Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Onbewogen beweger

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

De Onbewogen beweger is een filosofisch concept dat de Griekse filosoof Aristoteles introduceerde als een rationalistische hypothetische verklaring voor het ontstaan van de wereld.

Reden

Het postuleren van deze entiteit is voor hem noodzakelijk op grond van twee principes.

  • Er is beweging in de wereld
  • Wat in beweging is, kan niet vanuit zichzelf bestaan
  • ex nihilo nihil fit: uit niets komt niets (causaliteitsbeginsel)

Op grond van deze twee principes stelt hij dat de wereld veroorzaakt moet zijn: als de wereld eindig is (qua tijd) en niet uit niets voortkomt, dan is er een externe oorzaak geweest; als deze oorzaak echter ook ontstaat en vergaat, voert de reeks verder naar een eerder wezen, ad infinitum. Daarom stelt hij dat de Beweger 'Onbewogen' is: er is geen ontstaan en vergaan in dit wezen, ofwel, dit wezen transcendeert het tijdelijke.

In het christendom werd het in de Middeleeuwen zo geïnterpreteerd: aangezien beweging en verandering altijd samengaan en verandering onverenigbaar is met volmaaktheid, blijft God zelf onbewogen. Op het idee van de "eerste beweger" is het zogenaamde kosmologische godsbewijs van Thomas van Aquino gebaseerd.

Argumenten contra

Tegen het concept op zich worden door sommigen onder meer de volgende bezwaren ingebracht:

  1. Het concept is niet coherent: iets dat uit zichzelf voortbrengt, vermindert zichzelf (qua kracht, materie, of anderszins) en is dus niet onbewogen. Een verwant argument: "Onbewogen beweger" is een innerlijke contradictie.
  2. De principes zijn niet noodzakelijk:
    1. ofwel, er is geen beweging in de wereld (zie Parmenides: alles is Zijn)
    2. ofwel, sommige bewegende zaken kunnen wel vanuit zichzelf bestaan (zie Kant: causaliteit is een verstandsbegrip. Zie ook: causa sui)
    3. ofwel, sommige zaken hebben geen oorzaak (immers, de Onbewogen beweger heeft zelf ook geen oorzaak)

De Onbewogen Beweger en de Abramitische religies

Sinds het christendom tijdens de Middeleeuwen steeds meer invloed in de westerse samenleving kreeg, is het concept vaak als een voorloper of zelfs als een bewijs geponeerd voor het christelijke Godsidee. Hiertegen zijn echter meerdere bezwaren:

  1. Het Corpus Aristotelicum is via het islamitische Spanje onder de aandacht gekomen van christelijke wijsgeren.
  2. De islamitische wijsgeren (onder wie de commentatoren Avicenna en Averroes) dachten soms op dezelfde wijze Aristoteles' ideeën te kunnen manipuleren om het bestaan van God te bewijzen, of de idee van hun godheid te verrijken.
  3. De Onbewogen beweger en God zijn niet identiek. Zo worden er in de betreffende boeken (Bijbel, Koran, Thora) velerlei eigenschappen aan de religieuze opperwezens toegeschreven, die niet in Aristoteles' werk zijn terug te vinden. Het is zelfs twijfelachtig of de Onbewogen beweger antropomorf moet worden verstaan.
  4. Voor zover deze idee het bestaan van een creërende entiteit bewijst, is dit geen bewijs voor de actuele aanwezigheid van een goddelijke wereldheerser, of een rechtvaardiging van het monotheïsme überhaupt (immers, er hadden meerdere goden kunnen ontstaan).

Zie ook