | Regel 37: | ||
|[[File:Теплиц(2013-10-25)1.jpg|200px]] | |[[File:Теплиц(2013-10-25)1.jpg|200px]] | ||
|Op de helling van de berg, op 200 meter van de fabriek, staat een directeurswoning met twee verdiepingen, gebouwd in 1891. | |Op de helling van de berg, op 200 meter van de fabriek, staat een directeurswoning met twee verdiepingen, gebouwd in 1891. | ||
Het herenhuis is gebouwd in | Het herenhuis is gebouwd in Art Nouveau-stijl. Vanuit de woonruimte van het huis was er uitzicht op de sodafabriek. In de twintigste eeuw werd het herenhuis gebruikt als kleuterschool - vandaar de bijgebouwen. Daarna deed het dienst als regionale apotheek. | ||
|[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_39.9_N_38_28_31.2_E 48°53'39.9"N 38°28'31.2"E] | |[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_39.9_N_38_28_31.2_E 48°53'39.9"N 38°28'31.2"E] | ||
|- | |- | ||
|Residentiële gebouwen voor werknemers | |Residentiële gebouwen voor werknemers | ||
|[[File:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)45.jpg|200px]] | |[[File:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)45.jpg|200px]] | ||
|Een reeks van zeven woningen met twee verdiepingen | |Een reeks van zeven woningen met twee verdiepingen, gebouwd met rode keramische [[Baksteen|bakstenen]] en houten balken. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|Industrieel wooncomplex | |Industrieel wooncomplex | ||
|[[File:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)37.jpg|200px]] | |[[File:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)37.jpg|200px]] | ||
|Het wooncomplex werd gevormd rond de directeurswoning op de berg. Het is een ensemble van | |Het wooncomplex werd gevormd rond de directeurswoning op de berg. Het is een ensemble van vier gebouwen met twee verdiepingen en drie gebouwen met één verdieping. De gebouwen waren bedoeld voor ingenieurs en technici. De exacte bouwdatum kon niet worden vastgesteld, waarschijnlijk het begin van de twintigste eeuw, vóór 1917. | ||
In 1932 werd de planning van de wijk gedeeltelijk verstoord door de bouw van de technische school. | In 1932 werd de planning van de wijk gedeeltelijk verstoord door de bouw van de technische school. | ||
Regel 54: | Regel 54: | ||
|Woonwijk aan de Internatsionalnaya-straat | |Woonwijk aan de Internatsionalnaya-straat | ||
|[[File:LisBelg1.jpg|200px]] | |[[File:LisBelg1.jpg|200px]] | ||
| | |In het voorjaar van 2020 werd nog slechts een klein deel van de 12 appartementen bewoond. | ||
In het voorjaar van 2020 | |||
| | | | ||
|- | |- | ||
Regel 62: | Regel 60: | ||
|[[File:BelgianHospital4.jpg|200px]] | |[[File:BelgianHospital4.jpg|200px]] | ||
|De bouw van het ziekenhuis voor de fabriek dateert uit 1911. Het ziekenhuis is sinds 1995 niet meer in gebruik. | |De bouw van het ziekenhuis voor de fabriek dateert uit 1911. Het ziekenhuis is sinds 1995 niet meer in gebruik. | ||
In 2019 stortte het gebouw | In 2019 stortte het gebouw door onbekende redenen in.<ref name=":0">[https://www.radiosvoboda.org/a/photo-belgianarchitecture-donbas/29291831.html Бельгійська архітектура у Лисичанську. Cторічна лікарня досі занедбана – фото]</ref> | ||
|[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_26.99_N_38_28_21.79_E 48°53'27.0"N 38°28'21.8"E] | |[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?language=nl¶ms=48_53_26.99_N_38_28_21.79_E 48°53'27.0"N 38°28'21.8"E] | ||
|- | |- | ||
Regel 72: | Regel 70: | ||
|Gymnasium | |Gymnasium | ||
|[[File:Гимназия. Казарма для рабочих Донсоды.jpg|200px]] | |[[File:Гимназия. Казарма для рабочих Донсоды.jpg|200px]] | ||
| | |Bij de bouw in 1895 was het bedoeld als kazerne. Het werd later omgevormd tot secundaire school. | ||
Tijdens de Russische-Oekraïense oorlog in 2022 raakte het gymnasium beschadigd door een bombardement.<ref>{{Citeer web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/05/02/ook-belgisch-erfgoed-geraakt-in-oekraine-donbas-stond-in-19e-ee/|titel=Ook "Belgisch" erfgoed gebombardeerd in Donbas: regio werd eind 19e eeuw "tiende provincie van België" genoemd|bezochtdatum=2 mei 2022|datum=2 mei 2022|uitgever=VRT NWS}}</ref> | Tijdens de [[Russisch-Oekraïense oorlog (2021-2022)|Russische-Oekraïense oorlog]] in 2022 raakte het gymnasium beschadigd door een bombardement.<ref>{{Citeer web|url=https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/05/02/ook-belgisch-erfgoed-geraakt-in-oekraine-donbas-stond-in-19e-ee/|titel=Ook "Belgisch" erfgoed gebombardeerd in Donbas: regio werd eind 19e eeuw "tiende provincie van België" genoemd|bezochtdatum=2 mei 2022|datum=2 mei 2022|uitgever=VRT NWS}}</ref> | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
Regel 83: | Regel 81: | ||
|School | |School | ||
|[[File:БельгШкола(2018-11-18)4.jpg|200px]] | |[[File:БельгШкола(2018-11-18)4.jpg|200px]] | ||
|Het schoolgebouw werd in 1901 gebouwd als een school met | |Het schoolgebouw werd in 1901 gebouwd als een school met twee klaslokalen voor de kinderen van arbeiders en bedienden, evenals voor kinderen van het dorp Verkhny. De school had toen al een bioscoop. In deze staat werd er tot 1955 les gegeven aan kinderen. Daarna werd het omgebouwd tot kantoorruimte voor de administratie van de fabriek. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|Administratieve gebouwen van de fabriek | |Administratieve gebouwen van de fabriek | ||
|[[File:ДонСода(2013-10-25)2.jpg|200px]] | |[[File:ДонСода(2013-10-25)2.jpg|200px]] | ||
|De gebouwen | |De gebouwen zijn in slechte staat en verlaten. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|Woonwijk | |Woonwijk | ||
|[[File:БельгЕнергет(2013-10-25)4.jpg|200px]] | |[[File:БельгЕнергет(2013-10-25)4.jpg|200px]] | ||
|De woonwijk, gelegen op de rechteroever van de rivier Belenka, bestaat uit negen rode bakstenen huizen van twee verdiepingen. Alle gebouwen zijn gemaakt in de stijl van Belgische Art Nouveau | |De woonwijk, gelegen op de rechteroever van de rivier Belenka, bestaat uit negen rode bakstenen huizen van twee verdiepingen. Alle gebouwen zijn gemaakt in de stijl van Belgische Art Nouveau en gebouwd tijdens het eerste decennium van de 20e eeuw. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
|Sint-Nicolaaskerk | |Sint-Nicolaaskerk | ||
|[[File:Church - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|200px]] | |[[File:Church - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg|200px]] | ||
|De Sint-Nicolaaskerk in | |De Sint-Nicolaaskerk in [[Eclecticisme (architectuur)|eclectische]] stijl is een van de oudste religieuze gebouwen in de wijk. Lokale historicus Volodymyr Podov schreef dat de bouw ervan begon in 1893. De kerk werd gebouwd op kosten van de fabriek. De muren zijn gemaakt van gehouwen zandsteen, terwijl de vloeren, de klokkentoren en het dak uit keramiek gemaakt zijn. Het uiterlijk van de kerk is altijd ongewijzigd gebleven. | ||
| | | | ||
|- | |- | ||
Regel 126: | Regel 124: | ||
}} | }} | ||
[[Categorie:Oekraïne]] | [[Categorie:Oekraïne]] | ||
[[Categorie:Belgische koloniale geschiedenis]] |
Versie van 17 mei 2022 07:09
Met het Belgisch erfgoed in Lysytsjansk verwijst men naar 33 gebouwen die aan het einde van de 19e eeuw door Belgen gebouwd werden in het Oekraïense Lysytsjansk. Twee daarvan, een voormalig gymnasium en een school in art-nouveaustijl, staan op de monumentenlijst.[1] In de jaren 1890 besloot de industrieel Solvay te investeren in de bouw van een fabriek in de Donbass. Al snel verschenen ernaast huizen voor de arbeiders.
Geschiedenis
Investeringen in de Donbass
Eind negentiende eeuw droegen Belgische industriëlen bij aan de industriële ontwikkeling in de Donbassregio van het toenmalige Russische Rijk.[2] Belgisch ondernemer en industrieel Ernest Solvay en zijn Russisch zakenpartner Ivan Lyubimov, richtten de naamloze vennootschap "Lyubimov Solvay Co" (Любимов, Сольве і Ко) op die in 1889 een vergunning kreeg voor de bouw van een sodafabriek in het dorp Lysytsjansk. Minerale rijkdom, steenkoolvoorraden, goedkope arbeidskrachten en de aanwezigheid van spoorwegen speelden een rol in de keuze voor deze locatie. De bouw van de sodafabriek in Lysychansk begon in 1890 en in april 1892 werd de fabriek operationeel.[3]
Voor de bedienden en arbeiders werd een hoogstaande woonwijk gebouwd ontworpen door Belgische architecten: 300 appartementen voor gezinnen en drie woonkazernes voor alleenstaanden. In de buurt van de fabriek ontstond een kleine stad waarvan een deel tot op de dag van vandaag bewaard gebleven.
Belgische migratie
Belgische migranten - velen onder hen waren geschoolde arbeiders - konden tot vijf keer zoveel verdienden als thuis. Tussen 1896 en 1900 zouden er in totaal meer dan 10.000 Belgen tijdelijk naar het Russische Rijk zijn verhuisd, vooral naar Oost-Oekraïne. In de Donbass woonden meer Belgen dan in Congo en deze streek werd daarom soms de "de tiende provincie van België" genoemd. De Belgische arbeiders in Lysytsjansk woonden in apart gebouwde wijken met eigen hospitaal en scholen.[4]
Ontwikkelingen
In 1893 werd de eerste kabelbaan gebouwd. Ze verbond de sodafabriek met de Lysytsjansk-mijnen.
In 1919 werd de fabriek door de Sovjets genationaliseerd. De Belgische investeerders probeerden vele jaren tevergeefs om daar een compensatie voor te krijgen. Dit was ook een van de redenen waarom België een van de laatste landen was die de Sovjet-Unie erkende. Tijdens de jaren 1990 werd de fabriek geprivatiseerd en sloot uiteindelijk in 2012.
Lijst van Belgisch erfgoed in Lysytsjansk
Naam | Foto | Beschrijving | Geocoördinaten |
---|---|---|---|
Gastenverblijf (Hotel) | Bestand:Готель(2009).jpg | Gunstige ligging nabij station Pereyzna (vóór 1912 - station Lyubimovka). Het heeft lang gediend als hotel. In de jaren 1980 werd het in gebruik genomen als afdeling van het kinderziekenhuis. | |
Administratief gebouw (later kinderziekenhuis) | Bestand:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)43.jpg | Het kinderziekenhuis is gebouwd van rode baksteen. De vormen getuigen van de uitgesproken Art Nouveau-stijl. | 48°53'43.4"N 38°28'34.7"E |
Directeurswoning | Bestand:Теплиц(2013-10-25)1.jpg | Op de helling van de berg, op 200 meter van de fabriek, staat een directeurswoning met twee verdiepingen, gebouwd in 1891.
Het herenhuis is gebouwd in Art Nouveau-stijl. Vanuit de woonruimte van het huis was er uitzicht op de sodafabriek. In de twintigste eeuw werd het herenhuis gebruikt als kleuterschool - vandaar de bijgebouwen. Daarna deed het dienst als regionale apotheek. |
48°53'39.9"N 38°28'31.2"E |
Residentiële gebouwen voor werknemers | Bestand:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)45.jpg | Een reeks van zeven woningen met twee verdiepingen, gebouwd met rode keramische bakstenen en houten balken. | |
Industrieel wooncomplex | Bestand:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)37.jpg | Het wooncomplex werd gevormd rond de directeurswoning op de berg. Het is een ensemble van vier gebouwen met twee verdiepingen en drie gebouwen met één verdieping. De gebouwen waren bedoeld voor ingenieurs en technici. De exacte bouwdatum kon niet worden vastgesteld, waarschijnlijk het begin van de twintigste eeuw, vóór 1917.
In 1932 werd de planning van de wijk gedeeltelijk verstoord door de bouw van de technische school. |
|
Woonwijk aan de Internatsionalnaya-straat | Bestand:LisBelg1.jpg | In het voorjaar van 2020 werd nog slechts een klein deel van de 12 appartementen bewoond. | |
Ziekenhuis | Bestand:BelgianHospital4.jpg | De bouw van het ziekenhuis voor de fabriek dateert uit 1911. Het ziekenhuis is sinds 1995 niet meer in gebruik.
In 2019 stortte het gebouw door onbekende redenen in.[5] |
48°53'27.0"N 38°28'21.8"E |
Kapel van het ziekenhuis | Bestand:ДомоваЦ(2013-10-25) 1.jpg | Orthodoxe kapel. | |
Gymnasium | Bestand:Гимназия. Казарма для рабочих Донсоды.jpg | Bij de bouw in 1895 was het bedoeld als kazerne. Het werd later omgevormd tot secundaire school.
Tijdens de Russische-Oekraïense oorlog in 2022 raakte het gymnasium beschadigd door een bombardement.[6] |
|
Twee woongebouwen | Bestand:Belgium buildings of Lysychansk(DonSoda)41.jpg | Woongebouwen met twee tot drie verdiepingen. | |
School | Bestand:БельгШкола(2018-11-18)4.jpg | Het schoolgebouw werd in 1901 gebouwd als een school met twee klaslokalen voor de kinderen van arbeiders en bedienden, evenals voor kinderen van het dorp Verkhny. De school had toen al een bioscoop. In deze staat werd er tot 1955 les gegeven aan kinderen. Daarna werd het omgebouwd tot kantoorruimte voor de administratie van de fabriek. | |
Administratieve gebouwen van de fabriek | Bestand:ДонСода(2013-10-25)2.jpg | De gebouwen zijn in slechte staat en verlaten. | |
Woonwijk | Bestand:БельгЕнергет(2013-10-25)4.jpg | De woonwijk, gelegen op de rechteroever van de rivier Belenka, bestaat uit negen rode bakstenen huizen van twee verdiepingen. Alle gebouwen zijn gemaakt in de stijl van Belgische Art Nouveau en gebouwd tijdens het eerste decennium van de 20e eeuw. | |
Sint-Nicolaaskerk | Bestand:Church - panoramio - Wolodymyr Lavrynenko.jpg | De Sint-Nicolaaskerk in eclectische stijl is een van de oudste religieuze gebouwen in de wijk. Lokale historicus Volodymyr Podov schreef dat de bouw ervan begon in 1893. De kerk werd gebouwd op kosten van de fabriek. De muren zijn gemaakt van gehouwen zandsteen, terwijl de vloeren, de klokkentoren en het dak uit keramiek gemaakt zijn. Het uiterlijk van de kerk is altijd ongewijzigd gebleven. | |
Melkveebedrijf | Bestand:LD-BB(2019-07-15)1.jpg | Rode bakstenen hoeve. | |
Pomp in de buurt van Vovchoyarivka | Bestand:RozsolВовочояр(2017-06-23)-4.jpg | De pijpleiding vervoerde pekel van de rivier Severski Donets naar Lystsjansk over een lengte van 37 km. | 48°51'25.7"N 38°23'35.5"E |
Pomp in de buurt van Loskutivkao | Bestand:RozsolЛоскутівка(2013-06-09)-2.jpg | 48°48'12.5"N 38°22'05.6"E |
Zie ook de categorie met mediabestanden in verband met Belgian heritage of Lysychansk op Wikimedia Commons.
Verder lezen
Referenties
|