Wikisage, de vrije encyclopedie van de tweede generatie, is digitaal erfgoed

Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.

  • Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
  • Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.

Onneresch: verschil tussen versies

Uit Wikisage
Naar navigatie springen Naar zoeken springen
k (Taalfout ook wel)
k (https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/Onneres_-_locatie_hunebed_G4_%282%29.jpg)
Regel 2: Regel 2:
 
{{Infobox park
 
{{Infobox park
 
| park=Onneres
 
| park=Onneres
| afbeelding=8405.OnnerEs.Glimmen.ZuidVeld.KoelenBergSteeg.Paviljoen.AppelBergen.jpg
+
| afbeelding=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5b/Onneres_-_locatie_hunebed_G4_%282%29.jpg
 
| onderschrift=
 
| onderschrift=
 
| type=
 
| type=

Versie van 24 sep 2021 om 20:07


rel=nofollow

De Onner Esch (ook wel:Onneres ) is een es, een hoger gelegen akker, ten zuiden van de Groningse plaats Onnen. De es ligt grofweg ingeklemd tussen de Gieselgeer in het westen en de Dorpsweg/Zuidveld in het oosten. Aan de zuidzijde ligt natuurgebied Appelbergen. De Onneres wordt doorsneden door de Onneresweg.[1] De Onneres ligt in het oude rechtsgebied Het Gorecht.[2]


Prehistorie, Landschaphistorie pingo

Het Ontstaan_van_de_Nederlandse_ondergrond werd gevormd werd gevormd in de voorlaatste ijstijd, het [Saalien]. Tijdens het Saalien vormde zich een aantal lobvorminge ijstongen die soms een doorsnede hadden van enkele tientallen kilometers. In het grensgebied van Groningen en Drenthe ontstond het brede oerstroomdal van de Hunze]. Dit Hunzedal, waarvan de westelijke dalrand door de Hondsrug wordt gevormd, is ongeveer 20 km breed. De oostelijke dalrand is door opvulling met jonger sediment echter niet goed aan het oppervlak waarneembaar. Het gebied ten oosten van dit Hunzedal wordt aangeduid als de Hunzevlakte (het huidige veenkoloniale gebied). In de laatste ijstijd, het Weichselien ontstonden pingo’s of vorstheuvels doordat grote concentraties water in de ondergrond bevroren (permafrost). Ondergronds water zette door bevriezing uit en vormde een grote ijslens en de bovenliggende grond werd opgetild tot een heuveltje. Toen het klimaat weer warmer werd tijdens het Holoceen, smolt de ijslens en gleed de bovengrond van de ijsmassa af naar de buitenkant en vormde een wal rond het nu ontstane meer. Tijdens het (huidige) warme Holoceen onstond in geheel West Europa hoogveen dat door de stijgende zeespiegel in de loop van honderden jaren weggeslagen werd. Deze pingoruïnes komen veelvuldig voor in Appelbergen en bij OnnenNota archeologiebeleid en beleidskaart Haren.

Hondsrug

Bij Onnen zijn twee ruggen met in het midden een laagte. De Hoge Herenweg ligt op de Westelijke rug en de Onneres op de oostelijke Hondsrug. De camping Fruitberg is het hoogste punt, terwijl het "Veentje" 3 meter lager ligt. Het water blijft zo goed staan omdat de bodem van de in de ijstijd aangevoerde keileem is. Het beekje dat in Het veentje ontsprong liep via het Westerveen en Onnerveen (de Onnerpolder) in de Biks dat beek betekent. Het zand van de akkers naast de Gieselgeer en Fruitberg zijn afgegraven en met de komst van de spoorlijn zijn waterafvoer en wegen veranderd, verdwenen en aangelegd.[3]

Pingoruïne Het Veentje Het meertje is een [pingoruïne] die zo ondiep was dat er veenvorming op kon treden waardoor "Het Veentje" kon ontstaan. Bij te diepe pingos onstaat een soort ven en komt de veenworming niet opgang. [pingoruïne] ontstaan in de laatste ijstijd in Nederland, het Weichselien en in de omgeving van Appelbergen zijn er tientallen. Gedurende de jaren ’20 van de vorige eeuw komt de modernisering van de landbouw opgang waarbij ook Pingoruïne Het Veentje ontgonnen wordt en eind jaren 1950 is er geen veen meer over in het gebied en is van oorspronkelijke relief door egalisatie voor de landbouw weinig meer over.

Archeologische vondsten

Hunebed

Langs de westelijke rand ligt het vermoedelijke hunebed G4, waarvan vermoed is dat deze enkele eeuwen geleden is afgebroken. Steengruis in de grond en lokale veldnamen als Steenbergerveen en Steenakker doen wijzen op de mogelijke aanwezigheid van een hunebed.

Afgravingen

Op 1 mei 1870 werd spoorlijn Groningen-Assen geopend. Deze spoorlijn snijdt het landschap ter plekke in tweeën. De Onneres grenst aan de westkant aan het spoorwegemplacement bij Glimmen dat destijds opgehoogd is met het afgegraven zand afkomstig van de es van Onnen.

In de jaren 20 van de 20e eeuw werd opnieuw een deel van de es afgegraven. Het zand werd onder andere gebruikt voor het nabijgelegen spoorwegemplacement. Dit leidde ertoe dat archeoloog Albert van Giffen in 1927 een grafveld uit de 6e-8e eeuw kon opgraven. Tevens trof hij een graf aan uit de steentijd.[1]

In 1936 werd een deel van de Onneres afgegraven dat vervolgens in gebruik werd genomen als boomgaard. Deze locatie kwam bekend te staan als de Fruitberg. In de jaren 60 veranderde deze boomgaard in de gelijknamige camping.[1]

Pingoruïnes

Bij Onnen zijn twee ruggen met in het midden een laagte. De Hoge Herenweg ligt op de westelijke rug en de Onneres op de oostelijke. In de laagte tussen de ruggen ligt een pingoruïne, het "Veentje". Het water hier blijft zo goed staan omdat de bodem bestaat uit keileem dat tijdens de ijstijd is aangevoerd. Het meertje is ondiep, waardoor er veenvorming op kon treden; bij te diepe pingo's ontstaat een soort ven en komt de veenvorming niet op gang.

Gedurende de jaren ’20 van de vorige eeuw komt de modernisering van de landbouw op gang waarbij ook pingoruïne Het Veentje ontgonnen wordt. Eind jaren 1950 is er geen veen meer over in het gebied en is van het oorspronkelijke reliëf door egalisatie voor de landbouw weinig meer over. Het Veentje is daarmee in het landschap nauwelijks meer herkenbaar.


Wegen en paden op de Onneres

Het Tranendal is een pad dat in het verlengde ligt van de Dalweg bij het in 1920 aangelegde viaduct (Viaductweg) over het spoor. In deze omgeving liepen vroeger veel meer paden, zodat de eigenaren bij hun percelen konden komen en ook deze zijn in de jaren tachtig opgeruimd en is het Tranendal aangelegd als vervanging van de verbinding tussen de Dalweg en de Onneresweg (Appelbergen). Dwars door het gebied loopt een intensief gebruikt wandel- en ruiterpad, de Onneresweg naar de Hoge Heereweg.Zandwegen deel 1 HarenZandwegen deel 2 Inventarisatie De Vlasoorsteeg was tot de bouw van het viaduct in 1920 de verbindingsweg tussen Onnen en Harendermolen. In 2010 is het laatste deel van de Vlasoorsteeg bij de weilanden gevoegd.Verleden Heden Toekomst Fruitberg De Onneresweg is een zeer oude weg over het hoogste deel van de oostelijke uitloper van de Hondsrug. De weg ligt hoger dan de Hoge Hereweg en loopt langs hunebed G4 en een middeleeuws grafveld.[Broekhuijsen]; S.F. Broekhuijsen - de Hes, Ruimtelijk beleid van Gemeente Haren in Onner en Oostpolder. TopoTijdReis.nl, waarmee de aanleg van de (spoor)wegen te volgen is.


Pieterpad

Het Pieterpad loopt over de Onneres, onder andere via het Tranendal.Pieterpad Etappe 3 over Viaductweg Tranendal Onneres



Moerassen, Staatsspoor en Langakkerveen

Tussen Glimmen en Onnen lagen, voordat de spoorlijn aangelegd werd, aan het einde van de 20e eeuw moerassen als het Onnerveen, Steenbergerveen en het Langakkerveen. Begin jaren 1990 wordt het Langakkerveen (het gebied heet dan intussen ‘Elzenhof’) weer ingeplant met bomen. Op 1 mei 1870 werd de door Staatsspoor aangelegde spoorlijn Groningen-Assen geopend. Deze ingreep snijdt het landschap ter plekke in tweeën. Rond 1925 wordt een omvangrijke spoorwerkplaats en het viaduct en de Viaductweg aangelegd. Dan verandert ook de weginfrastructuur in het gebied: meerdere spoorwegovergangen worden vervangen door viaducten. Dit is ook de periode waarin het Langakkerveen wordt ontgonnen. De Onneres grenst aan de westkant aan het spoorwegemplacement bij Glimmen dat destijds opgehoogd is met het afgegraven zand afkomstig van de Es van Onnen.[1][4][5][6] [7]

De Onneres grenst aan de westkant aan het spoorwegemplacement bij Glimmen dat destijds opgehoogd is met het afgegraven zand afkomstig van de Es van Onnen.Verleden Heden Toekomst FruitbergCoöperatie Land van Ons koopt deel van Onner EsLandschapsontwikkelingsplan Haren 2004Zandwegen deel 1 Haren

Het rangeerterrein te Onnen


Camping Fruitberg Onnenstaete

Groninger modezaakeigenaar Zwartsenberg heeft in 1940 na verbetering van met grond uit de polder de boomgaard Fruitberg aangelegd. In de jaren vijftig werd deze verkocht aan A.J. de Boer in Haren die nadat de boomgaard niet meer winstgevend was, er een camping voor Stadjers te maken, samen met een kampeerveldje. Het veranderde toen na aankoop in 2000 projectontwikkelaar chalets wilde gaan plaatsen.Camping Fruitberg Onnerstaete (Krant van ToenVerleden Heden Toekomst Fruitberg

Geschiedenis Gorecht

Met de komst van de Trechter Beker cultuur startte 5000 jaar voor Christus de bewoning van Onnen. Er zijn op de Hondsrug in verhouding tot de midden ijzertijd minder nederzettingslocaties bekend uit de late ijzertijd en Romeinse tijd. Dit heeft mogelijk te maken met de migratie van zandboeren naar de kleistreken van Friesland en Groningen. Maar ook met het feit dat nederzettingen niet meer binnen de celtic field lagen, maar verhuisden naar de lager gelegen beekdalflanken. De akkertjes binnen de celtic fields werden intensiever gebruikt dan in de periode daarvoor. In de late ijzertijd ontstonden de hoge, brede zandwallen rond de akkertjes. Akkers hoefden niet meer braak te blijven liggen omdat men ze ging bemesten met mest van de veestapel. De nederzettingen werden kleiner en plaatsvaster. Gedurende meerdere generaties bleef men op dezelfde plek wonen. De component veehouderij ging in de late ijzertijd een grotere rol spelen. Vanuit de verschillende dorpen (Essen, Haren, Onnen, Glimmen en Noordlaren) worden de beekdalen stap voor stap ontgonnen. De veenbodem was een belangrijke leverancier van de brandstof turf. Aan de oostzijde van de Hondsrug scheiden verschillende binnendijkjes, de zogenoemde hooidijken, de territoria van de dorpen, zoals de Noorderhooidijk en Osdijk ten noorden en zuiden van Onnen en de Noorderzanddijk tussen Essen en Haren.

Onnen maakte deel uit van de zandstreek en het hoge deel van het Gorecht dat ook "Go" genoemd werd en ontstaan is tijdens de ijstijden. Het gebied was 10.000 voor Christus bewoond door mensen van de Hamburgcultuur. De Trechterbekercultuur heeft met de hunebedden duidelijk sporen achtergelaten.Landschap Geschiedenis van het GorechtDorpen van Groningen(RCE) In 1966 werd door een steengruisplek in een akker de locatie van het hunebed G4 ontdekt door J.E. Musch.Zoektocht verdwenen hunebed G4

In de Middeleeuwen groeit de bevolking van Nederland en ontwikkelen zich de Esdorpen op de Hondsrug met het potstalsysteem. De Essen(hoge akkerbouwgronden), De beekdalen(weilanden voor het vee) en heidevelden(schapen en leverancier grond voor de potstal) maken samen het Esdorp compleet. Kadernota-Buitengebied-Haren-2012

Onnen 2794 OnnerPolder Meerwijck Groninger Landschap Zuidlaardermeer.jpg|De Onneresweg is een zeer oude weg vlak bij de Hoge Hereweg en parkeerplaats Appelbergen in augustus 2017 3.OnnerEs.Glimmen.ZuidVeld.KoelenBergSteeg.jpg|De weg ligt hoger dan de Hoge Hereweg en loopt langs het verdwenen hunebed G4 en een middeleeuws grafveld OnnerEs Glimmen Tranendal Onneresweg Dalweg Land van Ons Haren Groningen 23 22 08 240000.jpeg|De Onneresweg is de doorgaande verbinding en ruiterroute tussen Onnen en de Hoge Hereweg OnnerEs Glimmen Tranendal Onneresweg Dalweg Land van Ons Haren Groningen 23 22 17 591000.jpeg|Uitzicht vanaf Onneresweg golft op en neer met het open landschap en biedt uitzicht op de Onneres en zorgt voor ontsluiting aanliggende agrarische percelen OnnerEs Glimmen Tranendal Onneresweg Dalweg Land van Ons Haren Groningen 23 24 31 796000.jpeg|Pingoruïne op Onneres OnnerEs Glimmen Tranendal Onneresweg Dalweg Land van Ons Haren Groningen 23 26 05 814000.jpeg|Blik naar het westen OnnerEs Glimmen Tranendal Onneresweg Dalweg Land van Ons Haren Groningen 23 26 19 667000.jpeg|De Onneresweg is een veel gebruikte ruiterroute en loopt over het hoogste deel van de oostelijke uitloper van de Hondsrug

Land van Ons, de Toekomst en Onderzoek

De Onneres is eigendom van en een aantal boeren en van de coöperatie Land van Ons die 26 hectare grond overnam van veeboer Kees Vlaar aan de Gieselgeer in Onnen. Biodiversiteit Land van Ons Door deze overname is de komst van een zonnepark onwaarschijnlijk omdat deze coöperatie tot doel heeft om het boerenland zo te gebruiken dat het goed is voor allerlei soorten insecten, vogels, zoogdieren, planten én alles wat leeft in de bodem.Coöperatie Land van Ons koopt deel van Onner Es De laatste eeuwen was de Onneres een open stuk grond en met de aanleg van houtwallen en bosjes zoals Leo Stockman in Noorderbreedte beschrijft zou een veel oudere indeling van essen aangehouden worden.

In de herfst van 2021 heeft Burgerinitiatief Land van Ons 26 hectare aankocht van de OnnerEsVerschoor, Henk. Ruimtelijke analyse OnnerEsch, 6 percelen pingoruines en steilranden. Land van Ons (Juli 2021) Geraadpleegd op Juli 2021Ruimtelijke Analyse Onner Esch Land van OnsKoster, Bram; Jan Wittenberg. Oude Strokenteelt op Onneresch na aankoop Land van Ons (OOG TV). OOG TV (Juli 2021) Geraadpleegd op Juli 2021 .

Onderzoek en Monitoring

Bij andere aangekochte gebieden werken Land van Ons vaak samen met universiteiten(Leiden, Rug, Amsterdam) en andere Inventariesatieorganisaties om in een langduring traject het herstel van biodiversiteit en landschap te volgen. Plaatselijk, ook voor het perceel op de OnnerEs, worden vrijwilligers-beheerteam gevormd, die gaan over de inrichting van het perceel. Een landelijke deskundigengroep gaat samen met plaatselijke vrijwilligers een monitoringprotocol zo opzetten dat alle lokale teams hier mee uit de voeten kunnen zoals het bepalen van fysisch chemische bepalingen en het tellen van de regenwormen. Locale teams voegen eigen intesses hier aan toe zoals het houden van een BioBlitz. Monitoring om de invloed van het nieuwe ecologische beheer op de soortensamenstelling en abundantie te volgen zal plaats vinden via officiële tellingen zols BMP SOVON en trajectvallen voor bodeminsecten. Losse waarnemingen zullen via het in Waarneming.nl aangemaakte Gebied "Onner es- Land van Ons verzameld worden. Vaak worden externe deskundigen ingeschakeld uit het Netwerk van leden voor advies bij de inrichting en herstel van het landschap. In Mei 2020 is het gebied door o.a. Theo Spek en andere specialisten bezocht Eeuwenoude pingoruïnes worden hersteldCoöperatie Land van Ons Werkt Samen met Universiteit. Het blijkt dat in 1920 nog het Korhoen op de Onneres voorkwam.

Bouwplan

In Onnen wordt het grasland omgezet in een mozaiklandschap van kleine akkers met boekweit gecombineerd met hagen en houtwallen. Gekeken wordt naar strokenteelt van harde (bak)tarwe, huttentut en boekweitVerduurzamen & Revitalisering Landbouwgronden wat al groeit op de HolteschKoster, Bram; Jan Wittenberg. Oude Strokenteelt op Onneresch na aankoop Land van Ons (OOG TV). OOG TV (Juli 2021) Geraadpleegd op Juli 2021 .

Links

Waargenomen vlinders en planten zijn te zien op de Biodiversiteitswebsite van National GeoGraphic ism iNaturalist: www.inaturalist.org/observations Foto's WikiMap ToolForge WikiMap ToolForge Foto's Onnen Wikimedia Commons Foto's OnnerEs Wikimedia Commons

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties
  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Verleden Heden Toekomst Fruitberg
  2. º De Vries, Gerbern; Theo Spek. Landschappen van Noord-Nederland Gorecht. Landschappen van Noord-Nederland. Kenniscentrum Landschap van de Rijksuniversiteit Groningen (Juli 2021) Geraadpleegd op Juli 2021
  3. º Ontstaan en ontwikkeling Onnen.nu
  4. º Coöperatie Land van Ons koopt deel van Onner Es
  5. º Landschapsontwikkelingsplan Haren 2004
  6. º Zandwegen deel 1 Haren
  7. º Het rangeerterrein te Onnen

Categorie:Geografie van Groningen (gemeente) Categorie:Landschapsmonument Categorie:Provinciaal landschap

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties

Sjabloon:Source Wikipedia