Wikisage is op 1 na de grootste internet-encyclopedie in het Nederlands. Iedereen kan de hier verzamelde kennis gratis gebruiken, zonder storende advertenties. De Koninklijke Bibliotheek van Nederland heeft Wikisage in 2018 aangemerkt als digitaal erfgoed.
- Wilt u meehelpen om Wikisage te laten groeien? Maak dan een account aan. U bent van harte welkom. Zie: Portaal:Gebruikers.
- Bent u blij met Wikisage, of wilt u juist meer? Dan stellen we een bescheiden donatie om de kosten te bestrijden zeer op prijs. Zie: Portaal:Donaties.
Sicherheitspolizei und SD: verschil tussen versies
Geen bewerkingssamenvatting |
|||
(10 tussenliggende versies door 2 gebruikers niet weergegeven) | |||
Regel 1: | Regel 1: | ||
<!--[[Bestand:Stander Chef der SiPo und SD 1942.svg|thumb|Standaard van de ''Chef der Sicherheitspolizei und des SD'' (afbeelding ontleend aan Andreas Herzfeld, ''Die Rimann'sche Sammlung deutscher Autoflaggen und Kfz-Stander'', deel 1, ISBN 9783935131087)]]--> | <!--[[Bestand:Stander Chef der SiPo und SD 1942.svg|thumb|Standaard van de ''Chef der Sicherheitspolizei und des SD'' (afbeelding ontleend aan Andreas Herzfeld, ''Die Rimann'sche Sammlung deutscher Autoflaggen und Kfz-Stander'', deel 1, ISBN 9783935131087)]]--> | ||
De '''Sicherheitspolizei und SD''' was het apparaat van de [[Nazi-Duitsland|Duitse]] politieke recherche (''Sicherheitspolizei'' of Sipo) en de geheime inlichtingendienst (''Sicherheitsdienst'' of SD), die vanaf het begin nauw met elkaar verbonden waren<ref name="L. de Jong">L. de Jong, deel 8 eerste helft, p. 11.</ref> en in alle door Duitsland veroverde landen tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] hun intrede deden. | De '''Sicherheitspolizei und SD''' was het apparaat van de [[Nazi-Duitsland|Duitse]] politieke recherche (''Sicherheitspolizei'' of Sipo) en de geheime inlichtingendienst (''Sicherheitsdienst'' of SD), die vanaf het begin nauw met elkaar verbonden waren<ref name="L. de Jong">L. de Jong, deel 8 eerste helft, p. 11.</ref> en in alle door Nazi-Duitsland veroverde landen tijdens de [[Tweede Wereldoorlog]] hun intrede deden. | ||
== Geschiedenis == | == Geschiedenis == | ||
In 1939 waren de Sipo en SD door [[Heinrich Himmler]] samengevoegd in een nieuwe organisatie, het in Berlijn gevestigde [[Reichssicherheitshauptamt]], een dependance van het ministerie van Binnenlandse Zaken die aanvankelijk geleid werd door de ''Chef der Sicherheitspolizei und des SD'' [[Reinhard Heydrich]].<ref>N.K.C.A. in | In 1939 waren de Sipo en SD door [[Heinrich Himmler]] samengevoegd in een nieuwe organisatie, het in Berlijn gevestigde [[Reichssicherheitshauptamt]], een dependance van het ministerie van Binnenlandse Zaken die aanvankelijk geleid werd door de ''Chef der Sicherheitspolizei und des SD'' [[Reinhard Heydrich]].<ref>N.K.C.A. in ’t Veld, ''De SS en Nederland'', ’s-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1976, deel I. ISBN 90-247-1671-3.</ref> | ||
In Nederland werd de ''Sicherheitspolizei und SD'' meestal "de SD" genoemd, wat verklaard kan worden uit het feit dat alle functionarissen van de ''Sicherheitspolizei'' de letters SD op hun linkermouw droegen. | ==Nederland== | ||
In Nederland werd de ''Sicherheitspolizei und SD'' meestal "de SD" genoemd, wat verklaard kan worden uit het feit dat alle functionarissen van de ''Sicherheitspolizei'' de letters SD op hun linkermouw droegen.<ref name="L. de Jong" /> | |||
De ''Sicherheitspolizei'' en ''Sicherheitsdienst'' stonden onder bevel van een ''Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD'' (BdS),<ref>L. de Jong, deel 10b eerste helft, p. 340.</ref> die in Nederland zetelde in [[Den Haag]] en onder wie zes plaatselijke afdelingen (''Außenstellen'') ressorteerden: [[Amsterdam]], [[Rotterdam]], [[Groningen (stad)|Groningen]], [[Arnhem]], [['s-Hertogenbosch|Den Bosch]] en [[Maastricht]].<ref>L. de Jong, deel 4 eerste helft, p. 86.</ref> De kampen in [[Kamp Schoorl|Schoorl]] en [[Kamp Amersfoort|Amersfoort]] vielen onder deze bevelhebber.<ref>L. de Jong, deel 8 tweede helft, p. 579.</ref> In Nederland waren dat achtereenvolgens: | De ''Sicherheitspolizei'' en ''Sicherheitsdienst'' stonden onder bevel van een ''Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD'' (BdS),<ref>L. de Jong, deel 10b eerste helft, p. 340.</ref> die in Nederland zetelde in [[Den Haag]] en onder wie zes plaatselijke afdelingen (''Außenstellen'') ressorteerden: [[Amsterdam]], [[Rotterdam]], [[Groningen (stad)|Groningen]], [[Arnhem]], [['s-Hertogenbosch|Den Bosch]] en [[Maastricht]].<ref>L. de Jong, deel 4 eerste helft, p. 86.</ref> De kampen in [[Kamp Schoorl|Schoorl]] en [[Kamp Amersfoort|Amersfoort]] vielen onder deze bevelhebber.<ref>L. de Jong, deel 8 tweede helft, p. 579.</ref> In Nederland waren dat achtereenvolgens: | ||
# | #Hans Nockemann (24 mei - eind juni 1940) | ||
#[[Wilhelm Harster]] (juli 1940 | #[[Wilhelm Harster]] (juli 1940 - september 1943) | ||
#[[Erich Naumann]] (september 1943 | #[[Erich Naumann]] (september 1943 - juni 1944) | ||
#[[Karl Eberhard Schöngarth|Karl Georg Eberhard Schöngarth]] (vanaf 1 juni 1944) | #[[Karl Eberhard Schöngarth|Karl Georg Eberhard Schöngarth]] (vanaf 1 juni 1944 tot aan de aftocht in 1945) | ||
In de zomer van 1944 bestond de ''Sicherheitspolizei und SD'' in Nederland uit | In de zomer van 1944 bestond de ''Sicherheitspolizei und SD'' in Nederland uit ongeveer zevenhonderd arbeidskrachten, onder wie zo’n vierhonderd Duitsers.<ref>L. de Jong, deel 10a eerste helft, p. 54.</ref> | ||
==België== | |||
Gekopieerd op de centrale organisatie in Berlijn, bestond de Sipo/SD voor België en de Noord-Franse departementen ''Nord'' en ''Pas de Calais'', uit zes afdelingen: | |||
<ol type="I"> | |||
<li>Personeelszaken.</li> | |||
<li>Administratie.</li> | |||
<li>''Lebensgebiete'' of ''Sicherheitsdienst'' (SD), met als opdracht het verzamelen van politieke informatie, gegevens over de gebeurtenissen en opinies betreffende het openbaar leven in het bezette gebied. De leiding ervan berustte vanaf 1943 bij SS-Obersturmbannführer Heinz Hummitzsch (1910-1975). De afdeling ''Volkstum'' of ''Referat B'' bekommerde zich om de politieke collaboratie. Ze werd geleid door SS-Obersturmführer Kläss. SS-Oberscharführer Friedrich Eggert maakte er de hele oorlog deel van uit.</li> | |||
<li>[[Gestapo]] of ''Geheime Staatspolizei'', de strijd tegen de vijanden van het Duitse Rijk. De dienst was onderverdeeld in vier secties: communisten en marxisten – kerken en sekten, vrijmetselaars en joden – migranten en vreemdelingen – verzetsorganisaties. Gedurende de hele bezettingstijd werd de Gestapo in België geleid door Franz Straub (Bergrothenfels, 25 februari 1889 – Rothenfels, 1977). Van eind 1941 tot 1944 was [[Kurt Asche]] er de ''Judenreferent'', die de deportatie organiseerde van de in België wonende Joden naar Auschwitz. Een ander kopstuk was [[Vertrouwensman (Tweede Wereldoorlog)|Haupt-V-Mann]] [[Emiel Van Thielen]].</li> | |||
<li>[[Kriminalpolizei]] (Kripo), de strijd tegen Duitsers die strafbare feiten pleegden en tegen de zwarte markt.</li> | |||
<li>''Nachrichtenwesen'' of spionage, in concurrentie met de ''Abwehr''.</li> | |||
</ol> | |||
Naast de centrale dienst in Brussel, waren er ''Aussendienststelle'' in [[Antwerpen (stad)|Antwerpen]], [[Gent]], [[Luik (stad)|Luik]], [[Charleroi]] en [[Rijsel]]. Er werden in de loop van de oorlog ook ''Nebenstellen'' opgericht, onder meer in [[Leuven]], [[Dinant]], [[Aarlen]], [[Hasselt (stad)|Hasselt]], [[Brugge]], [[Douai]]. | |||
Van juni 1940 tot in september 1941 was deze Sipo/SD hiërarchisch ondergeschikt aan een algemene leider voor Frankrijk en België, SS-Brigadeführer Max Thomas (1891-1945). Nadien was er rechtreekse ondergeschiktheid aan Berlijn. | |||
De ''Dienststelleleiters'' in België, met de officiële naam ''Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des Sicherheitsdienstes'' (BdS) waren: | |||
* Karl Haselbacher (Dieringhausen, 7 oktober 1904 – Kamerijk/[[Cambrai]], 13 september 1940; auto-ongeval) (augustus-september 1940). Hij gaf het bevel tot inrichten van het [[Fort van Breendonk|Concentratiekamp Breendonk]]. | |||
* Karl Constantin Canaris ([[Duisburg]], 8 november 1906 – 29 december 1983) (31 oktober 1940 – 31 oktober 1941) | |||
* Ernst Boje Ehlers (Pinneberg, 16 oktober 1909 – 4 oktober 1980, zelfmoord) (november 1941 – februari 1944) | |||
* Karl Constantin Canaris (februari-september 1944) | |||
De Sipo-SD begon met een twintigtal medewerkers in 1940 en had tegen het einde van de bezetting een effectief rond de 500. Dat was niet bijzonder veel voor een politiemacht. De organisatie concentreerde zich voornamelijk op de vervolging van Joden en de repressie van het verzet. | |||
==Afdelingen in Vlaanderen== | |||
===SIPO SD Gent=== | ===SIPO SD Gent=== | ||
Na de oorlog voerde de krijgsraad in Gent een proces tegen volgende collaborateurs die met/voor SIPO/SD | Na de oorlog voerde de krijgsraad in Gent een proces tegen volgende collaborateurs die met/voor SIPO/SD werkten: | ||
* | *[[Firmin Van Laere]], [[Gaston Delbeke]], [[Julius Verbesselt]], [[Alfons Verbeke]], [[Gustaaf Horemans]], [[Marcel Opdebeeck]], [[Gustaaf Horemans]], [[Willem Lauwaert]], [[Karel Lorrez]], [[Jozef Keyl]], [[Walter Tinel]], [[Florimond Lauwaert]], [[Oscar Temples]], [[Helena De Vynck]], [[Maria De Backer]], [[Marcel Peskens]], [[Yvonne Premereur]], [[Albert Maene]], [[Frans De Moor]], [[Kamiel Wauters]], [[Robert Francq]], [[Lodewijk Schieffer]], [[Emiel De Gendt]], [[Joris De Bondt]].<ref>[ftp://digital2.amsab.be/gedigitaliseerde_tijdschriften/gt0002_vooruit/vooruit_1946/vooruit_194612/vooruit_19461217/vooruit_19461217_01.pdf Vuige verraders die medehielpen aan de aanhouding van talrijke weerstanders staan terecht], {{ts.|Vooruit}}, 17 december 1946</ref> | ||
Na de oorlog werden volgende straffen uitgesproken tegen de collaborateurs:<ref>{{ts.|Vooruit}}, [ftp://digital2.amsab.be/gedigitaliseerde_tijdschriften/gt0002_vooruit/vooruit_1947/vooruit_194705/vooruit_19470515/vooruit_19470515_01.pdf 15 mei 1947]</ref> | |||
*doodstraf: Marcel Opdebeeck, Firmin Van Laere, Gaston Delbeke, Jules Verbesselt, Alfons Verbeke, Gustaaf Horemans, Karel Lorrez, Jozef Keyl, Marcel Peskens, Albrecht Maene, François De Moor, Kamiel Wauters, Robert Francq. Louis Schilfer, Emiel De Gendt en Joris De Houdt. | |||
*20 jaar gevangenisstraf: Willem Lauwaert | |||
*10 jaar gevangenisstraf: Florimond Lauwaert | |||
*3 jaar gevangenisstraf: Helena De Vynck, Yvonne Premereur | |||
*2 jaar gevangenisstraf: Maria De Backer | |||
Op 29 mei 1948 werden Van Laere, Lorrez, Keyl, Opdebeeck, Delbeke, Verbesselt, en Verbeke gefusilleerd.<ref>{{ts.|Vooruit}}, [ftp://digital2.amsab.be/gedigitaliseerde_tijdschriften/gt0002_vooruit/vooruit_1948/vooruit_194805/vooruit_19480530/vooruit_19480530_01.pdf 30 mei 1948]</ref> | |||
===SIPO SD Antwerpen=== | ===SIPO SD Antwerpen=== | ||
*[[Pieter Ganses]], [[Felix Lauterborn]], [[Fernand Faingnaert]], [[Lambert Janssens]], [[Theodoor Verhulsdonck]], [[Adolf Lampaert]], [[Raymond Plovy]], [[Joris Crespin]], [[René Bollaerts]], [[Alfons Coppens]], Jan De Bie, [[Emiel De Groof]], [[Gaston Dingenen]], [[Marcel Eeckhout]], [[Willy Jacobs]], [[Albert Jans]], [[Karel Janssens]], [[André Laureys]], [[Paul Martens]], [[Gaspard Portocarrero]], [[Pieter Storms]], [[Corneel Torfs]], [[Jozef Trappers]], [[Albert Van Daele]], [[Gustaaf Vanniesbecq]], [[Charles Van | *[[Pieter Ganses]], [[Felix Lauterborn]], [[Fernand Faingnaert]], [[Lambert Janssens]], [[Theodoor Verhulsdonck]], [[Adolf Lampaert]], [[Raymond Plovy]], [[Frans Backx]], [[Joris Crespin]], [[René Bollaerts]], [[Alfons Coppens]], Jan De Bie, [[Emiel De Groof]], [[Gaston Dingenen]], [[Marcel Eeckhout]], [[Willy Jacobs]], [[Albert Jans]], [[Karel Janssens]], [[André Laureys]], [[Paul Martens]], [[Gaspard Portocarrero]], [[Pieter Storms]], [[Corneel Torfs]], [[Jozef Trappers]], [[Albert Van Daele]], [[Gustaaf Vanniesbecq]], [[Charles Van Vlerken]], [[Hendrik Van Winckel]], [[Jan Verhaert]] en [[Joris Wiethase]]. | ||
Vlerken]], [[Hendrik Van Winckel]], [[Jan Verhaert]] en [[Joris Wiethase]]. | |||
===SIPO SD Leuven=== | |||
*[[Raymond Van Avondt]], [[René Van Avondt]] | |||
{{ | {{authority control|TYPE=o|Q814173}} | ||
{{Appendix}} | {{Appendix}} | ||
[[Categorie:SS]] | [[Categorie:SS]] |
Huidige versie van 10 feb 2022 om 13:31
De Sicherheitspolizei und SD was het apparaat van de Duitse politieke recherche (Sicherheitspolizei of Sipo) en de geheime inlichtingendienst (Sicherheitsdienst of SD), die vanaf het begin nauw met elkaar verbonden waren[1] en in alle door Nazi-Duitsland veroverde landen tijdens de Tweede Wereldoorlog hun intrede deden.
Geschiedenis
In 1939 waren de Sipo en SD door Heinrich Himmler samengevoegd in een nieuwe organisatie, het in Berlijn gevestigde Reichssicherheitshauptamt, een dependance van het ministerie van Binnenlandse Zaken die aanvankelijk geleid werd door de Chef der Sicherheitspolizei und des SD Reinhard Heydrich.[2]
Nederland
In Nederland werd de Sicherheitspolizei und SD meestal "de SD" genoemd, wat verklaard kan worden uit het feit dat alle functionarissen van de Sicherheitspolizei de letters SD op hun linkermouw droegen.[1]
De Sicherheitspolizei en Sicherheitsdienst stonden onder bevel van een Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des SD (BdS),[3] die in Nederland zetelde in Den Haag en onder wie zes plaatselijke afdelingen (Außenstellen) ressorteerden: Amsterdam, Rotterdam, Groningen, Arnhem, Den Bosch en Maastricht.[4] De kampen in Schoorl en Amersfoort vielen onder deze bevelhebber.[5] In Nederland waren dat achtereenvolgens:
- Hans Nockemann (24 mei - eind juni 1940)
- Wilhelm Harster (juli 1940 - september 1943)
- Erich Naumann (september 1943 - juni 1944)
- Karl Georg Eberhard Schöngarth (vanaf 1 juni 1944 tot aan de aftocht in 1945)
In de zomer van 1944 bestond de Sicherheitspolizei und SD in Nederland uit ongeveer zevenhonderd arbeidskrachten, onder wie zo’n vierhonderd Duitsers.[6]
België
Gekopieerd op de centrale organisatie in Berlijn, bestond de Sipo/SD voor België en de Noord-Franse departementen Nord en Pas de Calais, uit zes afdelingen:
- Personeelszaken.
- Administratie.
- Lebensgebiete of Sicherheitsdienst (SD), met als opdracht het verzamelen van politieke informatie, gegevens over de gebeurtenissen en opinies betreffende het openbaar leven in het bezette gebied. De leiding ervan berustte vanaf 1943 bij SS-Obersturmbannführer Heinz Hummitzsch (1910-1975). De afdeling Volkstum of Referat B bekommerde zich om de politieke collaboratie. Ze werd geleid door SS-Obersturmführer Kläss. SS-Oberscharführer Friedrich Eggert maakte er de hele oorlog deel van uit.
- Gestapo of Geheime Staatspolizei, de strijd tegen de vijanden van het Duitse Rijk. De dienst was onderverdeeld in vier secties: communisten en marxisten – kerken en sekten, vrijmetselaars en joden – migranten en vreemdelingen – verzetsorganisaties. Gedurende de hele bezettingstijd werd de Gestapo in België geleid door Franz Straub (Bergrothenfels, 25 februari 1889 – Rothenfels, 1977). Van eind 1941 tot 1944 was Kurt Asche er de Judenreferent, die de deportatie organiseerde van de in België wonende Joden naar Auschwitz. Een ander kopstuk was Haupt-V-Mann Emiel Van Thielen.
- Kriminalpolizei (Kripo), de strijd tegen Duitsers die strafbare feiten pleegden en tegen de zwarte markt.
- Nachrichtenwesen of spionage, in concurrentie met de Abwehr.
Naast de centrale dienst in Brussel, waren er Aussendienststelle in Antwerpen, Gent, Luik, Charleroi en Rijsel. Er werden in de loop van de oorlog ook Nebenstellen opgericht, onder meer in Leuven, Dinant, Aarlen, Hasselt, Brugge, Douai.
Van juni 1940 tot in september 1941 was deze Sipo/SD hiërarchisch ondergeschikt aan een algemene leider voor Frankrijk en België, SS-Brigadeführer Max Thomas (1891-1945). Nadien was er rechtreekse ondergeschiktheid aan Berlijn.
De Dienststelleleiters in België, met de officiële naam Befehlshaber der Sicherheitspolizei und des Sicherheitsdienstes (BdS) waren:
- Karl Haselbacher (Dieringhausen, 7 oktober 1904 – Kamerijk/Cambrai, 13 september 1940; auto-ongeval) (augustus-september 1940). Hij gaf het bevel tot inrichten van het Concentratiekamp Breendonk.
- Karl Constantin Canaris (Duisburg, 8 november 1906 – 29 december 1983) (31 oktober 1940 – 31 oktober 1941)
- Ernst Boje Ehlers (Pinneberg, 16 oktober 1909 – 4 oktober 1980, zelfmoord) (november 1941 – februari 1944)
- Karl Constantin Canaris (februari-september 1944)
De Sipo-SD begon met een twintigtal medewerkers in 1940 en had tegen het einde van de bezetting een effectief rond de 500. Dat was niet bijzonder veel voor een politiemacht. De organisatie concentreerde zich voornamelijk op de vervolging van Joden en de repressie van het verzet.
Afdelingen in Vlaanderen
SIPO SD Gent
Na de oorlog voerde de krijgsraad in Gent een proces tegen volgende collaborateurs die met/voor SIPO/SD werkten:
- Firmin Van Laere, Gaston Delbeke, Julius Verbesselt, Alfons Verbeke, Gustaaf Horemans, Marcel Opdebeeck, Gustaaf Horemans, Willem Lauwaert, Karel Lorrez, Jozef Keyl, Walter Tinel, Florimond Lauwaert, Oscar Temples, Helena De Vynck, Maria De Backer, Marcel Peskens, Yvonne Premereur, Albert Maene, Frans De Moor, Kamiel Wauters, Robert Francq, Lodewijk Schieffer, Emiel De Gendt, Joris De Bondt.[7]
Na de oorlog werden volgende straffen uitgesproken tegen de collaborateurs:[8]
- doodstraf: Marcel Opdebeeck, Firmin Van Laere, Gaston Delbeke, Jules Verbesselt, Alfons Verbeke, Gustaaf Horemans, Karel Lorrez, Jozef Keyl, Marcel Peskens, Albrecht Maene, François De Moor, Kamiel Wauters, Robert Francq. Louis Schilfer, Emiel De Gendt en Joris De Houdt.
- 20 jaar gevangenisstraf: Willem Lauwaert
- 10 jaar gevangenisstraf: Florimond Lauwaert
- 3 jaar gevangenisstraf: Helena De Vynck, Yvonne Premereur
- 2 jaar gevangenisstraf: Maria De Backer
Op 29 mei 1948 werden Van Laere, Lorrez, Keyl, Opdebeeck, Delbeke, Verbesselt, en Verbeke gefusilleerd.[9]
SIPO SD Antwerpen
- Pieter Ganses, Felix Lauterborn, Fernand Faingnaert, Lambert Janssens, Theodoor Verhulsdonck, Adolf Lampaert, Raymond Plovy, Frans Backx, Joris Crespin, René Bollaerts, Alfons Coppens, Jan De Bie, Emiel De Groof, Gaston Dingenen, Marcel Eeckhout, Willy Jacobs, Albert Jans, Karel Janssens, André Laureys, Paul Martens, Gaspard Portocarrero, Pieter Storms, Corneel Torfs, Jozef Trappers, Albert Van Daele, Gustaaf Vanniesbecq, Charles Van Vlerken, Hendrik Van Winckel, Jan Verhaert en Joris Wiethase.
SIPO SD Leuven
Bronnen, noten en/of referenties
|