Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Gebruiker:Franciscus/kladblok 2: verschil tussen versies
Geen bewerkingssamenvatting |
Geen bewerkingssamenvatting |
||
Regel 46: | Regel 46: | ||
==Sterke maatdelen== | ==Sterke maatdelen== | ||
De maatstreep staat bijna altijd voor de zwaarste, namelijk de eerste tel of maatdeel. Overigens betekenen de woorden 'licht' en 'zwaar' of 'zwak’ en ‘sterk’ niet, dat bijvoorbeeld in een 2/4 maat de eerste tel harder wordt gespeeld dan de tweede. ''Zwaar'' betekent in dit verband eerder zoiets als: zwaartepunt, rustpunt, einde, begin. | De maatstreep staat bijna altijd voor de zwaarste, namelijk de eerste tel of maatdeel. Overigens betekenen de woorden 'licht' en 'zwaar' of 'zwak’ en ‘sterk’ niet, dat bijvoorbeeld in een 2/4 maat de eerste tel harder wordt gespeeld dan de tweede. ''Zwaar'' betekent in dit verband eerder zoiets als: zwaartepunt, rustpunt, einde, begin. | ||
<br/>Bij een syncope valt het accent niet zoals gebruikelijk op de zware maatdelen en ontstaat een sterke ritmische stuwing. Een syncope ontstaat bij een ''overbinding'' van een zwak maatdeel naar het daarop volgende sterke maatdeel met dezelfde toonhoogte. | <br/>Bij een syncope valt het accent niet zoals gebruikelijk op de zware maatdelen en ontstaat een sterke ritmische stuwing. Een syncope ontstaat bij een ''overbinding'' van een zwak maatdeel naar het daarop volgende sterke maatdeel met dezelfde toonhoogte. | ||
< | [[Afbeelding:Notenvoorbeeld.jpg|thumb|250px|left|<<<<<<<<<<<<<Big>'''Overbinding'''</Big>]] | ||
Een overbinding is een teken in de muzieknotatie waarmee met een boogje tussen twee noten aangegeven wordt, dat de twee noten als één noot gespeeld moeten worden. In het voorbeeld is dit bij de toon G uitgevoerd. Het gaat om de tweede noot. Doordat de eerste noot anderhalve tel duurt, valt de tweede noot na de tweede tel en die duurt tot aan de vierde tel, vanwege de verbindingsboog. Hierdoor ontstaat een swingend ritme. | |||
==Muziekstijlen== | ==Muziekstijlen== | ||
In de lichte muziek - vooral bij jazz, reggae en salsa - is de syncope kenmerkend. Maar ook in de klassieke muziek komt de syncope veelvuldig voor. | In de lichte muziek - vooral bij jazz, reggae en salsa - is de syncope kenmerkend. Maar ook in de klassieke muziek komt de syncope veelvuldig voor. |
Versie van 9 jul 2018 10:39
Rondom de cirkel ( 3 )
In Rondom de cirkel ( 1 ) werd het bijzondere getal π afgeleid door de eigenschappen van een aantal regelmatige veelhoeken te betrekken op de cirkel.
In Rondom de cirkel ( 2 ) neemt de cirkel alweer een bijzondere plaats in. Het blijkt namelijk, dat van alle regelmatige veelhoeken de cirkel de meest gunstige verhouding tussen oppervlak en omtrek bezit.
In deze 3e verhandeling over de cirkel worden twee bijzondere cirkels besproken, namelijk de grootcirkel en de kleincirkel.
In de navigatie en de geografie komen de termen grootcirkel en kleincirkel veelvuldig voor. Ze worden gebruikt, om de positie op het aardoppervlak of op zee duidelijk te omschrijven, door bepaling van de positie van de lengte- en breedtegraad. Ook bij bepaling van de afstand tussen twee plaatsen op de aardbol, op zee of in het luchtruim, worden grootcirkels en kleincirkels toegepast.
Grootcirkel
![](/w/images/thumb/4/40/Bol%2BKL%2BGR.jpg/300px-Bol%2BKL%2BGR.jpg)
Een grootcirkel1), grote cirkel of orthodroom is een cirkel op een boloppervlak waarvan de straal r gelijk is aan de straal r van de bol. Dit betekent ook dat het middelpunt van alle grootcirkels en van de bol samenvallen.
Een grootcirkel verdeelt het oppervlak van een bol in twee gelijke delen. Een grootcirkel is dus de grootste cirkel die op een bol past.
De evenaar is een bekende grootcirkel. De evenaar, evennachtslijn of equator is een denkbeeldige lijn op het aardoppervlak in de vorm van een grootcirkel midden tussen de polen. De evenaar verdeelt de aarde in een noordelijk halfrond en een zuidelijk halfrond
Kleincirkel
Een kleincirkel1) is een cirkel op een bol waarvan de middelpunten niet samenvallen. De straal r van de cirkel is kleiner dan die van de bol, en het vlak van de cirkel verdeelt de bol in ongelijke delen.
Kleincirkels hebben altijd een kleinere diameter dan de bol zelf. Hoe kleiner de diameter van een cirkel is, hoe groter zijn kromming.
De breedtecirkels zijn bekende kleincirkels. Een parallel of breedtecirkel is een denkbeeldige cirkel op aarde die alle punten op een bepaalde breedtegraad verbindt. Alleen de evenaar is een grootcirkel, alle andere parallellen zijn kleincirkels.
Zowel de Kreeftskeerkring en Steenbokskeerkring, alsmede de poolcirkels van de Noord- en Zuidpool zijn voorbeelden van kleincirkels.
![](/w/images/thumb/2/24/Gr%2BKl.jpg/300px-Gr%2BKl.jpg)
Dat een deel van ee kleincirkel niet de kortste afstand tussen twee punten is,is in de afbeelding duidelijk te zien.
Op de bol met een diameter van 8 cm is de afstand van A naar B op drie manieren af te leggen.
- Via de grootcirkel door het midden bedraagt de afstand 7 cm.
- Via de kleincirkel - met een diamer van 7 cm - bedraagt de afstand aan de rechterzijde 9 cm ( = + 29%).
- Via dezelfde kleincirkel links is de afstand 10 cm ( = + 43% ).
In de scheepvaart en in de luchtvaart wordt met dit fenomeen rekening gehouden, en wordt bij grote afstanden zoveel mogelijk een koers via een grootcirkel aangehouden.
Bronvermelding
Bronnen, noten en/of referenties:
1)De namen grootcirkel en kleincirkel als zelfstandig naamwoord zijn germanismen. Een germanisme is een barbarisme dat aan het Duits is ontleend.
In het Engels, Frans en de meeste Europese talen, wordt bij deze bijzondere cirkels een bijvoegelijk naamwoord gebruikt.
- Engels: Great circle, Small circle
- Frans: Grand cercle, Petit cercle
Syncope (muziek)
Als een componist in een muziekstuk een accent wil verleggen of op een andere dan de gebruikelijke plaats wil hebben, dan wordt daarvoor een syncope toegepast. (Syncope = Grieks = samenslag)
Een syncope wordt als regel verkregen door een verschuiving van de eigenlijke accenten naar een vroeger tijdstip. Zo kan een toon al vóór de maatstreep beginnen en krijgt daardoor extra nadruk en valt op.
Sterke maatdelen
De maatstreep staat bijna altijd voor de zwaarste, namelijk de eerste tel of maatdeel. Overigens betekenen de woorden 'licht' en 'zwaar' of 'zwak’ en ‘sterk’ niet, dat bijvoorbeeld in een 2/4 maat de eerste tel harder wordt gespeeld dan de tweede. Zwaar betekent in dit verband eerder zoiets als: zwaartepunt, rustpunt, einde, begin.
Bij een syncope valt het accent niet zoals gebruikelijk op de zware maatdelen en ontstaat een sterke ritmische stuwing. Een syncope ontstaat bij een overbinding van een zwak maatdeel naar het daarop volgende sterke maatdeel met dezelfde toonhoogte.
![](/w/images/thumb/a/a5/Notenvoorbeeld.jpg/250px-Notenvoorbeeld.jpg)
Een overbinding is een teken in de muzieknotatie waarmee met een boogje tussen twee noten aangegeven wordt, dat de twee noten als één noot gespeeld moeten worden. In het voorbeeld is dit bij de toon G uitgevoerd. Het gaat om de tweede noot. Doordat de eerste noot anderhalve tel duurt, valt de tweede noot na de tweede tel en die duurt tot aan de vierde tel, vanwege de verbindingsboog. Hierdoor ontstaat een swingend ritme.
Muziekstijlen
In de lichte muziek - vooral bij jazz, reggae en salsa - is de syncope kenmerkend. Maar ook in de klassieke muziek komt de syncope veelvuldig voor.
Een andere vorm van de syncope is de missed-beat, waar op de plaats waar de nadruk zou moeten liggen de noot vervangen is door een rust. Door deze techniek toe te passen verlegt men het ritmische accent van de muziek. Het wordt toegepast in vrijwel alle muziekstijlen en vormt een essentieel onderdeel van het ritme van stijlen als bijvoorbeeld ragtime, jazz, funk en salsa.
verwante begrippen: breedteparallel, parallel, poolcirkel, keerkring
Een plaats op zee, overal op aarde, is door de breedtegraad en de lengtegraad bepaald
Zo zijn de noordpoolcirkel en de zuidpoolcirkel kleincirkels.
Ballade (muziekvorm)
![](/w/images/thumb/5/56/Gustave_Dor%C3%A9.jpg/300px-Gustave_Dor%C3%A9.jpg)
Een ballade is oorspronkelijk een lied waarop gedanst werd. Het woord ballade komt uit het Italiaans en betekent letterlijk: dansen.
Een ballade kan ook een gedicht zijn, waarvan de vorm in de Middeleeuwen is ontstaan.
In dit lemma wordt de ballade als muziekvorm behandeld.
Ontwikkeling
In de 14e en 15e eeuw was de ballade een zeer geliefde liedvorm, bestaande uit afwisselend vers en refrein, dat door de troubadours en trouvères werd gezongen en gespeeld. Met de opname in de muziekkunst werd de ballade een van de meest geliefde muzikale vormen van de 14e eeuw.
Hieruit ontwikkelde zich later, in de 19e eeuw, de 'ballade' als muziekvorm waarin het verhalende element belangrijk was. De betekenis van de ballade in die tijd is te verklaren door de ontwikkeling van een gelijknamig literair genre.
De ballade ontwikkelde zich tot een muziekstuk geschreven op een verhalende tekst, meestal enigszins droefgeestig van karakter.
Liedkunst
![](/w/images/thumb/c/c3/Robert_Schumann.jpg/200px-Robert_Schumann.jpg)
In de liedkunst werden en worden de ballades meestal in muziek voor zangstemmen en piano omgezet. De piano zorgt hierbij voor de illustratie door de soms droefgeestige stemmingen in tonen om te zetten.
Enkele bekende voorbeelden hiervan zijn:
- o Franz Schubert : Der Erlkönig, op tekst van Johan Wolfgang von Goethe
- o Carl Loewe : Der Zauberlehrling, op tekst van Johan Wolfgang von Goethe
- o Robert Schumann : Nur wer die Sehnsucht kennt uit Wilhelm Meister van Johan Wolfgang von Goethe
- o Johannes Brahms : Ballades opus 10 (Edward) op tekst van Johann Gottfried von Herder
- o Hugo Wolf : Mörike-Lieder op tekst van Eduard Friedrich Mörike
Nur wer die Sehnsucht kennt
|
Slechts die het verlangen kent
|
Instrumentale ballade
Frédéric Chopin was de eerste componist die ballades voor piano schreef. Hij schreef ze tussen 1831 en 1842. De componisten Franz Liszt, Johannes Brahms en Edvard Grieg zouden zijn voorbeeld volgen. Ook Robert Schumann kon niet achterblijven.
Gabriel Fauré, schreef een ballade voor piano en orkest. Zijn tijdgenoot en vriendClaude Debussy maakte van ballades van François Villon muziek voor zangstem en piano (1910) die hij later ook arrangeerde voor orkest en zangstem.
- Ballade de Villon à s'Amye: Faulse beauté qui tant me couste cher -> Ballade voor zijn geliefde. Valse schoonheid die me zoveel kost.
- Ballade que Villon feit à la requeste de sa mére prier Nostre Dame: Dame du ciel, régente terrienne -> Ballade die Villon maakte op verzoek van zijn moeder, tot Onze Lieve Vrouw te bidden; de hemelse dame en aardse regentes.
- Ballade des femmes de Paris: ->Ballade van de dames uit vroeger tijden. Quoy qu’on tient belles langagières Florentines, Veniciennes, -> Zeg mij: waar, in welk ver domein,is Flora, die schoon van gezicht was?
Opera
Als een verdere ontwikkeling van de klavierballade, kan de opera- en de koorballade worden gezien.
De ballade-opera is een Engels operagenre, met zangspel en prozadialogen, dat zijn bloeitijd had tussen 1650 en 1750. De liederen van het zangspel waren veelal aangepaste volkswijsjes en andere bekende melodieën. De beroemdste ballade-opera was The Beggar's Opera van John Gay en Christopher Pepusch (1728). Deze opera was ook de inspiratiebron van Kurt Weill en Bertolt Brecht tot het creëren van de zo succesvolle Die Dreigroschenoper2), met een geheel eigen stijl en met gemakkelijk in het gehoor liggende ballades, als: Die Moritat von Mackie Messer. Als de tekst hiervan wordt vergeleken met: Nur wer die Sehnsucht kennt, dan ligt daar een wereld van verschil tussen!
En dan de overbekende ballade: La donna è mobile ( De vrouw is wispelturig ) uit de opera Rigoletto van Guiseppe Verdi, die ver af staat van Senta's ballade; het lied van de Noorse zeelieden uit de derde akte: ("Steuermann laß die Wacht") uit de opera Der fliegende Holländer van Richard Wagner.
Die Moritat von Mackie Messer
|
De ballade van Mackie Messer
|
Bronvermelding
Bronnen, noten en/of referenties:
- 1) Opmerking van Robert Schumann:: "Geen enkele afbeelding van mij is goed, behalve die van Kriehuber." Josef Kriehuber was een Oostenrijkse lithograaf en schilder.
- 2) Die Dreigroschenoper van Kurt Weill en librettist Bertolt Brecht was enorm succesvol en wordt nog steeds gezien als een belangrijke doorbraak van het genre. De misdadiger Macheath ( Mackie Messer ) speelt de hoofdrol en stijgt in aanzien. Bertolt Brecht werd ook door de figuur François Villon sterk geïnspireerd bij het schrijven van de opera.
De schrijver, regisseur en librettist Die Dreigroschenoper met muziek van Kurt Weill.
Josef Kriehuber
:Ach, es sind des Haifischs Flossen
- Rot, wenn dieser Blut vergiesst!
- Mackie Messer trägt 'nen Handschuh
- Drauf man keine Untat liest.
- An der Themse grünem Wasser
- Fallen plötzlich Leute um!
- Es ist weder Pest noch Cholera
- Doch es heisst: Maceath geht um.
- Ach, het zijn de vinnen van de haai
- Rood, als hij weer bloed vergiet!
- Mackie Messer draagt een handschoen
- Zodat men zijn wandaad niet meer ziet.
- Aan het groene water van de Theems
- Vallen mensen plotseling om!
- Noch door pest, noch door cholera,
- Maar het betekent: Mackie waart rond.
wikidata:Q93804
- En nu komt het goede einde
- Als alles overeenstemt met elkaar.
- En is het nodigde geld aanwezig,
- dan is het einde meestal goed.
Description Depicted person: Robert Schumann
Date 1839 Place of creation Vienna Notes Schumann 1849: „Von meinen Bildern taugt keines viel, etwa das von Kriehuber ausgenommen.“