Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Schaak

Uit Wikisage
(Doorverwezen vanaf Aftrekschaak)
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
Chess wkl44.pngDit artikel valt onder beheer van Dorp:Schaakveld. Chess wqd44.png
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 26.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 br g6 bp h6
a5 b5 wr c5 wn d5 e5 f5 g5 bk h5
a4 b4 c4 d4 e4 wk f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2 wr
a1 br b1 c1 d1 bb e1 f1 g1 h1
Chess zhor 26.png
Wit aan zet

In het schaakspel is het doelwit de koning van de tegenstander. Het aanvallen van de vijandelijke koning heet het geven van schaak. Bij het geven van schaak wordt wel hardop "schaak!" gezegd; dit is overigens niet verplicht. Een bedreigde koning moet aan het schaak worden onttrokken. Is dat niet mogelijk, dan is er sprake van (schaak)mat, wat de partij beslist in het voordeel van de aanvaller.

Het geven van schaak kan voordeel opleveren omdat de tegenstander in diens keuze wordt beperkt. Het lukraak geven van schaakjes kan echter ongunstig uitpakken als daarbij de eigen stukken slechter komen te staan of de koning naar veiliger velden wordt verdreven. Zo kan wit in het diagram schaak geven met Th2-g2+, maar dat is niet de beste zet.

Opheffen van schaak

Er zijn drie manieren om het schaak op te heffen:

  1. door het aanvallende stuk te slaan;
  2. door een speelstuk tussen het aanvallende stuk en de eigen koning te plaatsen;
  3. door een zet met de koning.

Tussenplaatsen is niet mogelijk als het schaak door een paard wordt gegeven, of vanaf een veld dat grenst aan de koning. Ingeval van dubbelschaak (zie onder) kan alleen een zet met de koning redding bieden.

Aftrekschaak

Een verrassende manier van schaakgeven is het aftrekschaak. Daarbij geeft niet het gespeelde stuk schaak, maar een stuk dat daarachter stond en door het uit de weg zetten van het gespeelde stuk plotseling zicht krijgt op de koning van de tegenstander. Omdat het schaak moet worden opgeheven, krijgt het gespeelde stuk zo een vrije kans om bijvoorbeeld ander materiaal aan te vallen. In het diagram heeft wit door Pc5-b3+ schaak met zijn toren op b5, en valt zo tevens de zwarte toren op a1 aan. Toch kan zwart zich hier nog goed verdedigen met Tf6-f5.

Dubbelschaak

Bij een aftrekschaak kan het voorkomen het gespeelde stuk zelf ook schaak geeft. Dan is er sprake van dubbelschaak, waarbij de vijandelijke koning door twee stukken tegelijk wordt bedreigd. In het diagram kan wit Pc5-e6++ spelen. Het tussenplaatsen van de toren op f5 helpt zwart nu niet omdat het witte paard schaak blijft geven, en het paard slaan met Tf6xe6 heft het schaak door de toren op b5 niet op. Zwart heeft dus geen keus en moet met de koning naar g4, waarna Tb5-g5 schaakmat is.

Tussenschaak

Een tussenschaak is een voorbeeld van een tussenzet. Zo'n zet verstoort een voorgenomen zettenreeks, en als dat met schaak is, dan is daar vaak weinig tegen te doen. Zo staat wit in het diagram na 1. Pc5-b3+ Tf6-f5 2. Tb5xf5+ g6xf5+ plotseling zelf schaak, waardoor er geen gelegenheid is om de zwarte toren op a1 te slaan.

Familieschaak

Een schaak met een paard, dat tegelijk de dame van de tegenstander aanvalt, en eventueel nog meer stukken, wordt wel een familieschaak genoemd. Het is een voorbeeld van een vork.

Onreglementaire zet

Een zet, die ertoe leidt dat de eigen koning schaak komt te staan of blijft staan, is onreglementair, en moet worden teruggenomen. In het snelschaak wordt echter soms de afwijkende regel gehanteerd dat de koning dan kan worden geslagen, met winst van de partij.

Met een koning die schaak staat, mag geen rokade worden uitgevoerd.

Zie ook