Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Brussel in de literatuur

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen

Brussel is vaak inspiratiebron, achtergrond of onderwerp in de literatuur (roman, dichtkunst, toneel, essay, enz.). Hieronder volgt een incompleet literatuuroverzicht.

14de eeuw tot en met 18de eeuw

  • Het Hulthemse handschrift (omstreeks 1400), bevat een staalkaart van middelnederlandse literatuur, en onder meer mirakelverhalen van Molenbeek.
  • d'Wonder dat in die stat van Bruesel ghemaect was van claren ijse en snee, die wel gheraect was (1511), door Jan Smeken, Brussels stadsdichter en artistiek leider van de Brusselse rederijkerskamer ’t Mariacranske. Het gedicht vertelt over een wonderlijk sneeuw- en ijssculpturenfestival dat in 1511 plaatsvond in Brussel. Verschillende ijssculptuurgroepen – die tijdens de strenge aanhoudende winter van 1511 te kijk stonden – schetsten een satirisch portret van de toenmalige maatschappij.[1]
  • Een nieuw Liedt van de couragieuse Brusselaers[2] (omstreeks 1576). De Brusselaars verzetten zich koppig tegen de gehate belastingen van de hertog van Alva.
  • Het Dagboek van Jan de Pottre, 1549-1602, geeft in een Brussels getint Nederlands een verslag van de Tachtigjarige Oorlog vanuit de perceptie van een Brusselaar.[3]

19de eeuw

  • Belgique (1837), door Victor Hugo. Verslag van een reis die de Franse schrijver in augustus 1837 met zijn vrouw maakte door België. Met een tussenstop in Brussel.
  • Villette (1853), door Charlotte Brontë, Engelse romanschrijfster. Bezoeken aan een Brusselse meisjeskostschool als inspiratiebron.[4]
  • The Professor (1857, postuum), door Charlotte Brontë. Roman gebaseerd op de ervaringen van de auteur als taalstudente in Brussel in 1842.[5]
  • Pauvre Belgique! (1864, 1952), door de Franse dichter Baudelaire. Op de vlucht in Brussel, begon Baudelaire, verbitterd over de Belgische desinteresse voor zijn werk, aan een boek over de Belgen. Het werd een wrang pamflet, vol minachting, scheldpartijen over de Belgen, hun gewoonten, de Franse taal in dit land, de politieke zeden, de architectuur, ... «Le visage belge ou plutôt bruxellois, obscur, informe, blafard ou vineux, bizarre construction des mâchoires, stupidité menaçante.» Het boek bleef onafgewerkt. De gehele originele notities verschenen pas in 1952, in deel III van de Œuvres posthumes. In 1975 verscheen een Nederlandse vertaling, door Joyce & Co., onder de titel Arm België.
  • Eline Vere (1889), door Louis Couperus, Nederlands schrijver. Een 'Haagse' zedenroman die zich gedeeltelijk in Brussel afspeelt.[6]
  • Mes Prisons (1893), (vert. 'In gevangenschap'), door Paul Verlaine, Frans schrijver. Roman over zijn gevangenschap in Brussel en in Bergen. In 1873 had Verlaine Arthur Rimbaud in Brussel verwond met een revolverschot in de schouder.
  • Heart of Darkness (vert. 'Hart der Duisternis') (1898), door Joseph Conrad, Engels prozaschrijver. Vangt aan en eindigt te Brussel.[7]

20ste eeuw

21ste eeuw

  • Bloem in Brussel (2000), samengesteld door Koen Peeters en Kamiel Vanhole. 24 auteurs beschrijven een wandeling door Brussel.
  • Dix jours en mars à Bruxelles (2000), door Françoise Laborde, Franse journaliste. Roman in het milieu van de Europese Unie en de Amerikaanse ambassade in Brussel: parlementaire praktijken, zedenzaken, chantage, ...
  • L'heure de fourche (2000), door Michel Joiret. Misdaadroman. Commissaris Théo Saint-Loup op onderzoek in de omgeving van het lyceum Flagey, de vijvers van Elsene en het Flageygebouw in Elsene.
  • A lua de Bruxelas (2000), door Amadeu Sabino Lopes, Portugees schrijver die in Brussel woont. Historisch-filosofische roman over Portugese immigranten in de jaren 1830.
  • Quatrième étage (2000), door Nicolas Ancion. Romanpersonages op de vierde verdieping van een appartement in een half-romantisch, half-realistisch Brussel.
  • Tijdverkopers (2000), door Ann Lauwers. Eva, een 18-jarig zwanger schoolmeisje, en Jean, een ex-priester, proberen samen een leven op te bouwen in Brussel. Een emotionele zoektocht naar een reden tot bestaan.
  • Les bonbons de Bruxelles (2001), door Nadine Monfils. Zoektocht van commissaris Léon, nadat de mysterieuze Madeleine hem een bonbon had aangeboden in de trein naar Brussel.
  • Petite rue des Bouchers (2001), door de zanger van Grieks-joodse afkomst Georges Moustaki. De mooie Alexandre vindt werk als pianist in de bar 'Grenier' in de kleine Beenhouwersstraat. Nostalgische, autobiografische fictie in het Brusselse nachtleven van de jaren vijftig.
  • Bruxelles insurrection (2001), door Nicolas Ancion. Detectiveroman waarin een Frans academicus, Raymond Boileau, in het Zuidstation ontvoerd wordt. Zijn ontvoerders laten hem bizarre martelingen ondergaan, zoals het likken van een woordenboek, om zich te wreken voor wat zijzelf hebben ondergaan bij het leren van de Franse taal...
  • Trance Atlantico (2001), door Herman Portocarero. Occulte thriller, opgebouwd rond een mysterieuze band tussen Cuba en Brussel via Congo. Mede-speelbal is de nachtwaker van het Afrikamuseum te Tervuren.
  • Korsakoff (2003), door Alain Van Crugten, voormalig literatuurprofessor aan de Université Libre de Bruxelles en vertaler in het Frans van onder meer Claus' Het Verdriet van België. De protagonist, Brusselaar Alain van Cureghem, begint het spannende verhaal van zijn lange, bewogen leven, als een kroniek van het naoorloogse Brussel.
  • Les papillons noirs (2004), door Jean-Baptiste Baronian. Detective Stevens ontmoet een oude vervlogen geliefde. Setting: de beroemde Brusselse tavernes.
  • Haute pression (2004), door Nicolas Ancion. In deze novelle staat het leven van de protagonist Yvon Kempeneers op het spel op de ring rond Brussel, te midden van een hittegolf.
  • Een geschiedenis van Brussel (2004), door Roel Jacobs. De duizendjarige geschiedenis van Brussel op een meeslepende en levendige manier verteld. De concrete verhalen en markante persoonlijkheden van de hoofdstad komen tot leven.
  • Fatma of de monumentenzorg (2004), door Geert Van Istendael. Het Marokkaanse meisje Fatma wordt geschaakt door de geest van de vijftiende-eeuwse bouwmeester Jan van Ruysbroeck, die haar in de hoofdstad wijst op een aantal aspecten in de monumentenzorg: vervalsing door restauratie, modes, gesloopte gebouwen, de rol van Leopold II, de strijd tussen Vlamingen en Franstaligen, vergeten architecten.[10]
  • Johnny Bruxelles (2005), door Philippe Blasband, geboren in Iran, schrijft in het Frans vanuit Brussel. Over hoe Joris Van Brussel, een gewone jongen, Johnny Bruxelles werd.
  • Slagschaduw (2007), door David Van Reybrouck. Zoektocht in het verleden en in de straten van Brussel, naar de vrouw die model stond voor het standbeeld - op het Sint-Jansplein te Brussel - van Gabrielle Petit, de drieëntwintigjarige vrouw die in 1916 werd gefusilleerd door de Duitsers omdat ze spioneerde.
  • Rederijkerskamer 't Mariacranske, 500 jaar aan het woord (2007), door Rick De Leeuw, Anna Luyten en Remco Sleiderink. 500 jaar geschiedenis komt tot leven in puntig proza en een integrale hertaling van het beroemde 16e eeuwse sneeuwpoppengedicht van Jan Smeken, eertijds stadsdichter van Brussel en artistiek leider van ’t Mariacranske. Dit groots opgezette gedicht blijft actueel met universele thema´s als de strijd tegen het kwaad, de angst voor het vreemde en het gevecht tegen de vergankelijkheid.
  • Brussel Eurabia deel I (2008) en deel II (2015), door Arthur van Amerongen. Voor deel I in 2007 dook de auteur een jaar onder in het Brusselse milieu van de moslimextremisten, en hij stelde vast dat Brussel sinds jaar en dag een bolwerk was van moslimextremisten en dat de islam in Brussel woekerde en gedijde, als “een roos op een mestvaalt”, te weten een wonderlijk amalgaam van peepshows, peeskamers, frituren, kebabzaken, slijterijen, staminees met zatte hoerenlopers, islamitische boekhandels en illegale moskeeën. Bij zijn terugkeer voor deel II in het voorjaar van 2015, merkte de auteur dat de islam in Brussel zich verder had uitgebreid “als een inktvlek”. De Vlaamse media omschreven van Amerongen als racist, fascist, xenofoob en islamofoob. Toch verschenen er zes drukken van het scherpe, geestige en tegelijk treurige boek en werd deel I genomineerd voor de AKO-literatuurprijs.
  • Pocket Plan (2008), door Rossano Rosi. Dichtbundel. Elk gedicht is gewijd aan een straat in Brussel, een tram of een autobus, die de auteur ooit heeft genomen.
  • Rue Fontaine d'Amour (2008), door Jef Aerts. Nederlandstalige roman, waarin een vijftienjarig meisje Brussel gadeslaat vanaf het dak van een rijtjeshuis in de Rue Fontaine d'Amour, die ligt tussen het chique hoger gelegen Schaarbeek en het Schaarbeek van de vuilere straten.
  • Dichterbij Brussel (2009), door Frank De Crits. De dichter exploreert Brussel in deze selectie van nieuwe en oude gedichten.
  • Elf (2010), door Daniël Rovers. Het boek beschrijft de levens van elf mensen die in Brussel wonen, levens die onderling verbonden blijken.
  • De intrede van Christus in Brussel: in het jaar 2000 en oneffen ongeveer (2011), door Dimitri Verhulst. Wanneer wordt aangekondigd dat Christus op 21 juli, in volle komkommertijd, Brussel zal bezoeken, ondergaat de stad een metamorfose. De stad krijgt een menselijker gelaat met opgeknapte gevels en dalende misdaadcijfers, en met oog voor de dakloze, de illegaal, de dronkaard en de armoe-oogster. De gebeurtenissen in de dagen voor de komst van Christus stellen de hoofdpersoon in staat om Belgische toestanden, de media, kerk en samenleving en ook zijn eigen leven van ongeremd, af en toe vilein, maar altijd heerlijk commentaar te voorzien.
  • De demonen van Dalca: Nachtwild (2013), door Johan Vandevelde en Bart Vermeer. Jeugdboek over een groepje Brusselse jongeren dat de strijd aanbindt met een leger vampiers dat zich schuilhoudt in de riolen en de metrotunnels.
  • Tot later (2013), door An Mertens. Vijf twintigers staan aan het begin van een beloftevol leven in het hartje van Brussel, met hun liefdes, dromen en angsten. Ze komen samen in de Brusselse kroeg de Jupiter. Wanneer een bouwpromotor de panden aan het Ninoofseplein (in de buurt van de Jupiter) wil platgooien, moeten ze belangrijke keuzes maken.
  • Finis Terrae (2014), door Nathalie Stalmans. Fascinerende schets van het Brussel van de 17de eeuw aan de hand van historische bronnen over hoofdpersonage Jérôme De Meester, diens dubbelwoning en haar bewoners in de huidige Nieuwstraat.
  • Onwillig Brussel (2014), door Lieven Saerens. Het indringende en genuanceerde boek volgt de levensverhalen van de naar Brussel gevluchte Oost-Europese, Joodse families, voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. De verhalen strekken van de spanningen op de arbeidsmarkt, het antisemitisme, de Jodenrazzia's, de lokale Jodenjagers en de deportaties, tot het medeleven, de georganiseerde hulp en het verzet bij de onwillige Brusselse verantwoordelijken en de buren van naast de deur.
  • Brussel (2015), door Basje Bender. De auteur is Nederlandse, juriste en gewezen “trainee” (stagiaire) bij de Europese Commissie. Zij schetst het leven van de ik-persoon, Elvie, in de nogal gesloten Brusselse bubble van Europese ambtenaren en lobbyisten, en geeft haar visie en deze van haar collega-eurocraten op Brussel en zijn verleidelijke vrijheden alsook zijn poëtische chaos. De lezer wordt niet alleen meegezogen in de leefwereld rond het Schumanplein, het Luxemburgplein en het Kasteleinsplein, het boek flaneert ook nog langs Elsene, het Flageyplein, Matonge, de Louizalaan, het Ter Kamerenbos met het nachtclubleven in Chalet Robinson, het Museum van Tervuren en de Hippodroom. [11]
  • Veel Liefs uit Ribaucourt (2016), door Marc Antoine of Marc Haertjens. De eerste in een Brusselse “Roman Noire” reeks van Marc Antoine, over een journalist die over moslimextremisme in zijn gemeente schrijft.
  • Het Brussel syndroom (2017), door Marc Buelens en Raf Vermeiren. Politieke thriller. Een bekende Europa-journaliste, een Brits toponderhandelaar en de kersverse Europese president worden gedwongen samen te werken bij de gelijktijdige ontvoering van zes eurocommissarissen.
  • Atlas Brussel (2017), literair themanummer van Dietsche Warande & Belfort, samengesteld door Peter Vermeersch. In de verhalen van 23 auteurs die wonen of woonden in Brussel, neemt de hoofdstad vele gedaantes aan. Onder anderen Geert van Istendael, Lize Spit, Bregje Hofstede, Frederik Willem Daem, Joke van Leeuwen, Grazyna Plebanek, Ricardo Domeneck, Nisma Al-Aklouk en Daniel Tkatch sturen de lezer de stad in. [12]
  • Het lijk in de boomgaard (2017), door Geert Van Istendael. Misdaadroman. De kettingrokende zwaarlijvige commissaris en zijn Turkse operaminnende rechterhand onderzoeken de moord op een rijke man, die wordt teruggevonden in het lieflijke Neerpede te Anderlecht.
  • De zaak Magritte (2017), door Toni Coppers. Misdaadthriller in Magrittesfeer. Alex Berger, een Brusselse rechercheur, is ontroostbaar sinds zijn vrouw overleed bij de terroristische aanslagen in Parijs op 13 november 2015. Bij een reeks van mysterieuze moorden in Brussel en Parijs vinden de speurders bij het slachtoffer telkens hetzelfde briefje: 'Ceci n'est pas un suicide'.
  • Ceci n’est pas une valise, Récits arabes sous un ciel belge (2017), verzameld door Taha Adnan. Zeventien auteurs komende van Marokko, Irak, Egypte, Palestina,... schrijven over hun Belgische adoptiesteden, waaronder Brussel, en schetsen een beeld van de Arabische diversiteit in België.
  • Flik in de Marollen (2017), door Harri Solo. Het verhaal is gebaseerd op de dagboeken (2004 - 2011) van een politie-inspecteur in de Brusselse multiculturele wijk de Marollen. De weelde aan levensechte anekdotes geeft een uniek inzicht in het dagelijkse leven van een politieman en van waar de gewone Brusselse mensen in de straat van wakker liggen: de kwaliteit van hun wereld, het verlies aan morele waarden, het verdwijnen van de hoffelijkheid op de trams, het uitdoven van sociale controle in hun buurt, het afsterven van de solidariteit, het verraad van de socialistische politici, de arrogantie van de rijken, het uitroeien van alles wat natuurlijk en weerloos is, de vergiftiging van de natuur, de multiculturele vervreemding, de stijgende ongelijkheid, het bankroet van de democratie.
  • Een gehucht in een moeras. Brusselse verhalen (2017), door Marc Didden. Persoonlijke anekdotes, scherpe observaties, subtiele liefdesverklaringen, geestige invalshoeken en weetjes over de Brusselse plaatsen waar de auteur sinds zijn jonge jeugd heeft gewoond: Brussel-Stad, Anderlecht, Evere, Sint-Gillis, Schaarbeek, de Marollen, Watermaal-Bosvoorde. Met prachtige foto's van Johan Jacobs.
  • Mijn Gedacht (2017), door Luckas Vander Taelen. Polemisch geschrift, politiek-correcte taboes niet schuwend, over Brussel dat de laatste decennia op spectaculaire wijze is uitgegroeid tot de meest diverse stad ter wereld, en kampt met de hiermee samenhangende grote uitdagingen, gaande van islamitisch fundamentalisme en integratie tot mobiliteit. Kritische vragen bij het algemene en Brusselse politieke onvermogen om snel en efficiënt deze grote uitdagingen aan te pakken.
  • Ik Jan Smeken (2017), door Rick de Leeuw en Remco Sleiderink. Schelmenroman met in de hoofdrol Jan Smeken, overleden in 1517. De avontuurlijke Brusselaar was stadsdichter gedurende dertig jaar, toneelvernieuwer, rederijker en organisator van optochten en intochten van vorsten zoals Johanna van Castilië. Het boek bevat ook historische achtergronden en passages uit het werk van Jan Smeken in een moderne, literaire vertaling.

Literatuur

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  1. º Zie voor het volledige gedicht en een uitgebreide bespreking, waarbij dit gedicht als uitgangspunt werd genomen voor een studie over de stadscultuur in de overgangsperiode van de late Middeleeuwen naar de moderne tijd, Pleij, Herman, Sneeuwpoppen van 1511. Stadscultuur in de late Middeleeuwen, Prometheus, 1998, 439 pp. ISBN 9789053336700.
  2. º Een nieuw Liedt van de couragieuse Brusselaers
  3. º Het Dagboek van Jan de Pottre
  4. º Het werk is on line onder meer beschikbaar via Project Gutenberg of via Girlebooks.
  5. º Het werk is on line onder meer beschikbaar via Project Gutenberg, op The Literature Network of op Bronte Netfury.
  6. º Het werk is on line beschikbaar via het Project Gutenberg Europe.
  7. º Het werk is on line beschikbaar via Project Gutenberg.
  8. º Het werk is on line beschikbaar via de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren.
  9. º Over een toenmalig verslag over de receptie van dit stuk, zie André de Ridder, Twee Belgische tooneelschrijvers François Fonson en Fernand Wicheler, in Den Gulden Winckel. Maandschrift voor de Boekenvrienden in Groot-Nederland, jaargang 15, Hollandia, Baarn, 1916, pp. 100-104 via de Digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren.
  10. º Het werk is gratis te downloaden op de site voor de Publicaties van de Vlaamse overheid.
  11. º Zie een interview met de auteur in Jean-Marie Binst, “Debuutroman over zeepbel van de Europese stagiairs”, Bruzz, 07 augustus 2015, http://www.bruzz.be/nl/nieuws/debuutroman-over-zeepbel-van-de-europese-stagiairs
  12. º Zie een interview met de samensteller in: Ken Lambeets, “Peter Vermeersch maakt literair themanummer over Brussel”, in Bruzz,10 maart 2017, http://www.bruzz.be/nl/uit/peter-vermeersch-maakt-literair-themanummer-over-brussel
  • Brouwers in Brussel 1964-1976, onder redactie van Gwennie Debergh, in de reeks Tekst en tijd, 5, Antwerpen-Brussel, Demian-VUB Press, 2000, 191 pp., ISBN 90 5487 265 9. ISBN 9789054872658.
  • Rick de Leeuw, Anna Luyten en Remco Sleiderink, Rederijkerskamer 't Mariacranske 500 jaar aan het woord, Roeselare, Roularta Books, 2007, 120 pp. ISBN 9789054666639.
  • Joël Goffin, Sur les pas des écrivains à Bruxelles, in de reeks Promenades découvertes, Brussel, Les Editions de l'Octogone, 1997, 116 pp. ISBN 2-930076-20-8.
  • Kris Humbeek, Een legpuzzel van totaal verschillende werelden. Grootstadsbeelden in enkele romans van Louis Paul Boon, in De stad als trope. Stadsliteratuur in de Lage Landen en Europa, Spiegel der Letteren, Volume 48, Issue 2, 2006, pp. 199-217.
  • Jozef Janssens en Remco Sleiderink, Minnelijk akkoord: literatuur in Brussel van de 14de tot de 17de eeuw, in de reeks Historia Bruxellae, 3, Brussel, Museum van de stad Brussel & KUB, 2003, 62 pp.
  • De macht van het schone woord: literatuur in Brussel van de 14de tot de 18de eeuw, onder redactie van Jozef Janssens, Leuven, Davidsfonds, 2003, 270 pp. ISBN 90-6306-465-9.
  • Herman Pleij, Sneeuwpoppen van 1511. Stadscultuur in de late Middeleeuwen, Prometheus, 1998, 439 pp. ISBN 9789053336700. Een eerdere versie van dit werk (Pleij, Herman, De sneeuwpoppen van 1511. Literatuur en stadscultuur tussen middeleeuwen en moderne tijd, Amsterdam, Meulenhoff, 1988. ISBN 90 290 3741 5 (Nederland); ISBN 90 6303 267 6 (België)) is on line raadpleegbaar.
  • Marcel van Nieuwenborgh, Literaire wandelingen door Brussel, Leuven, Davidsfonds, 1990, 191 pp.
  • Zangers der Groene Waranden. Beelden van de literair-historische groene rand rond Brussel, onder redactie van Martine De Clercq en Stefan Van den Bossche, Leuven, Universitaire Pers, 2006, 156 pp. ISBN 9789058675293.
rel=nofollow